46 shlokas
- 1
सूत उवाच
जगृहे पौरुषं रूपं भगवान्महदादिभिः
sūta uvāca
jagṛhe pauruṣaṃ rūpaṃ bhagavānmahadādibhiḥ
- 2
सम्भूतं षोडशकलम् आदौ लोकसिसृक्षया
यस्याम्भसि शयानस्य योगनिद्रां वितन्वतः
sambhūtaṃ ṣoḍaśakalam ādau lokasisṛkṣayā
yasyāmbhasi śayānasya yoganidrāṃ vitanvataḥ
- 3
नाभिह्रदाम्बुजादासीद्ब्रह्मा विश्वसृजां पतिः
यस्यावयवसंस्थानैः कल्पितो लोकविस्तरः
nābhihradāmbujādāsīdbrahmā viśvasṛjāṃ patiḥ
yasyāvayavasaṃsthānaiḥ kalpito lokavistaraḥ
- 4
तद्वै भगवतो रूपं विशुद्धं सत्त्वम् ऊर्जितम्
पश्यन्त्यदो रूपम् अदभ्रचक्षुषा सहस्रपादोरुभुजाननाद्भुतम्
tadvai bhagavato rūpaṃ viśuddhaṃ sattvam ūrjitam
paśyantyado rūpam adabhracakṣuṣā sahasrapādorubhujānanādbhutam
- 5
सहस्रमूर्धश्रवणाक्षिनासिकं सहस्रमौल्यम्बरकुण्डलोल्लसत्
एतन्नानावताराणां निधानं बीजम् अव्ययम्
sahasramūrdhaśravaṇākṣināsikaṃ sahasramaulyambarakuṇḍalollasat
etannānāvatārāṇāṃ nidhānaṃ bījam avyayam
- 6
यस्यांशांशेन सृज्यन्ते देवतिर्यङ्नरादयः
स एव प्रथमं देवः कौमारं सर्गम् आश्रितः
yasyāṃśāṃśena sṛjyante devatiryaṅnarādayaḥ
sa eva prathamaṃ devaḥ kaumāraṃ sargam āśritaḥ
- 7
चचार दुश्चरं ब्रह्मा ब्रह्मचर्यम् अखण्डितम्
द्वितीयं तु भवायास्य रसातलगतां महीम्
cacāra duścaraṃ brahmā brahmacaryam akhaṇḍitam
dvitīyaṃ tu bhavāyāsya rasātalagatāṃ mahīm
- 8
उद्धरिष्यन्न् उपादत्त यज्ञेशः सौकरं वपुः
तृतीयम् ऋषिसर्गं वै देवर्षित्वम् उपेत्य सः
uddhariṣyann upādatta yajñeśaḥ saukaraṃ vapuḥ
tṛtīyam ṛṣisargaṃ vai devarṣitvam upetya saḥ
- 9
तन्त्रं सात्वतम् आचष्ट नैष्कर्म्यं कर्मणां यतः
तुर्ये धर्मकलासर्गे नरनारायणाव् ऋषी
tantraṃ sātvatam ācaṣṭa naiṣkarmyaṃ karmaṇāṃ yataḥ
turye dharmakalāsarge naranārāyaṇāv ṛṣī
- 10
भूत्वात्मोपशमोपेतम् अकरोद्दुश्चरं तपः
पञ्चमः कपिलो नाम सिद्धेशः कालविप्लुतम्
bhūtvātmopaśamopetam akarodduścaraṃ tapaḥ
pañcamaḥ kapilo nāma siddheśaḥ kālaviplutam
- 11
प्रोवाचासुरये सांख्यं तत्त्वग्रामविनिर्णयम्
षष्ठम् अत्रेरपत्यत्वं वृतः प्राप्तो ऽनसूयया
provācāsuraye sāṃkhyaṃ tattvagrāmavinirṇayam
ṣaṣṭham atrerapatyatvaṃ vṛtaḥ prāpto 'nasūyayā
- 12
आन्वीक्षिकीम् अलर्काय प्रह्लादादिभ्य ऊचिवान्
ततः सप्तम आकूत्यां रुचेर्यज्ञो ऽभ्यजायत
ānvīkṣikīm alarkāya prahlādādibhya ūcivān
tataḥ saptama ākūtyāṃ ruceryajño 'bhyajāyata
- 13
स यामाद्यैः सुरगणैरपात्स्वायम्भुवान्तरम्
अष्टमे मेरुदेव्यां तु नाभेर्जात उरुक्रमः
sa yāmādyaiḥ suragaṇairapātsvāyambhuvāntaram
aṣṭame merudevyāṃ tu nābherjāta urukramaḥ
- 14
दर्शयन्वर्त्म धीराणां सर्वाश्रमनमस्कृतम्
ऋषिभिर्याचितो भेजे नवमं पार्थिवं वपुः
darśayanvartma dhīrāṇāṃ sarvāśramanamaskṛtam
ṛṣibhiryācito bheje navamaṃ pārthivaṃ vapuḥ
- 15
दुग्धेमाम् ओषधीर्विप्रास्तेनायं स उशत्तमः
रूपं स जगृहे मात्स्यं चाक्षुषोदधिसम्प्लवे
dugdhemām oṣadhīrviprāstenāyaṃ sa uśattamaḥ
rūpaṃ sa jagṛhe mātsyaṃ cākṣuṣodadhisamplave
- 16
नाव्यारोप्य महीमय्याम् अपाद्वैवस्वतं मनुम्
सुरासुराणाम् उदधिं मथ्नतां मन्दराचलम्
nāvyāropya mahīmayyām apādvaivasvataṃ manum
surāsurāṇām udadhiṃ mathnatāṃ mandarācalam
- 17
दध्रे कमठरूपेण पृष्ठ एकादशे विभुः
धान्वन्तरं द्वादशमं त्रयोदशमम् एव च
dadhre kamaṭharūpeṇa pṛṣṭha ekādaśe vibhuḥ
dhānvantaraṃ dvādaśamaṃ trayodaśamam eva ca
- 18
अपाययत्सुरान् अन्यान्मोहिन्या मोहयन्स्त्रिया
चतुर्दशं नारसिंहं बिभ्रद्दैत्येन्द्रम् ऊर्जितम्
apāyayatsurān anyānmohinyā mohayanstriyā
caturdaśaṃ nārasiṃhaṃ bibhraddaityendram ūrjitam
- 19
ददार करजैर् ऊराव् एरकां कटकृद्यथा
पञ्चदशं वामनकं कृत्वागादध्वरं बलेः
dadāra karajair ūrāv erakāṃ kaṭakṛdyathā
pañcadaśaṃ vāmanakaṃ kṛtvāgādadhvaraṃ baleḥ
- 20
पदत्रयं याचमानः प्रत्यादित्सुस्त्रिपिष्टपम्
अवतारे षोडशमे पश्यन्ब्रह्मद्रुहो नृपान्
padatrayaṃ yācamānaḥ pratyāditsustripiṣṭapam
avatāre ṣoḍaśame paśyanbrahmadruho nṛpān
- 21
त्रिःसप्तकृत्वः कुपितो निःक्षत्राम् अकरोन्महीम्
ततः सप्तदशे जातः सत्यवत्यां पराशरात्
triḥsaptakṛtvaḥ kupito niḥkṣatrām akaronmahīm
tataḥ saptadaśe jātaḥ satyavatyāṃ parāśarāt
- 22
चक्रे वेदतरोः शाखा दृष्ट्वा पुंसो ऽल्पमेधसः
नरदेवत्वम् आपन्नः सुरकार्यचिकीर्षया
cakre vedataroḥ śākhā dṛṣṭvā puṃso 'lpamedhasaḥ
naradevatvam āpannaḥ surakāryacikīrṣayā
- 23
समुद्रनिग्रहादीनि चक्रे वीर्याण्यतः परम्
एकोनविंशे विंशतिमे वृष्णिषु प्राप्य जन्मनी
samudranigrahādīni cakre vīryāṇyataḥ param
ekonaviṃśe viṃśatime vṛṣṇiṣu prāpya janmanī
- 24
रामकृष्णाव् इति भुवो भगवान् अहरद्भरम्
ततः कलौ सम्प्रवृत्ते सम्मोहाय सुरद्विषाम्
rāmakṛṣṇāv iti bhuvo bhagavān aharadbharam
tataḥ kalau sampravṛtte sammohāya suradviṣām
- 25
बुद्धो नाम्नाञ्जनसुतः कीकटेषु भविष्यति
अथासौ युगसंध्यायां दस्युप्रायेषु राजसु
buddho nāmnāñjanasutaḥ kīkaṭeṣu bhaviṣyati
athāsau yugasaṃdhyāyāṃ dasyuprāyeṣu rājasu
- 26
जनिता विष्णुयशसो नाम्ना कल्किर्जगत्पतिः
अवतारा ह्य् असंख्येया हरेः सत्त्वनिधेर्द्विजाः
janitā viṣṇuyaśaso nāmnā kalkirjagatpatiḥ
avatārā hy asaṃkhyeyā hareḥ sattvanidherdvijāḥ
- 27
यथाविदासिनः कुल्याः सरसः स्युः सहस्रशः
ऋषयो मनवो देवा मनुपुत्रा महौजसः
yathāvidāsinaḥ kulyāḥ sarasaḥ syuḥ sahasraśaḥ
ṛṣayo manavo devā manuputrā mahaujasaḥ
- 28
कलाः सर्वे हरेरेव सप्रजापतयः स्मृताः
एते चांशकलाः पुंसः कृष्णस्तु भगवान्स्वयम्
kalāḥ sarve harereva saprajāpatayaḥ smṛtāḥ
ete cāṃśakalāḥ puṃsaḥ kṛṣṇastu bhagavānsvayam
- 29
इन्द्रारिव्याकुलं लोकं मृडयन्ति युगे युगे
जन्म गुह्यं भगवतो य एतत्प्रयतो नरः
indrārivyākulaṃ lokaṃ mṛḍayanti yuge yuge
janma guhyaṃ bhagavato ya etatprayato naraḥ
- 30
सायं प्रातर्गृणन्भक्त्या दुःखग्रामाद्विमुच्यते
एतद्रूपं भगवतो ह्य् अरूपस्य चिदात्मनः
sāyaṃ prātargṛṇanbhaktyā duḥkhagrāmādvimucyate
etadrūpaṃ bhagavato hy arūpasya cidātmanaḥ

