39 shlokas
- 1
सूत उवाच
एवं निशम्य भगवान्देवर्षेर्जन्म कर्म च
भूयः पप्रच्छ तं ब्रह्मन्व्यासः सत्यवतीसुतः
sūta uvāca
evaṃ niśamya bhagavāndevarṣerjanma karma ca
bhūyaḥ papraccha taṃ brahmanvyāsaḥ satyavatīsutaḥ
- 2
व्यास उवाच
भिक्षुभिर्विप्रवसिते विज्ञानादेष्टृभिस्तव
वर्तमानो वयस्याद्ये ततः किम् अकरोद्भवान्
vyāsa uvāca
bhikṣubhirvipravasite vijñānādeṣṭṛbhistava
vartamāno vayasyādye tataḥ kim akarodbhavān
- 3
स्वायम्भुव कया वृत्त्या वर्तितं ते परं वयः
कथं चेदम् उदस्राक्षीः काले प्राप्ते कलेवरम्
svāyambhuva kayā vṛttyā vartitaṃ te paraṃ vayaḥ
kathaṃ cedam udasrākṣīḥ kāle prāpte kalevaram
- 4
प्राक्कल्पविषयाम् एतां स्मृतिं ते मुनिसत्तम
न ह्य् एष व्यवधात्काल एष सर्वनिराकृतिः
prākkalpaviṣayām etāṃ smṛtiṃ te munisattama
na hy eṣa vyavadhātkāla eṣa sarvanirākṛtiḥ
- 5
नारद उवाच
भिक्षुभिर्विप्रवसिते विज्ञानादेष्टृभिर्मम
वर्तमानो वयस्याद्ये तत एतद् अकारषम्
nārada uvāca
bhikṣubhirvipravasite vijñānādeṣṭṛbhirmama
vartamāno vayasyādye tata etad akāraṣam
- 6
एकात्मजा मे जननी योषिन्मूढा च किंकरी
मय्यात्मजे ऽनन्यगतौ चक्रे स्नेहानुबन्धनम्
ekātmajā me jananī yoṣinmūḍhā ca kiṃkarī
mayyātmaje 'nanyagatau cakre snehānubandhanam
- 7
सास्वतन्त्रा न कल्पासीद्योगक्षेमं ममेच्छती
ईशस्य हि वशे लोको योषा दारुमयी यथा
sāsvatantrā na kalpāsīdyogakṣemaṃ mamecchatī
īśasya hi vaśe loko yoṣā dārumayī yathā
- 8
अहं च तद्ब्रह्मकुले ऊषिवांस्तदुपेक्षया
दिग्देशकालाव्युत्पन्नो बालकः पञ्चहायनः
ahaṃ ca tadbrahmakule ūṣivāṃstadupekṣayā
digdeśakālāvyutpanno bālakaḥ pañcahāyanaḥ
- 9
एकदा निर्गतां गेहाद्दुहन्तीं निशि गां पथि
सर्पो ऽदशत्पदा स्पृष्टः कृपणां कालचोदितः
ekadā nirgatāṃ gehādduhantīṃ niśi gāṃ pathi
sarpo 'daśatpadā spṛṣṭaḥ kṛpaṇāṃ kālacoditaḥ
- 10
तदा तदहम् ईशस्य भक्तानां शम् अभीप्सतः
अनुग्रहं मन्यमानः प्रातिष्ठं दिशम् उत्तराम्
tadā tadaham īśasya bhaktānāṃ śam abhīpsataḥ
anugrahaṃ manyamānaḥ prātiṣṭhaṃ diśam uttarām
- 11
स्फीताञ्जनपदांस्तत्र पुरग्रामव्रजाकरान्
खेटखर्वटवाटीश्च वनान्युपवनानि च
sphītāñjanapadāṃstatra puragrāmavrajākarān
kheṭakharvaṭavāṭīśca vanānyupavanāni ca
- 12
चित्रधातुविचित्राद्रीन् इभभग्नभुजद्रुमान्
जलाशयाञ्छिवजलान्नलिनीः सुरसेविताः
citradhātuvicitrādrīn ibhabhagnabhujadrumān
jalāśayāñchivajalānnalinīḥ surasevitāḥ
- 13
चित्रस्वनैः पत्त्ररथैर्विभ्रमद्भ्रमरश्रियः
नलवेणुशरस्तन्ब कुशकीचकगह्वरम्
citrasvanaiḥ pattrarathairvibhramadbhramaraśriyaḥ
nalaveṇuśarastanba kuśakīcakagahvaram
- 14
एक एवातियातो ऽहम् अद्राक्षं विपिनं महत्
घोरं प्रतिभयाकारं व्यालोलूकशिवाजिरम्
eka evātiyāto 'ham adrākṣaṃ vipinaṃ mahat
ghoraṃ pratibhayākāraṃ vyālolūkaśivājiram
- 15
परिश्रान्तेन्द्रियात्माहं तृट्परीतो बुभुक्षितः
स्नात्वा पीत्वा ह्रदे नद्या उपस्पृष्टो गतश्रमः
pariśrāntendriyātmāhaṃ tṛṭparīto bubhukṣitaḥ
snātvā pītvā hrade nadyā upaspṛṣṭo gataśramaḥ
- 16
तस्मिन्निर्मनुजे ऽरण्ये पिप्पलोपस्थ आश्रितः
आत्मनात्मानम् आत्मस्थं यथाश्रुतम् अचिन्तयम्
tasminnirmanuje 'raṇye pippalopastha āśritaḥ
ātmanātmānam ātmasthaṃ yathāśrutam acintayam
- 17
ध्यायतश्चरणाम्भोजं भावनिर्जितचेतसा
औत्कण्ठ्याश्रुकलाक्षस्य हृद्यासीन्मे शनैर्हरिः
dhyāyataścaraṇāmbhojaṃ bhāvanirjitacetasā
autkaṇṭhyāśrukalākṣasya hṛdyāsīnme śanairhariḥ
- 18
प्रेमातिभरनिर्भिन्नः पुलकाङ्गो ऽतिनिर्वृतः
आनन्दसम्प्लवे लीनो नापश्यम् उभयं मुने
premātibharanirbhinnaḥ pulakāṅgo 'tinirvṛtaḥ
ānandasamplave līno nāpaśyam ubhayaṃ mune
- 19
रूपं भगवतो यत्तन्मनःकान्तं शुचापहम्
अपश्यन्सहसोत्तस्थे वैक्लव्याद्दुर्मना इव
rūpaṃ bhagavato yattanmanaḥkāntaṃ śucāpaham
apaśyansahasottasthe vaiklavyāddurmanā iva
- 20
दिदृक्षुस्तदहं भूयः प्रणिधाय मनो हृदि
वीक्षमाणो ऽपि नापश्यम् अवितृप्त इवातुरः
didṛkṣustadahaṃ bhūyaḥ praṇidhāya mano hṛdi
vīkṣamāṇo 'pi nāpaśyam avitṛpta ivāturaḥ
- 21
एवं यतन्तं विजने माम् आहागोचरो गिराम्
गम्भीरश्लक्ष्णया वाचा शुचः प्रशमयन्न् इव
evaṃ yatantaṃ vijane mām āhāgocaro girām
gambhīraślakṣṇayā vācā śucaḥ praśamayann iva
- 22
हन्तास्मिञ्जन्मनि भवान्मा मां द्रष्टुम् इहार्हति
अविपक्वकषायाणां दुर्दर्शो ऽहं कुयोगिनाम्
hantāsmiñjanmani bhavānmā māṃ draṣṭum ihārhati
avipakvakaṣāyāṇāṃ durdarśo 'haṃ kuyoginām
- 23
सकृद्यद्दर्शितं रूपम् एतत्कामाय ते ऽनघ
मत्कामः शनकैः साधु सर्वान्मुञ्चति हृच्छयान्
sakṛdyaddarśitaṃ rūpam etatkāmāya te 'nagha
matkāmaḥ śanakaiḥ sādhu sarvānmuñcati hṛcchayān
- 24
सत्सेवयादीर्घयापि जाता मयि दृढा मतिः
हित्वावद्यम् इमं लोकं गन्ता मज्जनताम् असि
satsevayādīrghayāpi jātā mayi dṛḍhā matiḥ
hitvāvadyam imaṃ lokaṃ gantā majjanatām asi
- 25
मतिर्मयि निबद्धेयं न विपद्येत कर्हिचित्
प्रजासर्गनिरोधे ऽपि स्मृतिश्च मदनुग्रहात्
matirmayi nibaddheyaṃ na vipadyeta karhicit
prajāsarganirodhe 'pi smṛtiśca madanugrahāt
- 26
एतावद् उक्त्वोपरराम तन्महद्भूतं नभोलिङ्गम् अलिङ्गम् ईश्वरम्
अहं च तस्मै महतां महीयसे शीर्ष्णावनामं विदधे ऽनुकम्पितः
etāvad uktvopararāma tanmahadbhūtaṃ nabholiṅgam aliṅgam īśvaram
ahaṃ ca tasmai mahatāṃ mahīyase śīrṣṇāvanāmaṃ vidadhe 'nukampitaḥ
- 27
नामान्यनन्तस्य हतत्रपः पठन्गुह्यानि भद्राणि कृतानि च स्मरन्
गां पर्यटंस्तुष्टमना गतस्पृहः कालं प्रतीक्षन्विमदो विमत्सरः
nāmānyanantasya hatatrapaḥ paṭhanguhyāni bhadrāṇi kṛtāni ca smaran
gāṃ paryaṭaṃstuṣṭamanā gataspṛhaḥ kālaṃ pratīkṣanvimado vimatsaraḥ
- 28
एवं कृष्णमतेर्ब्रह्मन्नासक्तस्यामलात्मनः
कालः प्रादुरभूत्काले तडित्सौदामनी यथा
evaṃ kṛṣṇamaterbrahmannāsaktasyāmalātmanaḥ
kālaḥ prādurabhūtkāle taḍitsaudāmanī yathā
- 29
प्रयुज्यमाने मयि तां शुद्धां भागवतीं तनुम्
आरब्धकर्मनिर्वाणो न्यपतत्पाञ्चभौतिकः
prayujyamāne mayi tāṃ śuddhāṃ bhāgavatīṃ tanum
ārabdhakarmanirvāṇo nyapatatpāñcabhautikaḥ
- 30
कल्पान्त इदम् आदाय शयाने ऽम्भस्युदन्वतः
शिशयिषोर् अनुप्राणं विविशे ऽन्तरहं विभोः
kalpānta idam ādāya śayāne 'mbhasyudanvataḥ
śiśayiṣor anuprāṇaṃ viviśe 'ntarahaṃ vibhoḥ

