76 shlokas
- 1
अनया खलु सारणया क्रामणेन च विशति योजितो विधिवत्
असति वेधविधौ न रसः स्वगुणान्प्रकाशयति
anayā khalu sāraṇayā krāmaṇena ca viśati yojito vidhivat
asati vedhavidhau na rasaḥ svaguṇānprakāśayati
- 2
रसदरदताप्यगन्धकमनःशिलाराजवर्त्तकं विमलम्
पुटमृतशुल्बं तारे निर्व्यूढं हेमकृष्टिरियम्
rasadaradatāpyagandhakamanaḥśilārājavarttakaṃ vimalam
puṭamṛtaśulbaṃ tāre nirvyūḍhaṃ hemakṛṣṭiriyam
- 3
अष्टानवतिर्भागास्तारस्त्वेकोऽपि कनकभागः स्यात्
सूतस्यैको भागः शतांशविधिरेष विख्यातः
aṣṭānavatirbhāgāstārastveko'pi kanakabhāgaḥ syāt
sūtasyaiko bhāgaḥ śatāṃśavidhireṣa vikhyātaḥ
- 4
एकोनपञ्चाशद्भागास्तारस्येह तथैव शुल्वस्य
कनकस्यैको भागो वेधश्चैकेन सूतस्य
ekonapañcāśadbhāgāstārasyeha tathaiva śulvasya
kanakasyaiko bhāgo vedhaścaikena sūtasya
- 5
एवं सहस्रवेधी नियुज्यते कोटिवेधी च
जारणबीजवशेन तु सूतस्य बलाबलं ज्ञात्वा
evaṃ sahasravedhī niyujyate koṭivedhī ca
jāraṇabījavaśena tu sūtasya balābalaṃ jñātvā
- 6
दत्त्वादौ प्रतिवापं लाक्षामत्स्यादिपित्तभावनया
तारे वा शुल्बे वा तारारिष्टे तथा कृष्टौ
dattvādau prativāpaṃ lākṣāmatsyādipittabhāvanayā
tāre vā śulbe vā tārāriṣṭe tathā kṛṣṭau
- 7
तदनु क्रामणमृदिते तत्कल्केनापि पिण्डितरसेन
अतिविद्रुते च तस्मिन्वेधोऽसौ कुन्तवेधेन
tadanu krāmaṇamṛdite tatkalkenāpi piṇḍitarasena
atividrute ca tasminvedho'sau kuntavedhena
- 8
तत्तैलार्द्रपटेन स्थगयेत्पललेन भस्मना वापि
विधिवद्वेध्यं द्रव्यं रसराजक्रामणार्थं हि
tattailārdrapaṭena sthagayetpalalena bhasmanā vāpi
vidhivadvedhyaṃ dravyaṃ rasarājakrāmaṇārthaṃ hi
- 9
इति सारितस्य कथितं रसस्य वेधादि क्रामणं कर्म
पादादिजीर्णबीजो युज्यते पत्रलेपेन
iti sāritasya kathitaṃ rasasya vedhādi krāmaṇaṃ karma
pādādijīrṇabījo yujyate patralepena
- 10
अम्लाद्युद्वर्तिततारारिष्टादिपत्रम् अतिशुद्धम्
आलिप्य रसेन ततः क्रामणलिप्ते पुटेषु विश्रान्तम्
amlādyudvartitatārāriṣṭādipatram atiśuddham
ālipya rasena tataḥ krāmaṇalipte puṭeṣu viśrāntam
- 11
अर्धेन मिश्रयित्वा हेम्ना ज्येष्ठेन तद्दलं पुटितम्
क्षितिखगपटुरक्तमृदा वर्णपुटोऽयं ततो देयः
ardhena miśrayitvā hemnā jyeṣṭhena taddalaṃ puṭitam
kṣitikhagapaṭuraktamṛdā varṇapuṭo'yaṃ tato deyaḥ
- 12
भूपतिवर्तकचूर्णं शिरीषपुष्परसभावितं बहुशः
सद्यः करोति रक्तं सितकनकम् अशीतिभागेन
bhūpativartakacūrṇaṃ śirīṣapuṣparasabhāvitaṃ bahuśaḥ
sadyaḥ karoti raktaṃ sitakanakam aśītibhāgena
- 13
रसदरदविमलताप्यं पटुशिलामाक्षीकनृपाश्चैव
प्रवालकंकुष्ठटङ्कणगैरिकप्रतिवापितं सितं कनकम्
rasadaradavimalatāpyaṃ paṭuśilāmākṣīkanṛpāścaiva
pravālakaṃkuṣṭhaṭaṅkaṇagairikaprativāpitaṃ sitaṃ kanakam
- 14
तापीभवनृपावर्तबीजपूररसार्दितम्
करोति पुटपाकेन हेम सिन्दूरसन्निभम्
tāpībhavanṛpāvartabījapūrarasārditam
karoti puṭapākena hema sindūrasannibham
- 15
वङ्गाभ्रं सितमाक्षीकं शैलं वा वाहयेत्सिते
तत्तारं च दशांशेन तारोत्कर्षं करोति हि
vaṅgābhraṃ sitamākṣīkaṃ śailaṃ vā vāhayetsite
tattāraṃ ca daśāṃśena tārotkarṣaṃ karoti hi
- 16
नागः करोति मृदुतां निर्व्यूढस्तां च रक्ततां च रविः
तां पीततां च तीक्ष्णं काचस्तत्कालिकविनाशं च
nāgaḥ karoti mṛdutāṃ nirvyūḍhastāṃ ca raktatāṃ ca raviḥ
tāṃ pītatāṃ ca tīkṣṇaṃ kācastatkālikavināśaṃ ca
- 17
कनकारुणसममाक्षिककरञ्जतैलाप्लुतो ध्मातः
पाते पाते दश दश विन्दति यावद्धि कोटिमपि
kanakāruṇasamamākṣikakarañjatailāpluto dhmātaḥ
pāte pāte daśa daśa vindati yāvaddhi koṭimapi
- 18
स चायमतिविलीनः कंगुणीतैलसेचितो बहुशः
माक्षीकरविनिवापं विध्यति कनकं शतांशेन
sa cāyamativilīnaḥ kaṃguṇītailasecito bahuśaḥ
mākṣīkaravinivāpaṃ vidhyati kanakaṃ śatāṃśena
- 19
शुल्बहतं रसगन्धाहतखगपीतं दशांशेन
विध्यति कनकं कुरुते तन्निर्व्यूढं मर्दितं सुदृढम्
śulbahataṃ rasagandhāhatakhagapītaṃ daśāṃśena
vidhyati kanakaṃ kurute tannirvyūḍhaṃ marditaṃ sudṛḍham
- 20
रसकसमं सुध्मातं कनकं भुक्त्वा ततोऽर्कचन्द्रलेपेन
माक्षिकसत्त्वं हेम्ना करोति जीर्णो रसः शतांशेन
rasakasamaṃ sudhmātaṃ kanakaṃ bhuktvā tato'rkacandralepena
mākṣikasattvaṃ hemnā karoti jīrṇo rasaḥ śatāṃśena
- 21
अष्टगुणं मृतशुल्बं कलधौतेन मूकमूषया लिप्तम्
तत्षोडशांशजीर्णं विध्यति तारं शतार्धेन
aṣṭaguṇaṃ mṛtaśulbaṃ kaladhautena mūkamūṣayā liptam
tatṣoḍaśāṃśajīrṇaṃ vidhyati tāraṃ śatārdhena
- 22
आवृत्य कनककरिणौ शिलया प्रतिवापितौ ततो भुक्त्वा
दोलायन्त्रे गन्धकजीर्णस्तारे दशांशवेधी स्यात्
āvṛtya kanakakariṇau śilayā prativāpitau tato bhuktvā
dolāyantre gandhakajīrṇastāre daśāṃśavedhī syāt
- 23
रिपुनिहतलोहषट्कं जीर्णो धान्यस्थितश्चतुर्मासम्
सहितः पुरसुराभ्यां विध्यति घोषं शतांशेन
ripunihatalohaṣaṭkaṃ jīrṇo dhānyasthitaścaturmāsam
sahitaḥ purasurābhyāṃ vidhyati ghoṣaṃ śatāṃśena
- 24
वक्ष्ये सम्प्रति सम्यग्यद्बीजं समरसे जीर्णम्
पिष्टिस्तम्भादिविधिं प्रकाश्यमानं बुधाः शृणुत
vakṣye samprati samyagyadbījaṃ samarase jīrṇam
piṣṭistambhādividhiṃ prakāśyamānaṃ budhāḥ śṛṇuta
- 25
राजावर्तकविमलपीताभ्रगन्धताप्यरसकैश्च
कांक्षीकासीसशिलादरदैश्च समन्वितं नागम्
rājāvartakavimalapītābhragandhatāpyarasakaiśca
kāṃkṣīkāsīsaśilādaradaiśca samanvitaṃ nāgam
- 26
अहिमाररसैः पुटितं मारय नागं निरुत्थकं यावत्
तदनु च तस्य हि मध्ये शुल्बं गन्धं च लवणकंकुष्ठम्
ahimārarasaiḥ puṭitaṃ māraya nāgaṃ nirutthakaṃ yāvat
tadanu ca tasya hi madhye śulbaṃ gandhaṃ ca lavaṇakaṃkuṣṭham
- 27
तत्सर्वं शतवारान्भावय पक्वार्कपत्रसलिलैश्च
घोषाकृष्टे शुल्बे चूर्णं निर्वाहयेच्छतशः
tatsarvaṃ śatavārānbhāvaya pakvārkapatrasalilaiśca
ghoṣākṛṣṭe śulbe cūrṇaṃ nirvāhayecchataśaḥ
- 28
शुल्बेन तेन हि समं रसकपीताभ्रसत्वविमलं च
गैरिकमाक्षिकसत्त्वं टङ्कणनागं च तीक्ष्णयुतम्
śulbena tena hi samaṃ rasakapītābhrasatvavimalaṃ ca
gairikamākṣikasattvaṃ ṭaṅkaṇanāgaṃ ca tīkṣṇayutam
- 29
एतैर्द्वन्द्वं कृत्वा माक्षिकवापेन रञ्जयेच्छुल्वम्
वारांश्च विंशतिरपि गलितं सेचयेत्तदनु
etairdvandvaṃ kṛtvā mākṣikavāpena rañjayecchulvam
vārāṃśca viṃśatirapi galitaṃ secayettadanu
- 30
निर्गुण्डीकाकमाचीकन्यारसमेलनं कृत्वा
वारान्सप्त च विधिना तदपि च निर्वापयेद्धेम्नि
nirguṇḍīkākamācīkanyārasamelanaṃ kṛtvā
vārānsapta ca vidhinā tadapi ca nirvāpayeddhemni

