19 shlokas
- 1
ग्रासमिति चारयित्वा गर्भद्रुतिं ततो भूर्जे
लवणक्षाराम्लसुधासुरभीमूत्रेण कृतलेपे
grāsamiti cārayitvā garbhadrutiṃ tato bhūrje
lavaṇakṣārāmlasudhāsurabhīmūtreṇa kṛtalepe
- 2
दृढवस्त्रबाह्यबद्धे दोलास्वेदेन जारयेद्ग्रासम्
सौवीरेणार्धपूर्णे कुम्भे सक्षारमूत्रकैरथवा
dṛḍhavastrabāhyabaddhe dolāsvedena jārayedgrāsam
sauvīreṇārdhapūrṇe kumbhe sakṣāramūtrakairathavā
- 3
अमुना क्रमेण दिवसैस्त्रिभिस्त्रिभिर्जारयेद्ग्रासम्
जीर्णस्य लक्षणमथो ज्ञेयं यन्त्रात्समुद्धृत्य
amunā krameṇa divasaistribhistribhirjārayedgrāsam
jīrṇasya lakṣaṇamatho jñeyaṃ yantrātsamuddhṛtya
- 4
उद्धृतमात्रं पात्रे प्रक्षाल्य कांजिकेनातः
समलं च कांजिकमतो हरणार्थं वस्त्रयोगेन
uddhṛtamātraṃ pātre prakṣālya kāṃjikenātaḥ
samalaṃ ca kāṃjikamato haraṇārthaṃ vastrayogena
- 5
तदनु सुखोष्णे पात्रे संमर्द्योऽसौ यथा न हीये
तावद्यावच्छुष्यति तल्लग्नं काञ्जिकं सकलम्
tadanu sukhoṣṇe pātre saṃmardyo'sau yathā na hīye
tāvadyāvacchuṣyati tallagnaṃ kāñjikaṃ sakalam
- 6
इत्थं च शोषितजलः करमर्दनतः सुनिर्मलीभूतः
पीड्यः पात्रस्योपरि वस्त्रेण चतुर्गुणेनैव
itthaṃ ca śoṣitajalaḥ karamardanataḥ sunirmalībhūtaḥ
pīḍyaḥ pātrasyopari vastreṇa caturguṇenaiva
- 7
यदि परिगलितः सकलो वस्त्राद्ग्रासेन चैकतां यातः
न भवति यदि दण्डधरो जीर्णग्रासस्तदा ज्ञेयः
yadi parigalitaḥ sakalo vastrādgrāsena caikatāṃ yātaḥ
na bhavati yadi daṇḍadharo jīrṇagrāsastadā jñeyaḥ
- 8
ग्रासादजीर्णपिष्टीं सूतादुद्धृत्य पातयेद्यन्त्रे
स्वस्थो भवति रसेन्द्रो ग्रासः पक्वः पुनर्जरति
grāsādajīrṇapiṣṭīṃ sūtāduddhṛtya pātayedyantre
svastho bhavati rasendro grāsaḥ pakvaḥ punarjarati
- 9
दोलायां चत्वारो ग्रासा जार्या यथाक्रमेणैव
शेषाः कच्छपयन्त्रे यावद्द्विगुणादिकं जरति
dolāyāṃ catvāro grāsā jāryā yathākrameṇaiva
śeṣāḥ kacchapayantre yāvaddviguṇādikaṃ jarati
- 10
नादौ कर्तुं शक्योऽत्र ग्रासप्रमाणनियमस्तु
ग्रसते न हि सर्वाङ्गं गगनमतो लक्षणैर्ज्ञेयम्
nādau kartuṃ śakyo'tra grāsapramāṇaniyamastu
grasate na hi sarvāṅgaṃ gaganamato lakṣaṇairjñeyam
- 11
यदि हि चतुःषष्ट्यंशान्ग्रसति रसस्तदा धरेद्दण्डम्
चत्वारिंशद्भागप्रवेशतः पायसाकारः
yadi hi catuḥṣaṣṭyaṃśāngrasati rasastadā dhareddaṇḍam
catvāriṃśadbhāgapraveśataḥ pāyasākāraḥ
- 12
भवति जलौकाकारस्त्रिंशद्भागाद् अविप्लुषश्च विंशत्या
छेदीव षोडशांशादत ऊर्ध्वं दुर्जरो ग्रासः
bhavati jalaukākārastriṃśadbhāgād avipluṣaśca viṃśatyā
chedīva ṣoḍaśāṃśādata ūrdhvaṃ durjaro grāsaḥ
- 13
पञ्चभिरेभिर्ग्रासैर्घनसत्वं जारयित्वादौ
गर्भद्रावे निपुणो जारयति बीजं कलांशेन
pañcabhirebhirgrāsairghanasatvaṃ jārayitvādau
garbhadrāve nipuṇo jārayati bījaṃ kalāṃśena
- 14
धूम्रश्चिटिचिटिशब्दो मण्डूकगतिस्तथा सकम्पश्च
निष्कम्पो भवति रसो विज्ञातव्योऽभ्रजीर्णस्तु
dhūmraściṭiciṭiśabdo maṇḍūkagatistathā sakampaśca
niṣkampo bhavati raso vijñātavyo'bhrajīrṇastu
- 15
कपिलोऽथ निरुद्गारी विप्लुषभावं च मुञ्चते सूतः
निष्कम्पो गतिरहितो विज्ञातव्योऽभ्रजीर्णस्तु
kapilo'tha nirudgārī vipluṣabhāvaṃ ca muñcate sūtaḥ
niṣkampo gatirahito vijñātavyo'bhrajīrṇastu
- 16
जलपूर्णपात्रमध्ये दत्त्वा घटखर्परं सुविस्तीर्णम्
तदुपरि मध्यगतः सूतः स्थाप्यस्ततः कुड्ये
jalapūrṇapātramadhye dattvā ghaṭakharparaṃ suvistīrṇam
tadupari madhyagataḥ sūtaḥ sthāpyastataḥ kuḍye
- 17
लघुलोहकटोरिकया कृतपटमृत्सन्धिलेपयाच्छाद्य
पूर्णं तद्घटखर्परम् अङ्गारैः करीषतुषमिश्रैः
laghulohakaṭorikayā kṛtapaṭamṛtsandhilepayācchādya
pūrṇaṃ tadghaṭakharparam aṅgāraiḥ karīṣatuṣamiśraiḥ
- 18
स्वेदनतो मर्दनतः कच्छपयन्त्रस्थितो रसो जरति
अग्निबलेनैव ततो गर्भद्रुतिः सर्वलोहानाम्
svedanato mardanataḥ kacchapayantrasthito raso jarati
agnibalenaiva tato garbhadrutiḥ sarvalohānām
- 19
एवं दत्त्वा जीर्यति न क्षयति रसो यथा तथा कार्यः
क्षयमेति क्षारविडैः स तूपरसैर्ग्रासमुद्गिरति
evaṃ dattvā jīryati na kṣayati raso yathā tathā kāryaḥ
kṣayameti kṣāraviḍaiḥ sa tūparasairgrāsamudgirati

