21 shlokas
- 1
स्वेदनमर्दनमूर्छोत्थापनपातननिरोधनियमाश्च
दीपनगगनग्रासप्रमाणमथ चारणविधानं च
svedanamardanamūrchotthāpanapātananirodhaniyamāśca
dīpanagaganagrāsapramāṇamatha cāraṇavidhānaṃ ca
- 2
गर्भद्रुतिबाह्यद्रुतिजारणरसरागसारणं चैव
क्रामणवेधौ भक्षणमष्टादशधेति रसकर्म
garbhadrutibāhyadrutijāraṇarasarāgasāraṇaṃ caiva
krāmaṇavedhau bhakṣaṇamaṣṭādaśadheti rasakarma
- 3
आसुरिपटुकटुकत्रयचित्रार्द्रकमूलकैः कलांशैस्तु
सूतस्य काञ्जिकेन त्रिदिनं मृदुवह्निना स्वेदः
āsuripaṭukaṭukatrayacitrārdrakamūlakaiḥ kalāṃśaistu
sūtasya kāñjikena tridinaṃ mṛduvahninā svedaḥ
- 4
गुडदग्धोर्णालवणैर्मन्दिरधूमेष्टकासुरीसहितैः
रसषोडशांशमानैः सकाञ्जिकैर्मर्दनं त्रिदिनम्
guḍadagdhorṇālavaṇairmandiradhūmeṣṭakāsurīsahitaiḥ
rasaṣoḍaśāṃśamānaiḥ sakāñjikairmardanaṃ tridinam
- 5
मलशिखिविषाभिधाना रसस्य नैसर्गिकास्त्रयो दोषाः
मूर्छां मलेन कुरुते शिखिना दाहं विषेण मृत्युं च
malaśikhiviṣābhidhānā rasasya naisargikāstrayo doṣāḥ
mūrchāṃ malena kurute śikhinā dāhaṃ viṣeṇa mṛtyuṃ ca
- 6
गृहकन्या हरति मलं त्रिफलाग्निं चित्रकश्च विषम्
तस्माद् एभिर्मिश्रैर्वारान्संमूर्छयेत्सप्त
gṛhakanyā harati malaṃ triphalāgniṃ citrakaśca viṣam
tasmād ebhirmiśrairvārānsaṃmūrchayetsapta
- 7
अमुना विमर्दनेन हि सुविशुद्धो नागवङ्गपरिमुक्तः
सूतः पातनयन्त्रे समुत्थितः काञ्जिकक्वाथात्
amunā vimardanena hi suviśuddho nāgavaṅgaparimuktaḥ
sūtaḥ pātanayantre samutthitaḥ kāñjikakvāthāt
- 8
कृत्वा तु शुल्बपिष्टिं निपात्यते नागवङ्गशङ्कातः
तस्मिन्दोषान्मुक्त्वा निपतति शुद्धस्तथा सूतः
kṛtvā tu śulbapiṣṭiṃ nipātyate nāgavaṅgaśaṅkātaḥ
tasmindoṣānmuktvā nipatati śuddhastathā sūtaḥ
- 9
अष्टाङ्गुलविस्तारं दैर्घ्येण दशाङ्गुलं त्व् अधोभाण्डम्
कण्ठादधः समुच्छ्रितं चतुरङ्गुलं कृतजलाधारम्
aṣṭāṅgulavistāraṃ dairghyeṇa daśāṅgulaṃ tv adhobhāṇḍam
kaṇṭhādadhaḥ samucchritaṃ caturaṅgulaṃ kṛtajalādhāram
- 10
अन्तःप्रविष्टतलभाण्डवदनं जलमग्ननिजमुखप्रान्ता
उपरिष्टाच्चिपिटघटी देयोदरषोडशाङ्गुलविशाला
antaḥpraviṣṭatalabhāṇḍavadanaṃ jalamagnanijamukhaprāntā
upariṣṭāccipiṭaghaṭī deyodaraṣoḍaśāṅgulaviśālā
- 11
तस्मिन्न् ऊर्ध्वभाण्डे निपातितः सकलदोषनिर्मुक्तः
सुतरां भवति रसेन्द्रो द्रव्ये च रसायने योग्यः
tasminn ūrdhvabhāṇḍe nipātitaḥ sakaladoṣanirmuktaḥ
sutarāṃ bhavati rasendro dravye ca rasāyane yogyaḥ
- 12
कृत्वा च नष्टपिष्टिं त्रिफलाशिखिशिग्रुराजिकापटुभिः
संलेप्य चोर्ध्वभाण्डे दीप्तैकपलैरधःपात्यः
kṛtvā ca naṣṭapiṣṭiṃ triphalāśikhiśigrurājikāpaṭubhiḥ
saṃlepya cordhvabhāṇḍe dīptaikapalairadhaḥpātyaḥ
- 13
अथवा दीपकयन्त्रे निपातितः सकलदोषनिर्मुक्तः
तिर्यक्पातनविधिना निपात्यः सूतराजस्तु
athavā dīpakayantre nipātitaḥ sakaladoṣanirmuktaḥ
tiryakpātanavidhinā nipātyaḥ sūtarājastu
- 14
श्लक्ष्णीकृतमभ्रदलं रसेन्द्रयुक्तं तथारनालेन
खल्वे दत्त्वा मृदितं यावत्तन्नष्टपिष्टताम् एति
ślakṣṇīkṛtamabhradalaṃ rasendrayuktaṃ tathāranālena
khalve dattvā mṛditaṃ yāvattannaṣṭapiṣṭatām eti
- 15
कुर्यात्तिर्यक्पातनपातितसूतं क्रमेण दृढवह्नौ
संस्वेद्य पात्यतेऽसौ न पतति यावद्दृढश्चाग्निः
kuryāttiryakpātanapātitasūtaṃ krameṇa dṛḍhavahnau
saṃsvedya pātyate'sau na patati yāvaddṛḍhaścāgniḥ
- 16
मर्दनमूर्छनपातैः कदर्थितो भजति मन्दवीर्यत्वात्
सृष्ट्यम्बुजैर्निरोधाल्लब्धाप्यायो न षण्ढः स्यात्
mardanamūrchanapātaiḥ kadarthito bhajati mandavīryatvāt
sṛṣṭyambujairnirodhāllabdhāpyāyo na ṣaṇḍhaḥ syāt
- 17
इति लब्धवीर्यः सम्यक्चपलोऽसौ संनियम्यते तदनु
फणिनयनाम्बुजमार्कवकर्कोटीचिञ्चिकास्वेदात्
iti labdhavīryaḥ samyakcapalo'sau saṃniyamyate tadanu
phaṇinayanāmbujamārkavakarkoṭīciñcikāsvedāt
- 18
भूखगटङ्कणमरिचैर्लवणासुरीशिग्रुकाञ्जिकैस्त्रिदिनम्
स्वेदेन दीपितोऽसौ ग्रासार्थी जायते सूतः
bhūkhagaṭaṅkaṇamaricairlavaṇāsurīśigrukāñjikaistridinam
svedena dīpito'sau grāsārthī jāyate sūtaḥ
- 19
इति दीपितो विशुद्धः प्रचलितविद्युल्लतासहस्राभः
भवति यदा रसराजश्चार्यो सत्वादि तदा बीजम्
iti dīpito viśuddhaḥ pracalitavidyullatāsahasrābhaḥ
bhavati yadā rasarājaścāryo satvādi tadā bījam
- 20
पीतक्रियासु पीतं श्वेतं तारक्रियासु मुखम् आदौ
देयं खल्वे घृष्टो दिव्यौषधिभिः स निर्मुखश्चरति
pītakriyāsu pītaṃ śvetaṃ tārakriyāsu mukham ādau
deyaṃ khalve ghṛṣṭo divyauṣadhibhiḥ sa nirmukhaścarati
- 21
इति परमहंसपरिव्राजकाचार्यश्रीमद्गोविन्दभगवत्पादविरचिते रसहृदयतन्त्रे रसशोधनात्मको द्वितीयोऽवबोधः
iti paramahaṃsaparivrājakācāryaśrīmadgovindabhagavatpādaviracite rasahṛdayatantre rasaśodhanātmako dvitīyo'vabodhaḥ

