36 shlokas
- 1
शौनक उवाच
हत्वा स्वरिक्थस्पृध आततायिनो युधिष्ठिरो धर्मभृतां वरिष्ठः
सहानुजैः प्रत्यवरुद्धभोजनः कथं प्रवृत्तः किम् अकार्षीत्ततः
śaunaka uvāca
hatvā svarikthaspṛdha ātatāyino yudhiṣṭhiro dharmabhṛtāṃ variṣṭhaḥ
sahānujaiḥ pratyavaruddhabhojanaḥ kathaṃ pravṛttaḥ kim akārṣīttataḥ
- 2
सूत उवाच
वंशं कुरोर्वंशदवाग्निनिर्हृतं संरोहयित्वा भवभावनो हरिः
निवेशयित्वा निजराज्य ईश्वरो युधिष्ठिरं प्रीतमना बभूव ह
sūta uvāca
vaṃśaṃ kurorvaṃśadavāgninirhṛtaṃ saṃrohayitvā bhavabhāvano hariḥ
niveśayitvā nijarājya īśvaro yudhiṣṭhiraṃ prītamanā babhūva ha
- 3
निशम्य भीष्मोक्तम् अथाच्युतोक्तं प्रवृत्तविज्ञानविधूतविभ्रमः
शशास गाम् इन्द्र इवाजिताश्रयः परिध्युपान्ताम् अनुजानुवर्तितः
niśamya bhīṣmoktam athācyutoktaṃ pravṛttavijñānavidhūtavibhramaḥ
śaśāsa gām indra ivājitāśrayaḥ paridhyupāntām anujānuvartitaḥ
- 4
कामं ववर्ष पर्जन्यः सर्वकामदुघा मही
सिषिचुः स्म व्रजान्गावः पयसोधस्वतीर्मुदा
kāmaṃ vavarṣa parjanyaḥ sarvakāmadughā mahī
siṣicuḥ sma vrajāngāvaḥ payasodhasvatīrmudā
- 5
नद्यः समुद्रा गिरयः सवनस्पतिवीरुधः
फलन्त्योषधयः सर्वाः कामम् अन्वृतु तस्य वै
nadyaḥ samudrā girayaḥ savanaspativīrudhaḥ
phalantyoṣadhayaḥ sarvāḥ kāmam anvṛtu tasya vai
- 6
नाधयो व्याधयः क्लेशा दैवभूतात्महेतवः
अजातशत्रावभवन्जन्तूनां राज्ञि कर्हिचित्
nādhayo vyādhayaḥ kleśā daivabhūtātmahetavaḥ
ajātaśatrāvabhavanjantūnāṃ rājñi karhicit
- 7
उषित्वा हास्तिनपुरे मासान्कतिपयान्हरिः
सुहृदां च विशोकाय स्वसुश्च प्रियकाम्यया
uṣitvā hāstinapure māsānkatipayānhariḥ
suhṛdāṃ ca viśokāya svasuśca priyakāmyayā
- 8
आमन्त्र्य चाभ्यनुज्ञातः परिष्वज्याभिवाद्य तम्
आरुरोह रथं कैश्चित्परिष्वक्तो ऽभिवादितः
āmantrya cābhyanujñātaḥ pariṣvajyābhivādya tam
āruroha rathaṃ kaiścitpariṣvakto 'bhivāditaḥ
- 9
सुभद्रा द्रौपदी कुन्ती विराटतनया तथा
गान्धारी धृतराष्ट्रश्च युयुत्सुर्गौतमो यमौ
subhadrā draupadī kuntī virāṭatanayā tathā
gāndhārī dhṛtarāṣṭraśca yuyutsurgautamo yamau
- 10
वृकोदरश्च धौम्यश्च स्त्रियो मत्स्यसुतादयः
न सेहिरे विमुह्यन्तो विरहं शार्ङ्गधन्वनः
vṛkodaraśca dhaumyaśca striyo matsyasutādayaḥ
na sehire vimuhyanto virahaṃ śārṅgadhanvanaḥ
- 11
सत्सङ्गान्मुक्तदुःसङ्गो हातुं नोत्सहते बुधः
कीर्त्यमानं यशो यस्य सकृदाकर्ण्य रोचनम्
satsaṅgānmuktaduḥsaṅgo hātuṃ notsahate budhaḥ
kīrtyamānaṃ yaśo yasya sakṛdākarṇya rocanam
- 12
तस्मिन्न्यस्तधियः पार्थाः सहेरन्विरहं कथम्
दर्शनस्पर्शसंलाप शयनासनभोजनैः
tasminnyastadhiyaḥ pārthāḥ saheranvirahaṃ katham
darśanasparśasaṃlāpa śayanāsanabhojanaiḥ
- 13
सर्वे ते ऽनिमिषैरक्षैस्तम् अनुद्रुतचेतसः
वीक्षन्तः स्नेहसम्बद्धा विचेलुस्तत्र तत्र ह
sarve te 'nimiṣairakṣaistam anudrutacetasaḥ
vīkṣantaḥ snehasambaddhā vicelustatra tatra ha
- 14
न्यरुन्धन्न् उद्गलद्बाष्पम् औत्कण्ठ्याद्देवकीसुते
निर्यात्यगारान्नो ऽभद्रम् इति स्याद्बान्धवस्त्रियः
nyarundhann udgaladbāṣpam autkaṇṭhyāddevakīsute
niryātyagārānno 'bhadram iti syādbāndhavastriyaḥ
- 15
मृदङ्गशङ्खभेर्यश्च वीणापणवगोमुखाः
धुन्धुर्यानकघण्टाद्या नेदुर्दुन्दुभयस्तथा
mṛdaṅgaśaṅkhabheryaśca vīṇāpaṇavagomukhāḥ
dhundhuryānakaghaṇṭādyā nedurdundubhayastathā
- 16
प्रासादशिखरारूढाः कुरुनार्यो दिदृक्षया
ववृषुः कुसुमैः कृष्णं प्रेमव्रीडास्मितेक्षणाः
prāsādaśikharārūḍhāḥ kurunāryo didṛkṣayā
vavṛṣuḥ kusumaiḥ kṛṣṇaṃ premavrīḍāsmitekṣaṇāḥ
- 17
सितातपत्रं जग्राह मुक्तादामविभूषितम्
रत्नदण्डं गुडाकेशः प्रियः प्रियतमस्य ह
sitātapatraṃ jagrāha muktādāmavibhūṣitam
ratnadaṇḍaṃ guḍākeśaḥ priyaḥ priyatamasya ha
- 18
उद्धवः सात्यकिश्चैव व्यजने परमाद्भुते
विकीर्यमाणः कुसुमै रेजे मधुपतिः पथि
uddhavaḥ sātyakiścaiva vyajane paramādbhute
vikīryamāṇaḥ kusumai reje madhupatiḥ pathi
- 19
अश्रूयन्ताशिषः सत्यास्तत्र तत्र द्विजेरिताः
नानुरूपानुरूपाश्च निर्गुणस्य गुणात्मनः
aśrūyantāśiṣaḥ satyāstatra tatra dvijeritāḥ
nānurūpānurūpāśca nirguṇasya guṇātmanaḥ
- 20
अन्योन्यम् आसीत्संजल्प उत्तमश्लोकचेतसाम्
कौरवेन्द्रपुरस्त्रीणां सर्वश्रुतिमनोहरः
anyonyam āsītsaṃjalpa uttamaślokacetasām
kauravendrapurastrīṇāṃ sarvaśrutimanoharaḥ
- 21
स वै किलायं पुरुषः पुरातनो य एक आसीदविशेष आत्मनि
अग्रे गुणेभ्यो जगदात्मनीश्वरे निमीलितात्मन्निशि सुप्तशक्तिषु
sa vai kilāyaṃ puruṣaḥ purātano ya eka āsīdaviśeṣa ātmani
agre guṇebhyo jagadātmanīśvare nimīlitātmanniśi suptaśaktiṣu
- 22
स एव भूयो निजवीर्यचोदितां स्वजीवमायां प्रकृतिं सिसृक्षतीम्
अनामरूपात्मनि रूपनामनी विधित्समानो ऽनुससार शास्त्रकृत्
sa eva bhūyo nijavīryacoditāṃ svajīvamāyāṃ prakṛtiṃ sisṛkṣatīm
anāmarūpātmani rūpanāmanī vidhitsamāno 'nusasāra śāstrakṛt
- 23
स वा अयं यत्पदम् अत्र सूरयो जितेन्द्रिया निर्जितमातरिश्वनः
पश्यन्ति भक्त्युत्कलितामलात्मना नन्वेष सत्त्वं परिमार्ष्टुम् अर्हति
sa vā ayaṃ yatpadam atra sūrayo jitendriyā nirjitamātariśvanaḥ
paśyanti bhaktyutkalitāmalātmanā nanveṣa sattvaṃ parimārṣṭum arhati
- 24
स वा अयं सख्यनुगीतसत्कथो वेदेषु गुह्येषु च गुह्यवादिभिः
य एक ईशो जगदात्मलीलया सृजत्यवत्यत्ति न तत्र सज्जते
sa vā ayaṃ sakhyanugītasatkatho vedeṣu guhyeṣu ca guhyavādibhiḥ
ya eka īśo jagadātmalīlayā sṛjatyavatyatti na tatra sajjate
- 25
यदा ह्यधर्मेण तमोधियो नृपा जीवन्ति तत्रैष हि सत्त्वतः किल
धत्ते भगं सत्यम् ऋतं दयां यशो भवाय रूपाणि दधद्युगे युगे
yadā hyadharmeṇa tamodhiyo nṛpā jīvanti tatraiṣa hi sattvataḥ kila
dhatte bhagaṃ satyam ṛtaṃ dayāṃ yaśo bhavāya rūpāṇi dadhadyuge yuge
- 26
अहो अलं श्लाघ्यतमं यदोः कुलम् अहो अलं पुण्यतमं मधोर्वनम्
यदेष पुंसाम् ऋषभः श्रियः पतिः स्वजन्मना चङ्क्रमणेन चाञ्चति
aho alaṃ ślāghyatamaṃ yadoḥ kulam aho alaṃ puṇyatamaṃ madhorvanam
yadeṣa puṃsām ṛṣabhaḥ śriyaḥ patiḥ svajanmanā caṅkramaṇena cāñcati
- 27
अहो बत स्वर्यशसस्तिरस्करी कुशस्थली पुण्ययशस्करी भुवः
पश्यन्ति नित्यं यदनुग्रहेषितं स्मितावलोकं स्वपतिं स्म यत्प्रजाः
aho bata svaryaśasastiraskarī kuśasthalī puṇyayaśaskarī bhuvaḥ
paśyanti nityaṃ yadanugraheṣitaṃ smitāvalokaṃ svapatiṃ sma yatprajāḥ
- 28
नूनं व्रतस्नानहुतादिनेश्वरः समर्चितो ह्यस्य गृहीतपाणिभिः
पिबन्ति याः सख्यधरामृतं मुहुर्व्रजस्त्रियः संमुमुहुर्यदाशयाः
nūnaṃ vratasnānahutādineśvaraḥ samarcito hyasya gṛhītapāṇibhiḥ
pibanti yāḥ sakhyadharāmṛtaṃ muhurvrajastriyaḥ saṃmumuhuryadāśayāḥ
- 29
या वीर्यशुल्केन हृताः स्वयंवरे प्रमथ्य चैद्यप्रमुखान्हि शुष्मिणः
प्रद्युम्नसाम्बाम्बसुतादयो ऽपरा याश्चाहृता भौमवधे सहस्रशः
yā vīryaśulkena hṛtāḥ svayaṃvare pramathya caidyapramukhānhi śuṣmiṇaḥ
pradyumnasāmbāmbasutādayo 'parā yāścāhṛtā bhaumavadhe sahasraśaḥ
- 30
एताः परं स्त्रीत्वम् अपास्तपेशलं निरस्तशौचं बत साधु कुर्वते
यासां गृहात्पुष्करलोचनः पतिर्न जात्वपैत्याहृतिभिर्हृदि स्पृशन्
etāḥ paraṃ strītvam apāstapeśalaṃ nirastaśaucaṃ bata sādhu kurvate
yāsāṃ gṛhātpuṣkaralocanaḥ patirna jātvapaityāhṛtibhirhṛdi spṛśan

