44 shlokas
- 1
सूत उवाच
सम्प्रस्थिते द्वारकायां जिष्णौ बन्धुदिदृक्षया
ज्ञातुं च पुण्यश्लोकस्य कृष्णस्य च विचेष्टितम्
sūta uvāca
samprasthite dvārakāyāṃ jiṣṇau bandhudidṛkṣayā
jñātuṃ ca puṇyaślokasya kṛṣṇasya ca viceṣṭitam
- 2
व्यतीताः कतिचिन्मासास्तदा नायात्ततो ऽर्जुनः
ददर्श घोररूपाणि निमित्तानि कुरूद्वहः
vyatītāḥ katicinmāsāstadā nāyāttato 'rjunaḥ
dadarśa ghorarūpāṇi nimittāni kurūdvahaḥ
- 3
कालस्य च गतिं रौद्रां विपर्यस्तर्तुधर्मिणः
पापीयसीं नृणां वार्तां क्रोधलोभानृतात्मनाम्
kālasya ca gatiṃ raudrāṃ viparyastartudharmiṇaḥ
pāpīyasīṃ nṛṇāṃ vārtāṃ krodhalobhānṛtātmanām
- 4
जिह्मप्रायं व्यवहृतं शाठ्यमिश्रं च सौहृदम्
पितृमातृसुहृद्भ्रातृदम्पतीनां च कल्कनम्
jihmaprāyaṃ vyavahṛtaṃ śāṭhyamiśraṃ ca sauhṛdam
pitṛmātṛsuhṛdbhrātṛdampatīnāṃ ca kalkanam
- 5
निमित्तान्यत्यरिष्टानि काले त्वनुगते नृणाम्
लोभाद्यधर्मप्रकृतिं दृष्ट्वोवाचानुजं नृपः
nimittānyatyariṣṭāni kāle tvanugate nṛṇām
lobhādyadharmaprakṛtiṃ dṛṣṭvovācānujaṃ nṛpaḥ
- 6
युधिष्ठिर उवाच
संप्रेषितो द्वारकायां जिष्णुर्बन्धुदिदृक्षया
ज्ञातुं च पुण्यश्लोकस्य कृष्णस्य च विचेष्टितम्
yudhiṣṭhira uvāca
saṃpreṣito dvārakāyāṃ jiṣṇurbandhudidṛkṣayā
jñātuṃ ca puṇyaślokasya kṛṣṇasya ca viceṣṭitam
- 7
गताः सप्ताधुना मासा भीमसेन तवानुजः
नायाति कस्य वा हेतोर्नाहं वेदेदम् अञ्जसा
gatāḥ saptādhunā māsā bhīmasena tavānujaḥ
nāyāti kasya vā hetornāhaṃ vededam añjasā
- 8
अपि देवर्षिणादिष्टः स कालो ऽयम् उपस्थितः
यदात्मनो ऽङ्गम् आक्रीडं भगवान् उत्सिसृक्षति
api devarṣiṇādiṣṭaḥ sa kālo 'yam upasthitaḥ
yadātmano 'ṅgam ākrīḍaṃ bhagavān utsisṛkṣati
- 9
यस्मान्नः सम्पदो राज्यं दाराः प्राणाः कुलं प्रजाः
आसन्सपत्नविजयो लोकाश्च यदनुग्रहात्
yasmānnaḥ sampado rājyaṃ dārāḥ prāṇāḥ kulaṃ prajāḥ
āsansapatnavijayo lokāśca yadanugrahāt
- 10
पश्योत्पातान्नरव्याघ्र दिव्यान्भौमान्सदैहिकान्
दारुणान्शंसतो ऽदूराद्भयं नो बुद्धिमोहनम्
paśyotpātānnaravyāghra divyānbhaumānsadaihikān
dāruṇānśaṃsato 'dūrādbhayaṃ no buddhimohanam
- 11
ऊर्वक्षिबाहवो मह्यं स्फुरन्त्यङ्ग पुनः पुनः
वेपथुश्चापि हृदये आराद्दास्यन्ति विप्रियम्
ūrvakṣibāhavo mahyaṃ sphurantyaṅga punaḥ punaḥ
vepathuścāpi hṛdaye ārāddāsyanti vipriyam
- 12
शिवैषोद्यन्तम् आदित्यम् अभिरौत्यनलानना
माम् अङ्ग सारमेयो ऽयम् अभिरेभत्य् अभीरुवत्
śivaiṣodyantam ādityam abhirautyanalānanā
mām aṅga sārameyo 'yam abhirebhaty abhīruvat
- 13
शस्ताः कुर्वन्ति मां सव्यं दक्षिणं पशवो ऽपरे
वाहांश्च पुरुषव्याघ्र लक्षये रुदतो मम
śastāḥ kurvanti māṃ savyaṃ dakṣiṇaṃ paśavo 'pare
vāhāṃśca puruṣavyāghra lakṣaye rudato mama
- 14
मृत्युदूतः कपोतो ऽयम् उलूकः कम्पयन्मनः
प्रत्युलूकश्च कुह्वानैर्विश्वं वै शून्यम् इच्छतः
mṛtyudūtaḥ kapoto 'yam ulūkaḥ kampayanmanaḥ
pratyulūkaśca kuhvānairviśvaṃ vai śūnyam icchataḥ
- 15
धूम्रा दिशः परिधयः कम्पते भूः सहाद्रिभिः
निर्घातश्च महांस्तात साकं च स्तनयित्नुभिः
dhūmrā diśaḥ paridhayaḥ kampate bhūḥ sahādribhiḥ
nirghātaśca mahāṃstāta sākaṃ ca stanayitnubhiḥ
- 16
वायुर्वाति खरस्पर्शो रजसा विसृजंस्तमः
असृग्वर्षन्ति जलदा बीभत्सम् इव सर्वतः
vāyurvāti kharasparśo rajasā visṛjaṃstamaḥ
asṛgvarṣanti jaladā bībhatsam iva sarvataḥ
- 17
सूर्यं हतप्रभं पश्य ग्रहमर्दं मिथो दिवि
ससङ्कुलैर्भूतगणैर्ज्वलिते इव रोदसी
sūryaṃ hataprabhaṃ paśya grahamardaṃ mitho divi
sasaṅkulairbhūtagaṇairjvalite iva rodasī
- 18
नद्यो नदाश्च क्षुभिताः सरांसि च मनांसि च
न ज्वलत्यग्निराज्येन कालो ऽयं किं विधास्यति
nadyo nadāśca kṣubhitāḥ sarāṃsi ca manāṃsi ca
na jvalatyagnirājyena kālo 'yaṃ kiṃ vidhāsyati
- 19
न पिबन्ति स्तनं वत्सा न दुह्यन्ति च मातरः
रुदन्त्यश्रुमुखा गावो न हृष्यन्त्यृषभा व्रजे
na pibanti stanaṃ vatsā na duhyanti ca mātaraḥ
rudantyaśrumukhā gāvo na hṛṣyantyṛṣabhā vraje
- 20
दैवतानि रुदन्तीव स्विद्यन्ति ह्युच्चलन्ति च
इमे जनपदा ग्रामाः पुरोद्यानाकराश्रमाः
भ्रष्टश्रियो निरानन्दाः किम् अघं दर्शयन्ति नः
daivatāni rudantīva svidyanti hyuccalanti ca
ime janapadā grāmāḥ purodyānākarāśramāḥ
bhraṣṭaśriyo nirānandāḥ kim aghaṃ darśayanti naḥ
- 21
मन्य एतैर्महोत्पातैर्नूनं भगवतः पदैः
अनन्यपुरुषश्रीभिर्हीना भूर्हतसौभगा
manya etairmahotpātairnūnaṃ bhagavataḥ padaiḥ
ananyapuruṣaśrībhirhīnā bhūrhatasaubhagā
- 22
इति चिन्तयतस्तस्य दृष्टारिष्टेन चेतसा
राज्ञः प्रत्यागमद्ब्रह्मन्यदुपुर्याः कपिध्वजः
iti cintayatastasya dṛṣṭāriṣṭena cetasā
rājñaḥ pratyāgamadbrahmanyadupuryāḥ kapidhvajaḥ
- 23
तं पादयोर्निपतितम् अयथापूर्वम् आतुरम्
अधोवदनम् अब्बिन्दून्सृजन्तं नयनाब्जयोः
taṃ pādayornipatitam ayathāpūrvam āturam
adhovadanam abbindūnsṛjantaṃ nayanābjayoḥ
- 24
विलोक्योद्विग्नहृदयो विच्छायम् अनुजं नृपः
पृच्छति स्म सुहृन्मध्ये संस्मरन्नारदेरितम्
vilokyodvignahṛdayo vicchāyam anujaṃ nṛpaḥ
pṛcchati sma suhṛnmadhye saṃsmarannāraderitam
- 25
युधिष्ठिर उवाच
कच्चिदानर्तपुर्यां नः स्वजनाः सुखम् आसते
मधुभोजदशार्हार्हसात्वतान्धकवृष्णयः
yudhiṣṭhira uvāca
kaccidānartapuryāṃ naḥ svajanāḥ sukham āsate
madhubhojadaśārhārhasātvatāndhakavṛṣṇayaḥ
- 26
शूरो मातामहः कच्चित्स्वस्त्यास्ते वाथ मारिषः
मातुलः सानुजः कच्चित्कुशल्यानकदुन्दुभिः
śūro mātāmahaḥ kaccitsvastyāste vātha māriṣaḥ
mātulaḥ sānujaḥ kaccitkuśalyānakadundubhiḥ
- 27
सप्त स्वसारस्तत्पत्न्यो मातुलान्यः सहात्मजाः
आसते सस्नुषाः क्षेमं देवकीप्रमुखाः स्वयम्
sapta svasārastatpatnyo mātulānyaḥ sahātmajāḥ
āsate sasnuṣāḥ kṣemaṃ devakīpramukhāḥ svayam
- 28
कच्चिद्राजाहुको जीवत्यसत्पुत्रो ऽस्य चानुजः
हृदीकः ससुतो ऽक्रूरो जयन्तगदसारणाः
kaccidrājāhuko jīvatyasatputro 'sya cānujaḥ
hṛdīkaḥ sasuto 'krūro jayantagadasāraṇāḥ
- 29
आसते कुशलं कच्चिद्ये च शत्रुजिदादयः
कच्चिदास्ते सुखं रामो भगवान्सात्वतां प्रभुः
āsate kuśalaṃ kaccidye ca śatrujidādayaḥ
kaccidāste sukhaṃ rāmo bhagavānsātvatāṃ prabhuḥ
- 30
प्रद्युम्नः सर्ववृष्णीनां सुखम् आस्ते महारथः
गम्भीररयो ऽनिरुद्धो वर्धते भगवान् उत
pradyumnaḥ sarvavṛṣṇīnāṃ sukham āste mahārathaḥ
gambhīrarayo 'niruddho vardhate bhagavān uta

