33 shlokas
- 1
व्यास उवाच
इति ब्रुवाणं संस्तूय मुनीनां दीर्घसत्त्रिणाम्
वृद्धः कुलपतिः सूतं बह्वृचः शौनको ऽब्रवीत्
vyāsa uvāca
iti bruvāṇaṃ saṃstūya munīnāṃ dīrghasattriṇām
vṛddhaḥ kulapatiḥ sūtaṃ bahvṛcaḥ śaunako 'bravīt
- 2
शौनक उवाच
सूत सूत महाभाग वद नो वदतां वर
कथां भागवतीं पुण्यां यदाह भगवाञ्छुकः
śaunaka uvāca
sūta sūta mahābhāga vada no vadatāṃ vara
kathāṃ bhāgavatīṃ puṇyāṃ yadāha bhagavāñchukaḥ
- 3
कस्मिन्युगे प्रवृत्तेयं स्थाने वा केन हेतुना
कुतः संचोदितः कृष्णः कृतवान्संहितां मुनिः
kasminyuge pravṛtteyaṃ sthāne vā kena hetunā
kutaḥ saṃcoditaḥ kṛṣṇaḥ kṛtavānsaṃhitāṃ muniḥ
- 4
तस्य पुत्रो महायोगी समदृङ्निर्विकल्पकः
एकान्तमतिरुन्निद्रो गूढो मूढ इवेयते
tasya putro mahāyogī samadṛṅnirvikalpakaḥ
ekāntamatirunnidro gūḍho mūḍha iveyate
- 5
दृष्ट्वानुयान्तम् ऋषिम् आत्मजम् अप्यनग्नं देव्यो ह्रिया परिदधुर्न सुतस्य चित्रम्
तद्वीक्ष्य पृच्छति मुनौ जगदुस्तवास्ति स्त्रीपुम्भिदा न तु सुतस्य विविक्तदृष्टेः
dṛṣṭvānuyāntam ṛṣim ātmajam apyanagnaṃ devyo hriyā paridadhurna sutasya citram
tadvīkṣya pṛcchati munau jagadustavāsti strīpumbhidā na tu sutasya viviktadṛṣṭeḥ
- 6
कथम् आलक्षितः पौरैः सम्प्राप्तः कुरुजाङ्गलान्
उन्मत्तमूकजडवद्विचरन्गजसाह्वये
katham ālakṣitaḥ pauraiḥ samprāptaḥ kurujāṅgalān
unmattamūkajaḍavadvicarangajasāhvaye
- 7
कथं वा पाण्डवेयस्य राजर्षेर्मुनिना सह
संवादः समभूत्तात यत्रैषा सात्वती श्रुतिः
kathaṃ vā pāṇḍaveyasya rājarṣermuninā saha
saṃvādaḥ samabhūttāta yatraiṣā sātvatī śrutiḥ
- 8
स गोदोहनमात्रं हि गृहेषु गृहमेधिनाम्
अवेक्षते महाभागस्तीर्थीकुर्वंस्तदाश्रमम्
sa godohanamātraṃ hi gṛheṣu gṛhamedhinām
avekṣate mahābhāgastīrthīkurvaṃstadāśramam
- 9
अभिमन्युसुतं सूत प्राहुर्भागवतोत्तमम्
तस्य जन्म महाश्चर्यं कर्माणि च गृणीहि नः
abhimanyusutaṃ sūta prāhurbhāgavatottamam
tasya janma mahāścaryaṃ karmāṇi ca gṛṇīhi naḥ
- 10
स सम्राट्कस्य वा हेतोः पाण्डूनां मानवर्धनः
प्रायोपविष्टो गङ्गायाम् अनादृत्याधिराट्श्रियम्
sa samrāṭkasya vā hetoḥ pāṇḍūnāṃ mānavardhanaḥ
prāyopaviṣṭo gaṅgāyām anādṛtyādhirāṭśriyam
- 11
नमन्ति यत्पादनिकेतम् आत्मनः शिवाय हानीय धनानि शत्रवः
कथं स वीरः श्रियम् अङ्ग दुस्त्यजां युवैषतोत्स्रष्टुम् अहो सहासुभिः
namanti yatpādaniketam ātmanaḥ śivāya hānīya dhanāni śatravaḥ
kathaṃ sa vīraḥ śriyam aṅga dustyajāṃ yuvaiṣatotsraṣṭum aho sahāsubhiḥ
- 12
शिवाय लोकस्य भवाय भूतये य उत्तमश्लोकपरायणा जनाः
जीवन्ति नात्मार्थम् असौ पराश्रयं मुमोच निर्विद्य कुतः कलेवरम्
śivāya lokasya bhavāya bhūtaye ya uttamaślokaparāyaṇā janāḥ
jīvanti nātmārtham asau parāśrayaṃ mumoca nirvidya kutaḥ kalevaram
- 13
तत्सर्वं नः समाचक्ष्व पृष्टो यदिह किंचन
मन्ये त्वां विषये वाचां स्नातम् अन्यत्र छान्दसात्
tatsarvaṃ naḥ samācakṣva pṛṣṭo yadiha kiṃcana
manye tvāṃ viṣaye vācāṃ snātam anyatra chāndasāt
- 14
सूत उवाच
द्वापरे समनुप्राप्ते तृतीये युगपर्यये
जातः पराशराद्योगी वासव्यां कलया हरेः
sūta uvāca
dvāpare samanuprāpte tṛtīye yugaparyaye
jātaḥ parāśarādyogī vāsavyāṃ kalayā hareḥ
- 15
स कदाचित्सरस्वत्या उपस्पृश्य जलं शुचिः
विविक्त एक आसीन उदिते रविमण्डले
sa kadācitsarasvatyā upaspṛśya jalaṃ śuciḥ
vivikta eka āsīna udite ravimaṇḍale
- 16
परावरज्ञः स ऋषिः कालेनाव्यक्तरंहसा
युगधर्मव्यतिकरं प्राप्तं भुवि युगे युगे
parāvarajñaḥ sa ṛṣiḥ kālenāvyaktaraṃhasā
yugadharmavyatikaraṃ prāptaṃ bhuvi yuge yuge
- 17
भौतिकानां च भावानां शक्तिह्रासं च तत्कृतम्
अश्रद्दधानान्निःसत्त्वान्दुर्मेधान्ह्रसितायुषः
bhautikānāṃ ca bhāvānāṃ śaktihrāsaṃ ca tatkṛtam
aśraddadhānānniḥsattvāndurmedhānhrasitāyuṣaḥ
- 18
दुर्भगांश्च जनान्वीक्ष्य मुनिर्दिव्येन चक्षुषा
सर्ववर्णाश्रमाणां यद्दध्यौ हितम् अमोघदृक्
durbhagāṃśca janānvīkṣya munirdivyena cakṣuṣā
sarvavarṇāśramāṇāṃ yaddadhyau hitam amoghadṛk
- 19
चातुर्होत्रं कर्म शुद्धं प्रजानां वीक्ष्य वैदिकम्
व्यदधाद्यज्ञसंतत्यै वेदम् एकं चतुर्विधम्
cāturhotraṃ karma śuddhaṃ prajānāṃ vīkṣya vaidikam
vyadadhādyajñasaṃtatyai vedam ekaṃ caturvidham
- 20
ऋग्यजुःसामाथर्वाख्या वेदाश्चत्वार उद्धृताः
इतिहासपुराणं च पञ्चमो वेद उच्यते
ṛgyajuḥsāmātharvākhyā vedāścatvāra uddhṛtāḥ
itihāsapurāṇaṃ ca pañcamo veda ucyate
- 21
तत्रर्ग्वेदधरः पैलः सामगो जैमिनिः कविः
वैशम्पायन एवैको निष्णातो यजुषाम् उत
tatrargvedadharaḥ pailaḥ sāmago jaiminiḥ kaviḥ
vaiśampāyana evaiko niṣṇāto yajuṣām uta
- 22
अथर्वाङ्गिरसाम् आसीत्सुमन्तुर्दारुणो मुनिः
इतिहासपुराणानां पिता मे रोमहर्षणः
atharvāṅgirasām āsītsumanturdāruṇo muniḥ
itihāsapurāṇānāṃ pitā me romaharṣaṇaḥ
- 23
त एत ऋषयो वेदं स्वं स्वं व्यस्यन्न् अनेकधा
शिष्यैः प्रशिष्यैस्तच्छिष्यैर्वेदास्ते शाखिनो ऽभवन्
ta eta ṛṣayo vedaṃ svaṃ svaṃ vyasyann anekadhā
śiṣyaiḥ praśiṣyaistacchiṣyairvedāste śākhino 'bhavan
- 24
त एव वेदा दुर्मेधैर्धार्यन्ते पुरुषैर्यथा
एवं चकार भगवान्व्यासः कृपणवत्सलः
ta eva vedā durmedhairdhāryante puruṣairyathā
evaṃ cakāra bhagavānvyāsaḥ kṛpaṇavatsalaḥ
- 25
स्त्रीशूद्रद्विजबन्धूनां त्रयी न श्रुतिगोचरा
कर्मश्रेयसि मूढानां श्रेय एवं भवेदिह
इति भारतम् आख्यानं कृपया मुनिना कृतम्
strīśūdradvijabandhūnāṃ trayī na śrutigocarā
karmaśreyasi mūḍhānāṃ śreya evaṃ bhavediha
iti bhāratam ākhyānaṃ kṛpayā muninā kṛtam
- 26
एवं प्रवृत्तस्य सदा भूतानां श्रेयसि द्विजाः
सर्वात्मकेनापि यदा नातुष्यद्धृदयं ततः
evaṃ pravṛttasya sadā bhūtānāṃ śreyasi dvijāḥ
sarvātmakenāpi yadā nātuṣyaddhṛdayaṃ tataḥ
- 27
नातिप्रसीदद्धृदयः सरस्वत्यास्तटे शुचौ
वितर्कयन्विविक्तस्थ इदं चोवाच धर्मवित्
nātiprasīdaddhṛdayaḥ sarasvatyāstaṭe śucau
vitarkayanviviktastha idaṃ covāca dharmavit
- 28
धृतव्रतेन हि मया छन्दांसि गुरवो ऽग्नयः
मानिता निर्व्यलीकेन गृहीतं चानुशासनम्
dhṛtavratena hi mayā chandāṃsi guravo 'gnayaḥ
mānitā nirvyalīkena gṛhītaṃ cānuśāsanam
- 29
भारतव्यपदेशेन ह्य् आम्नायार्थश्च प्रदर्शितः
दृश्यते यत्र धर्मादि स्त्रीशूद्रादिभिरप्युत
bhāratavyapadeśena hy āmnāyārthaśca pradarśitaḥ
dṛśyate yatra dharmādi strīśūdrādibhirapyuta
- 30
तथापि बत मे दैह्यो ह्य् आत्मा चैवात्मना विभुः
असंपन्न इवाभाति ब्रह्मवर्चस्य सत्तमः
tathāpi bata me daihyo hy ātmā caivātmanā vibhuḥ
asaṃpanna ivābhāti brahmavarcasya sattamaḥ

