40 shlokas
- 1
सूत उवाच
महीपतिस्त्वथ तत्कर्म गर्ह्यं विचिन्तयन्न् आत्मकृतं सुदुर्मनाः
अहो मया नीचम् अनार्यवत्कृतं निरागसि ब्रह्मणि गूढतेजसि
sūta uvāca
mahīpatistvatha tatkarma garhyaṃ vicintayann ātmakṛtaṃ sudurmanāḥ
aho mayā nīcam anāryavatkṛtaṃ nirāgasi brahmaṇi gūḍhatejasi
- 2
ध्रुवं ततो मे कृतदेवहेलनाद्दुरत्ययं व्यसनं नातिदीर्घात्
तदस्तु कामं ह्यघनिष्कृताय मे यथा न कुर्यां पुनरेवम् अद्धा
dhruvaṃ tato me kṛtadevahelanādduratyayaṃ vyasanaṃ nātidīrghāt
tadastu kāmaṃ hyaghaniṣkṛtāya me yathā na kuryāṃ punarevam addhā
- 3
अद्यैव राज्यं बलम् ऋद्धकोशं प्रकोपितब्रह्मकुलानलो मे
दहत्वभद्रस्य पुनर्न मे ऽभूत्पापीयसी धीर्द्विजदेवगोभ्यः
adyaiva rājyaṃ balam ṛddhakośaṃ prakopitabrahmakulānalo me
dahatvabhadrasya punarna me 'bhūtpāpīyasī dhīrdvijadevagobhyaḥ
- 4
स चिन्तयन्न् इत्थम् अथाशृणोद्यथा मुनेः सुतोक्तो निरृतिस्तक्षकाख्यः
स साधु मेने न चिरेण तक्षका नलं प्रसक्तस्य विरक्तिकारणम्
sa cintayann ittham athāśṛṇodyathā muneḥ sutokto nirṛtistakṣakākhyaḥ
sa sādhu mene na cireṇa takṣakā nalaṃ prasaktasya viraktikāraṇam
- 5
अथो विहायेमम् अमुं च लोकं विमर्शितौ हेयतया पुरस्तात्
कृष्णाङ्घ्रिसेवाम् अधिमन्यमान उपाविशत्प्रायम् अमर्त्यनद्याम्
atho vihāyemam amuṃ ca lokaṃ vimarśitau heyatayā purastāt
kṛṣṇāṅghrisevām adhimanyamāna upāviśatprāyam amartyanadyām
- 6
या वै लसच्छ्रीतुलसीविमिश्रकृष्णाङ्घ्रिरेण्वभ्यधिकाम्बुनेत्री
पुनाति लोकान् उभयत्र सेशान्कस्तां न सेवेत मरिष्यमाणः
yā vai lasacchrītulasīvimiśrakṛṣṇāṅghrireṇvabhyadhikāmbunetrī
punāti lokān ubhayatra seśānkastāṃ na seveta mariṣyamāṇaḥ
- 7
इति व्यवच्छिद्य स पाण्डवेयः प्रायोपवेशं प्रति विष्णुपद्याम्
दधौ मुकुन्दाङ्घ्रिम् अनन्यभावो मुनिव्रतो मुक्तसमस्तसङ्गः
iti vyavacchidya sa pāṇḍaveyaḥ prāyopaveśaṃ prati viṣṇupadyām
dadhau mukundāṅghrim ananyabhāvo munivrato muktasamastasaṅgaḥ
- 8
तत्रोपजग्मुर्भुवनं पुनाना महानुभावा मुनयः सशिष्याः
प्रायेण तीर्थाभिगमापदेशैः स्वयं हि तीर्थानि पुनन्ति सन्तः
tatropajagmurbhuvanaṃ punānā mahānubhāvā munayaḥ saśiṣyāḥ
prāyeṇa tīrthābhigamāpadeśaiḥ svayaṃ hi tīrthāni punanti santaḥ
- 9
अत्रिर्वसिष्ठश्च्यवनः शरद्वान् अरिष्टनेमिर्भृगुरङ्गिराश्च
पराशरो गाधिसुतो ऽथ राम उतथ्य इन्द्रप्रमदेध्मवाहौ
atrirvasiṣṭhaścyavanaḥ śaradvān ariṣṭanemirbhṛguraṅgirāśca
parāśaro gādhisuto 'tha rāma utathya indrapramadedhmavāhau
- 10
मेधातिथिर्देवल आर्ष्टिषेणो भारद्वाजो गौतमः पिप्पलादः
मैत्रेय और्वः कवषः कुम्भयोनिर्द्वैपायनो भगवान्नारदश्च
medhātithirdevala ārṣṭiṣeṇo bhāradvājo gautamaḥ pippalādaḥ
maitreya aurvaḥ kavaṣaḥ kumbhayonirdvaipāyano bhagavānnāradaśca
- 11
अन्ये च देवर्षिब्रह्मर्षिवर्या राजर्षिवर्या अरुणादयश्च
नानार्षेयप्रवरान्समेतान् अभ्यर्च्य राजा शिरसा ववन्दे
anye ca devarṣibrahmarṣivaryā rājarṣivaryā aruṇādayaśca
nānārṣeyapravarānsametān abhyarcya rājā śirasā vavande
- 12
सुखोपविष्टेष्वथ तेषु भूयः कृतप्रणामः स्वचिकीर्षितं यत्
विज्ञापयामास विविक्तचेता उपस्थितो ऽग्रे ऽभिगृहीतपाणिः
sukhopaviṣṭeṣvatha teṣu bhūyaḥ kṛtapraṇāmaḥ svacikīrṣitaṃ yat
vijñāpayāmāsa viviktacetā upasthito 'gre 'bhigṛhītapāṇiḥ
- 13
राजोवाच
अहो वयं धन्यतमा नृपाणां महत्तमानुग्रहणीयशीलाः
राज्ञां कुलं ब्राह्मणपादशौचाद्दूराद्विसृष्टं बत गर्ह्यकर्म
rājovāca
aho vayaṃ dhanyatamā nṛpāṇāṃ mahattamānugrahaṇīyaśīlāḥ
rājñāṃ kulaṃ brāhmaṇapādaśaucāddūrādvisṛṣṭaṃ bata garhyakarma
- 14
तस्यैव मे ऽघस्य परावरेशो व्यासक्तचित्तस्य गृहेष्वभीक्ष्णम्
निर्वेदमूलो द्विजशापरूपो यत्र प्रसक्तो भयम् आशु धत्ते
tasyaiva me 'ghasya parāvareśo vyāsaktacittasya gṛheṣvabhīkṣṇam
nirvedamūlo dvijaśāparūpo yatra prasakto bhayam āśu dhatte
- 15
तं मोपयातं प्रतियन्तु विप्रा गङ्गा च देवी धृतचित्तम् ईशे
द्विजोपसृष्टः कुहकस्तक्षको वा दशत्वलं गायत विष्णुगाथाः
taṃ mopayātaṃ pratiyantu viprā gaṅgā ca devī dhṛtacittam īśe
dvijopasṛṣṭaḥ kuhakastakṣako vā daśatvalaṃ gāyata viṣṇugāthāḥ
- 16
पुनश्च भूयाद्भगवत्यनन्ते रतिः प्रसङ्गश्च तदाश्रयेषु
महत्सु यां याम् उपयामि सृष्टिं मैत्र्यस्तु सर्वत्र नमो द्विजेभ्यः
punaśca bhūyādbhagavatyanante ratiḥ prasaṅgaśca tadāśrayeṣu
mahatsu yāṃ yām upayāmi sṛṣṭiṃ maitryastu sarvatra namo dvijebhyaḥ
- 17
इति स्म राजाध्यवसाययुक्तः प्राचीनमूलेषु कुशेषु धीरः
उदङ्मुखो दक्षिणकूल आस्ते समुद्रपत्न्याः स्वसुतन्यस्तभारः
iti sma rājādhyavasāyayuktaḥ prācīnamūleṣu kuśeṣu dhīraḥ
udaṅmukho dakṣiṇakūla āste samudrapatnyāḥ svasutanyastabhāraḥ
- 18
एवं च तस्मिन्नरदेवदेवे प्रायोपविष्टे दिवि देवसङ्घाः
प्रशस्य भूमौ व्यकिरन्प्रसूनैर्मुदा मुहुर्दुन्दुभयश्च नेदुः
evaṃ ca tasminnaradevadeve prāyopaviṣṭe divi devasaṅghāḥ
praśasya bhūmau vyakiranprasūnairmudā muhurdundubhayaśca neduḥ
- 19
महर्षयो वै समुपागता ये प्रशस्य साध्वित्यनुमोदमानाः
ऊचुः प्रजानुग्रहशीलसारा यदुत्तमश्लोकगुणाभिरूपम्
maharṣayo vai samupāgatā ye praśasya sādhvityanumodamānāḥ
ūcuḥ prajānugrahaśīlasārā yaduttamaślokaguṇābhirūpam
- 20
न वा इदं राजर्षिवर्य चित्रं भवत्सु कृष्णं समनुव्रतेषु
ये ऽध्यासनं राजकिरीटजुष्टं सद्यो जहुर्भगवत्पार्श्वकामाः
na vā idaṃ rājarṣivarya citraṃ bhavatsu kṛṣṇaṃ samanuvrateṣu
ye 'dhyāsanaṃ rājakirīṭajuṣṭaṃ sadyo jahurbhagavatpārśvakāmāḥ
- 21
सर्वे वयं तावदिहास्महे ऽथ कलेवरं यावदसौ विहाय
लोकं परं विरजस्कं विशोकं यास्यत्ययं भागवतप्रधानः
sarve vayaṃ tāvadihāsmahe 'tha kalevaraṃ yāvadasau vihāya
lokaṃ paraṃ virajaskaṃ viśokaṃ yāsyatyayaṃ bhāgavatapradhānaḥ
- 22
आश्रुत्य तदृषिगणवचः परीक्षित्समं मधुच्युद्गुरु चाव्यलीकम्
आभाषतैनान् अभिनन्द्य युक्तान्शुश्रूषमाणश्चरितानि विष्णोः
āśrutya tadṛṣigaṇavacaḥ parīkṣitsamaṃ madhucyudguru cāvyalīkam
ābhāṣatainān abhinandya yuktānśuśrūṣamāṇaścaritāni viṣṇoḥ
- 23
समागताः सर्वत एव सर्वे वेदा यथा मूर्तिधरास्त्रिपृष्ठे
नेहाथ नामुत्र च कश्चनार्थ ऋते परानुग्रहम् आत्मशीलम्
samāgatāḥ sarvata eva sarve vedā yathā mūrtidharāstripṛṣṭhe
nehātha nāmutra ca kaścanārtha ṛte parānugraham ātmaśīlam
- 24
ततश्च वः पृच्छ्यम् इमं विपृच्छे विश्रभ्य विप्रा इति कृत्यतायाम्
सर्वात्मना म्रियमाणैश्च कृत्यं शुद्धं च तत्रामृशताभियुक्ताः
tataśca vaḥ pṛcchyam imaṃ vipṛcche viśrabhya viprā iti kṛtyatāyām
sarvātmanā mriyamāṇaiśca kṛtyaṃ śuddhaṃ ca tatrāmṛśatābhiyuktāḥ
- 25
तत्राभवद्भगवान्व्यासपुत्रो यदृच्छया गाम् अटमानो ऽनपेक्षः
अलक्ष्यलिङ्गो निजलाभतुष्टो वृतश्च बालैरवधूतवेषः
tatrābhavadbhagavānvyāsaputro yadṛcchayā gām aṭamāno 'napekṣaḥ
alakṣyaliṅgo nijalābhatuṣṭo vṛtaśca bālairavadhūtaveṣaḥ
- 26
तं द्व्यष्टवर्षं सुकुमारपादकरोरुबाह्वंसकपोलगात्रम्
चार्वायताक्षोन्नसतुल्यकर्णसुभ्र्वाननं कम्बुसुजातकण्ठम्
taṃ dvyaṣṭavarṣaṃ sukumārapādakarorubāhvaṃsakapolagātram
cārvāyatākṣonnasatulyakarṇasubhrvānanaṃ kambusujātakaṇṭham
- 27
निगूढजत्रुं पृथुतुङ्गवक्षसम् आवर्तनाभिं वलिवल्गूदरं च
दिगम्बरं वक्त्रविकीर्णकेशं प्रलम्बबाहुं स्वमरोत्तमाभम्
nigūḍhajatruṃ pṛthutuṅgavakṣasam āvartanābhiṃ valivalgūdaraṃ ca
digambaraṃ vaktravikīrṇakeśaṃ pralambabāhuṃ svamarottamābham
- 28
श्यामं सदापीव्यवयोऽङ्गलक्ष्म्या स्त्रीणां मनोज्ञं रुचिरस्मितेन
प्रत्युत्थितास्ते मुनयः स्वासनेभ्यस्तल्लक्षणज्ञा अपि गूढवर्चसम्
śyāmaṃ sadāpīvyavayo'ṅgalakṣmyā strīṇāṃ manojñaṃ rucirasmitena
pratyutthitāste munayaḥ svāsanebhyastallakṣaṇajñā api gūḍhavarcasam
- 29
स विष्णुरातो ऽतिथय आगताय तस्मै सपर्यां शिरसाजहार
ततो निवृत्ता ह्यबुधाः स्त्रियो ऽर्भका महासने सोपविवेश पूजितः
sa viṣṇurāto 'tithaya āgatāya tasmai saparyāṃ śirasājahāra
tato nivṛttā hyabudhāḥ striyo 'rbhakā mahāsane sopaviveśa pūjitaḥ
- 30
स संवृतस्तत्र महान्महीयसां ब्रह्मर्षिराजर्षिदेवर्षिसङ्घैः
व्यरोचतालं भगवान्यथेन्दुर्ग्रहर्क्षतारानिकरैः परीतः
sa saṃvṛtastatra mahānmahīyasāṃ brahmarṣirājarṣidevarṣisaṅghaiḥ
vyarocatālaṃ bhagavānyathendurgraharkṣatārānikaraiḥ parītaḥ

