29 shlokas
- 1
घनरहितबीजचारणसम्प्राप्तदलादिलाभकृतकृत्याः
कृपणाः प्राप्य समुद्रं वराटिकालाभसंतुष्टाः
ghanarahitabījacāraṇasamprāptadalādilābhakṛtakṛtyāḥ
kṛpaṇāḥ prāpya samudraṃ varāṭikālābhasaṃtuṣṭāḥ
- 2
अन्ये पुनर्महान्तो लक्ष्मीकरिराजकौस्तुभादीनि
अवधीर्य लब्धवन्तः परामृतं चामरा जाताः
anye punarmahānto lakṣmīkarirājakaustubhādīni
avadhīrya labdhavantaḥ parāmṛtaṃ cāmarā jātāḥ
- 3
क्षारौषधिपट्वम्लैः क्षुद्बोधो रागबन्धने स्वेदात्
न पुनः पक्षच्छेदो द्रवत्वं वा विना गगनम्
kṣārauṣadhipaṭvamlaiḥ kṣudbodho rāgabandhane svedāt
na punaḥ pakṣacchedo dravatvaṃ vā vinā gaganam
- 4
अभ्रकजीर्णो बलवान्भवति रसस्तस्य चारणे प्रोक्ताः
संधानवासनौषधिनिर्मुखसमुखा महायोगाः
abhrakajīrṇo balavānbhavati rasastasya cāraṇe proktāḥ
saṃdhānavāsanauṣadhinirmukhasamukhā mahāyogāḥ
- 5
निश्चन्द्रिकं हि गगनं क्षाराम्लैर्भावितं तथा रुधिरैः
सृष्टित्रयनीरकणातुम्बरुरसमर्दितं चरति
niścandrikaṃ hi gaganaṃ kṣārāmlairbhāvitaṃ tathā rudhiraiḥ
sṛṣṭitrayanīrakaṇātumbarurasamarditaṃ carati
- 6
यवचिञ्चिकाम्बुपुटितं तन्मूलशतावरीगदाकुलितम्
घनरवशिग्रुपुनर्नवरसभावितमभ्रकं चरति
yavaciñcikāmbupuṭitaṃ tanmūlaśatāvarīgadākulitam
ghanaravaśigrupunarnavarasabhāvitamabhrakaṃ carati
- 7
सर्जीक्षितिखगटङ्कणलवणान्वितम् अर्कभाजने त्रिदिनम्
पर्युषितमारनालं गगनादिषु भावने शस्तम्
sarjīkṣitikhagaṭaṅkaṇalavaṇānvitam arkabhājane tridinam
paryuṣitamāranālaṃ gaganādiṣu bhāvane śastam
- 8
तस्मिन्नागं शुद्धं प्रद्राव्य निषेचयेच्छतं वारान्
वङ्गं वा तारविधौ रसायने नैव तद्योज्यम्
tasminnāgaṃ śuddhaṃ pradrāvya niṣecayecchataṃ vārān
vaṅgaṃ vā tāravidhau rasāyane naiva tadyojyam
- 9
गगनरसोपरसामृतलोहरसायसादिचूर्णानि
सर्वमनेन ह भाव्यं यत्किंचित्चारणावस्तु
gaganarasoparasāmṛtaloharasāyasādicūrṇāni
sarvamanena ha bhāvyaṃ yatkiṃcitcāraṇāvastu
- 10
आदौ खल्वे मृदितां पिष्टीं हेम्नश्च तां रसश्चरति
तारस्य तारकर्मणि दत्त्वा सूते ततो गगनम्
ādau khalve mṛditāṃ piṣṭīṃ hemnaśca tāṃ rasaścarati
tārasya tārakarmaṇi dattvā sūte tato gaganam
- 11
त्रुटिशो दत्त्वा मृदितं सारे खल्वे ऽभ्रहेमलोहादि
चरति रसेन्द्रः क्षितिखगवेतसबीजपूराम्लैः
truṭiśo dattvā mṛditaṃ sāre khalve 'bhrahemalohādi
carati rasendraḥ kṣitikhagavetasabījapūrāmlaiḥ
- 12
समुखं निर्मुखमथवा तुल्यं द्विगुणं चतुर्गुणं वापि
अष्टगुणं षोडशगुणमथवा द्वात्रिंशतागुणितम्
samukhaṃ nirmukhamathavā tulyaṃ dviguṇaṃ caturguṇaṃ vāpi
aṣṭaguṇaṃ ṣoḍaśaguṇamathavā dvātriṃśatāguṇitam
- 13
इति पत्त्राभ्रकम् उक्तं तेन विधानेन चारयेत्सूतम्
ग्रासः पिष्टी गर्भस्त्रिलक्षणा चारणा भवति
iti pattrābhrakam uktaṃ tena vidhānena cārayetsūtam
grāsaḥ piṣṭī garbhastrilakṣaṇā cāraṇā bhavati
- 14
दोलनविधिना यैर् अपि नानाविधभङ्गसंस्कृतं गगनम्
चारणविधौ प्रदिष्टं दृष्टं नोद्धूयमानं तैः
dolanavidhinā yair api nānāvidhabhaṅgasaṃskṛtaṃ gaganam
cāraṇavidhau pradiṣṭaṃ dṛṣṭaṃ noddhūyamānaṃ taiḥ
- 15
अन्ये ऽपि तुच्छमतयो गन्धकनिष्पिष्टिशुल्बपिष्टिरजः
दोलनविधिनोद्धूतं रसजीर्णं तदिति मन्यन्ते
anye 'pi tucchamatayo gandhakaniṣpiṣṭiśulbapiṣṭirajaḥ
dolanavidhinoddhūtaṃ rasajīrṇaṃ taditi manyante
- 16
तैलादिकतप्तरसे हाटकतारादिगोलकमुखेन
चरति घनं रसराजो हेमादिभिर् एति पिण्डत्वम्
tailādikataptarase hāṭakatārādigolakamukhena
carati ghanaṃ rasarājo hemādibhir eti piṇḍatvam
- 17
अन्ये स्वच्छं कृत्वा शुकपिच्छमुखेन चारयन्ति घनम्
सिद्धोपदेशविधिना आशितग्रासे न शुष्केण
anye svacchaṃ kṛtvā śukapicchamukhena cārayanti ghanam
siddhopadeśavidhinā āśitagrāse na śuṣkeṇa
- 18
अथवा माक्षिकगगनं समभागं पटुयुतं पक्वम्
प्रक्षिप्य लोहपात्रे स्वेदान्तश्चरति कृष्णाभ्रम्
athavā mākṣikagaganaṃ samabhāgaṃ paṭuyutaṃ pakvam
prakṣipya lohapātre svedāntaścarati kṛṣṇābhram
- 19
तं प्रवक्ष्याम्युपदेशं गन्धाभ्रकसंप्रवेशनं येन
पक्षछिन्नश्च रसो योग्यः स्याद्रसरसायनयोः
taṃ pravakṣyāmyupadeśaṃ gandhābhrakasaṃpraveśanaṃ yena
pakṣachinnaśca raso yogyaḥ syādrasarasāyanayoḥ
- 20
रसराजरागदायी बीजानां पाकजारणसमर्थः
सूतकपक्षच्छेदी रसबन्धे गन्धको ऽभिहितः
rasarājarāgadāyī bījānāṃ pākajāraṇasamarthaḥ
sūtakapakṣacchedī rasabandhe gandhako 'bhihitaḥ
- 21
दत्त्वा खल्वे त्रुटिशो गन्धकम् आदौ रसं च त्रुटिशोऽपि
तावच्च मर्दनीयं यावत्सा पिष्टिका भवति
dattvā khalve truṭiśo gandhakam ādau rasaṃ ca truṭiśo'pi
tāvacca mardanīyaṃ yāvatsā piṣṭikā bhavati
- 22
तदनु च द्रुतबलिवसया समभागनियोजितं तथा गगनम्
त्रुटिशो रसं च दत्त्वा कुर्वीत यथेप्सितां पिष्टिम्
tadanu ca drutabalivasayā samabhāganiyojitaṃ tathā gaganam
truṭiśo rasaṃ ca dattvā kurvīta yathepsitāṃ piṣṭim
- 23
सापि च दीप्तैरुपलैर्निपात्यते ऽधो ऽथ दीपिकायन्त्रे
तदनु च निर्मुक्तमलो निकृन्तपक्षो ऽभ्रगन्धाभ्याम्
sāpi ca dīptairupalairnipātyate 'dho 'tha dīpikāyantre
tadanu ca nirmuktamalo nikṛntapakṣo 'bhragandhābhyām
- 24
भस्माकारश्च रसो हेम्ना सह युज्यते स च द्वंद्वे
अथवा गन्धकपिष्टिं पक्त्वा द्रुतगन्धकस्य मध्ये तु
bhasmākāraśca raso hemnā saha yujyate sa ca dvaṃdve
athavā gandhakapiṣṭiṃ paktvā drutagandhakasya madhye tu
- 25
सा चापि हेमपिष्टिर्विपच्यते गन्धके भूयः
इत्थं हेम्ना सूतो मिलति द्वंद्वे तथा क्षणान्म्रियते
sā cāpi hemapiṣṭirvipacyate gandhake bhūyaḥ
itthaṃ hemnā sūto milati dvaṃdve tathā kṣaṇānmriyate
- 26
इतरे पक्षच्छेदं द्वंद्वे रसमारणं न वाञ्छन्ति
बीजानामपि पाकं हृष्यन्ति च तदनु तप्यन्ति
itare pakṣacchedaṃ dvaṃdve rasamāraṇaṃ na vāñchanti
bījānāmapi pākaṃ hṛṣyanti ca tadanu tapyanti
- 27
इत्थमनेकदोषैर्बहुश्रमैर्गगनचारणं मत्वा
निर्दिश्यते प्रकारः कर्मणि शास्त्रेऽपि संवादी
itthamanekadoṣairbahuśramairgaganacāraṇaṃ matvā
nirdiśyate prakāraḥ karmaṇi śāstre'pi saṃvādī
- 28
अग्राह्यो निर्लेपः सूक्ष्मगतिर्व्यापकोऽक्षयो जीवः
यावद्विशति न योनौ तावद्बन्धं कुतो भजते
agrāhyo nirlepaḥ sūkṣmagatirvyāpako'kṣayo jīvaḥ
yāvadviśati na yonau tāvadbandhaṃ kuto bhajate
- 29
इति परमहंसपरिव्राजकाचार्यश्रीमद्गोविन्दभगवत्पादविरचिते रसहृदयाख्ये तन्त्रे निर्मुखवासनामुखान्तर्भूतसमुखपत्त्राभ्रकचरणात्मकस्तृतीयो ऽवबोधः
iti paramahaṃsaparivrājakācāryaśrīmadgovindabhagavatpādaviracite rasahṛdayākhye tantre nirmukhavāsanāmukhāntarbhūtasamukhapattrābhrakacaraṇātmakastṛtīyo 'vabodhaḥ

