51 shlokas
- 1
सूत उवाच
एवं कृष्णसखः कृष्णो भ्रात्रा राज्ञा विकल्पितः
नानाशङ्कास्पदं रूपं कृष्णविश्लेषकर्शितः
sūta uvāca
evaṃ kṛṣṇasakhaḥ kṛṣṇo bhrātrā rājñā vikalpitaḥ
nānāśaṅkāspadaṃ rūpaṃ kṛṣṇaviśleṣakarśitaḥ
- 2
शोकेन शुष्यद्वदनहृत्सरोजो हतप्रभः
विभुं तम् एवानुस्मरन्नाशक्नोत्प्रतिभाषितुम्
śokena śuṣyadvadanahṛtsarojo hataprabhaḥ
vibhuṃ tam evānusmarannāśaknotpratibhāṣitum
- 3
कृच्छ्रेण संस्तभ्य शुचः पाणिनामृज्य नेत्रयोः
परोक्षेण समुन्नद्धप्रणयौत्कण्ठ्यकातरः
kṛcchreṇa saṃstabhya śucaḥ pāṇināmṛjya netrayoḥ
parokṣeṇa samunnaddhapraṇayautkaṇṭhyakātaraḥ
- 4
सख्यं मैत्रीं सौहृदं च सारथ्यादिषु संस्मरन्
नृपम् अग्रजम् इत्याह बाष्पगद्गदया गिरा
sakhyaṃ maitrīṃ sauhṛdaṃ ca sārathyādiṣu saṃsmaran
nṛpam agrajam ityāha bāṣpagadgadayā girā
- 5
अर्जुन उवाच
वञ्चितो ऽहं महाराज हरिणा बन्धुरूपिणा
येन मे ऽपहृतं तेजो देवविस्मापनं महत्
arjuna uvāca
vañcito 'haṃ mahārāja hariṇā bandhurūpiṇā
yena me 'pahṛtaṃ tejo devavismāpanaṃ mahat
- 6
यस्य क्षणवियोगेन लोको ह्यप्रियदर्शनः
उक्थेन रहितो ह्येष मृतकः प्रोच्यते यथा
yasya kṣaṇaviyogena loko hyapriyadarśanaḥ
ukthena rahito hyeṣa mṛtakaḥ procyate yathā
- 7
यत्संश्रयाद्द्रुपदगेहम् उपागतानां राज्ञां स्वयंवरमुखे स्मरदुर्मदानाम्
तेजो हृतं खलु मयाभिहतश्च मत्स्यः सज्जीकृतेन धनुषाधिगता च कृष्णा
yatsaṃśrayāddrupadageham upāgatānāṃ rājñāṃ svayaṃvaramukhe smaradurmadānām
tejo hṛtaṃ khalu mayābhihataśca matsyaḥ sajjīkṛtena dhanuṣādhigatā ca kṛṣṇā
- 8
यत्सन्निधावहम् उ खाण्डवम् अग्नये ऽदाम् इन्द्रं च सामरगणं तरसा विजित्य
लब्धा सभा मयकृताद्भुतशिल्पमाया दिग्भ्यो ऽहरन्नृपतयो बलिम् अध्वरे ते
yatsannidhāvaham u khāṇḍavam agnaye 'dām indraṃ ca sāmaragaṇaṃ tarasā vijitya
labdhā sabhā mayakṛtādbhutaśilpamāyā digbhyo 'harannṛpatayo balim adhvare te
- 9
यत्तेजसा नृपशिरोऽङ्घ्रिम् अहन्मखार्थम् आर्यो ऽनुजस्तव गजायुतसत्त्ववीर्यः
तेनाहृताः प्रमथनाथमखाय भूपा यन्मोचितास्तदनयन्बलिम् अध्वरे ते
yattejasā nṛpaśiro'ṅghrim ahanmakhārtham āryo 'nujastava gajāyutasattvavīryaḥ
tenāhṛtāḥ pramathanāthamakhāya bhūpā yanmocitāstadanayanbalim adhvare te
- 10
पत्न्यास्तवाधिमखक्ᄆप्तमहाभिषेकश्लाघिष्ठचारुकबरं कितवैः सभायाम्
स्पृष्टं विकीर्य पदयोः पतिताश्रुमुख्या यस्तत्स्त्रियो ऽकृतहतेशविमुक्तकेशाः
patnyāstavādhimakhakᄆptamahābhiṣekaślāghiṣṭhacārukabaraṃ kitavaiḥ sabhāyām
spṛṣṭaṃ vikīrya padayoḥ patitāśrumukhyā yastatstriyo 'kṛtahateśavimuktakeśāḥ
- 11
यो नो जुगोप वन एत्य दुरन्तकृच्छ्राद्दुर्वाससो ऽरिरचितादयुताग्रभुग्यः
शाकान्नशिष्टम् उपयुज्य यतस्त्रिलोकीं तृप्ताम् अमंस्त सलिले विनिमग्नसङ्घः
yo no jugopa vana etya durantakṛcchrāddurvāsaso 'riracitādayutāgrabhugyaḥ
śākānnaśiṣṭam upayujya yatastrilokīṃ tṛptām amaṃsta salile vinimagnasaṅghaḥ
- 12
यत्तेजसाथ भगवान्युधि शूलपाणिर्विस्मापितः सगिरिजो ऽस्त्रम् अदान्निजं मे
अन्ये ऽपि चाहम् अमुनैव कलेवरेण प्राप्तो महेन्द्रभवने महदासनार्धम्
yattejasātha bhagavānyudhi śūlapāṇirvismāpitaḥ sagirijo 'stram adānnijaṃ me
anye 'pi cāham amunaiva kalevareṇa prāpto mahendrabhavane mahadāsanārdham
- 13
तत्रैव मे विहरतो भुजदण्डयुग्मं गाण्डीवलक्षणम् अरातिवधाय देवाः
सेन्द्राः श्रिता यदनुभावितम् आजमीढ तेनाहम् अद्य मुषितः पुरुषेण भूम्ना
tatraiva me viharato bhujadaṇḍayugmaṃ gāṇḍīvalakṣaṇam arātivadhāya devāḥ
sendrāḥ śritā yadanubhāvitam ājamīḍha tenāham adya muṣitaḥ puruṣeṇa bhūmnā
- 14
यद्बान्धवः कुरुबलाब्धिम् अनन्तपारम् एको रथेन ततरे ऽहम् अतीर्यसत्त्वम्
प्रत्याहृतं बहु धनं च मया परेषां तेजास्पदं मणिमयं च हृतं शिरोभ्यः
yadbāndhavaḥ kurubalābdhim anantapāram eko rathena tatare 'ham atīryasattvam
pratyāhṛtaṃ bahu dhanaṃ ca mayā pareṣāṃ tejāspadaṃ maṇimayaṃ ca hṛtaṃ śirobhyaḥ
- 15
यो भीष्मकर्णगुरुशल्यचमूष्वदभ्र राजन्यवर्यरथमण्डलमण्डितासु
अग्रेचरो मम विभो रथयूथपानाम् आयुर्मनांसि च दृशा सह ओज आर्छत्
yo bhīṣmakarṇaguruśalyacamūṣvadabhra rājanyavaryarathamaṇḍalamaṇḍitāsu
agrecaro mama vibho rathayūthapānām āyurmanāṃsi ca dṛśā saha oja ārchat
- 16
यद्दोःषु मा प्रणिहितं गुरुभीष्मकर्णनप्तृत्रिगर्तशल्यसैन्धवबाह्लिकाद्यैः
अस्त्राण्य् अमोघमहिमानि निरूपितानि नोपस्पृशुर्नृहरिदासम् इवासुराणि
yaddoḥṣu mā praṇihitaṃ gurubhīṣmakarṇanaptṛtrigartaśalyasaindhavabāhlikādyaiḥ
astrāṇy amoghamahimāni nirūpitāni nopaspṛśurnṛharidāsam ivāsurāṇi
- 17
सौत्ये वृतः कुमतिनात्मद ईश्वरो मे यत्पादपद्मम् अभवाय भजन्ति भव्याः
मां श्रान्तवाहम् अरयो रथिनो भुविष्ठं न प्राहरन्यदनुभावनिरस्तचित्ताः
sautye vṛtaḥ kumatinātmada īśvaro me yatpādapadmam abhavāya bhajanti bhavyāḥ
māṃ śrāntavāham arayo rathino bhuviṣṭhaṃ na prāharanyadanubhāvanirastacittāḥ
- 18
नर्माण्युदाररुचिरस्मितशोभितानि हे पार्थ हे ऽर्जुन सखे कुरुनन्दनेति
संजल्पितानि नरदेव हृदिस्पृशानि स्मर्तुर्लुठन्ति हृदयं मम माधवस्य
narmāṇyudārarucirasmitaśobhitāni he pārtha he 'rjuna sakhe kurunandaneti
saṃjalpitāni naradeva hṛdispṛśāni smarturluṭhanti hṛdayaṃ mama mādhavasya
- 19
शय्यासनाटनविकत्थनभोजनादिष्व् ऐक्याद्वयस्य ऋतवान् इति विप्रलब्धः
सख्युः सखेव पितृवत्तनयस्य सर्वं सेहे महान्महितया कुमतेरघं मे
śayyāsanāṭanavikatthanabhojanādiṣv aikyādvayasya ṛtavān iti vipralabdhaḥ
sakhyuḥ sakheva pitṛvattanayasya sarvaṃ sehe mahānmahitayā kumateraghaṃ me
- 20
सो ऽहं नृपेन्द्र रहितः पुरुषोत्तमेन सख्या प्रियेण सुहृदा हृदयेन शून्यः
अध्वन्युरुक्रमपरिग्रहम् अङ्ग रक्षन्गोपैरसद्भिरबलेव विनिर्जितो ऽस्मि
so 'haṃ nṛpendra rahitaḥ puruṣottamena sakhyā priyeṇa suhṛdā hṛdayena śūnyaḥ
adhvanyurukramaparigraham aṅga rakṣangopairasadbhirabaleva vinirjito 'smi
- 21
तद्वै धनुस्त इषवः स रथो हयास्ते सो ऽहं रथी नृपतयो यत आनमन्ति
सर्वं क्षणेन तदभूदसदीशरिक्तं भस्मन्हुतं कुहकराद्धम् इवोप्तम् ऊष्याम्
tadvai dhanusta iṣavaḥ sa ratho hayāste so 'haṃ rathī nṛpatayo yata ānamanti
sarvaṃ kṣaṇena tadabhūdasadīśariktaṃ bhasmanhutaṃ kuhakarāddham ivoptam ūṣyām
- 22
राजंस्त्वयानुपृष्टानां सुहृदां नः सुहृत्पुरे
विप्रशापविमूढानां निघ्नतां मुष्टिभिर्मिथः
rājaṃstvayānupṛṣṭānāṃ suhṛdāṃ naḥ suhṛtpure
vipraśāpavimūḍhānāṃ nighnatāṃ muṣṭibhirmithaḥ
- 23
वारुणीं मदिरां पीत्वा मदोन्मथितचेतसाम्
अजानताम् इवान्योन्यं चतुःपञ्चावशेषिताः
vāruṇīṃ madirāṃ pītvā madonmathitacetasām
ajānatām ivānyonyaṃ catuḥpañcāvaśeṣitāḥ
- 24
प्रायेणैतद्भगवत ईश्वरस्य विचेष्टितम्
मिथो निघ्नन्ति भूतानि भावयन्ति च यन्मिथः
prāyeṇaitadbhagavata īśvarasya viceṣṭitam
mitho nighnanti bhūtāni bhāvayanti ca yanmithaḥ
- 25
जलौकसां जले यद्वन्महान्तो ऽदन्त्यणीयसः
दुर्बलान्बलिनो राजन्महान्तो बलिनो मिथः
jalaukasāṃ jale yadvanmahānto 'dantyaṇīyasaḥ
durbalānbalino rājanmahānto balino mithaḥ
- 26
एवं बलिष्ठैर्यदुभिर्महद्भिरितरान्विभुः
यदून्यदुभिरन्योन्यं भूभारान्संजहार ह
evaṃ baliṣṭhairyadubhirmahadbhiritarānvibhuḥ
yadūnyadubhiranyonyaṃ bhūbhārānsaṃjahāra ha
- 27
देशकालार्थयुक्तानि हृत्तापोपशमानि च
हरन्ति स्मरतश्चित्तं गोविन्दाभिहितानि मे
deśakālārthayuktāni hṛttāpopaśamāni ca
haranti smarataścittaṃ govindābhihitāni me
- 28
सूत उवाच
एवं चिन्तयतो जिष्णोः कृष्णपादसरोरुहम्
सौहार्देनातिगाढेन शान्तासीद्विमला मतिः
sūta uvāca
evaṃ cintayato jiṣṇoḥ kṛṣṇapādasaroruham
sauhārdenātigāḍhena śāntāsīdvimalā matiḥ
- 29
वासुदेवाङ्घ्र्यनुध्यानपरिबृंहितरंहसा
भक्त्या निर्मथिताशेषकषायधिषणो ऽर्जुनः
vāsudevāṅghryanudhyānaparibṛṃhitaraṃhasā
bhaktyā nirmathitāśeṣakaṣāyadhiṣaṇo 'rjunaḥ
- 30
गीतं भगवता ज्ञानं यत्तत्सङ्ग्राममूर्धनि
कालकर्मतमोरुद्धं पुनरध्यगमत्प्रभुः
gītaṃ bhagavatā jñānaṃ yattatsaṅgrāmamūrdhani
kālakarmatamoruddhaṃ punaradhyagamatprabhuḥ

