40 shlokas
- 1
सूत उवाच
अथ तं सुखम् आसीन उपासीनं बृहच्छ्रवाः
देवर्षिः प्राह विप्रर्षिं वीणापाणिः स्मयन्न् इव
sūta uvāca
atha taṃ sukham āsīna upāsīnaṃ bṛhacchravāḥ
devarṣiḥ prāha viprarṣiṃ vīṇāpāṇiḥ smayann iva
- 2
नारद उवाच
पाराशर्य महाभाग भवतः कच्चिद् आत्मना
परितुष्यति शारीर आत्मा मानस एव वा
nārada uvāca
pārāśarya mahābhāga bhavataḥ kaccid ātmanā
parituṣyati śārīra ātmā mānasa eva vā
- 3
जिज्ञासितं सुसम्पन्नम् अपि ते महदद्भुतम्
कृतवान्भारतं यस्त्वं सर्वार्थपरिबृंहितम्
jijñāsitaṃ susampannam api te mahadadbhutam
kṛtavānbhārataṃ yastvaṃ sarvārthaparibṛṃhitam
- 4
जिज्ञासितम् अधीतं च ब्रह्म यत्तत्सनातनम्
तथापि शोचस्यात्मानम् अकृतार्थ इव प्रभो
jijñāsitam adhītaṃ ca brahma yattatsanātanam
tathāpi śocasyātmānam akṛtārtha iva prabho
- 5
व्यास उवाच
अस्त्येव मे सर्वम् इदं त्वयोक्तं तथापि नात्मा परितुष्यते मे
तन्मूलम् अव्यक्तम् अगाधबोधं पृच्छामहे त्वात्मभवात्मभूतम्
vyāsa uvāca
astyeva me sarvam idaṃ tvayoktaṃ tathāpi nātmā parituṣyate me
tanmūlam avyaktam agādhabodhaṃ pṛcchāmahe tvātmabhavātmabhūtam
- 6
स वै भवान्वेद समस्तगुह्यम् उपासितो यत्पुरुषः पुराणः
परावरेशो मनसैव विश्वं सृजत्यवत्यत्ति गुणैरसङ्गः
sa vai bhavānveda samastaguhyam upāsito yatpuruṣaḥ purāṇaḥ
parāvareśo manasaiva viśvaṃ sṛjatyavatyatti guṇairasaṅgaḥ
- 7
त्वं पर्यटन्न् अर्क इव त्रिलोकीम् अन्तश्चरो वायुरिवात्मसाक्षी
परावरे ब्रह्मणि धर्मतो व्रतैः स्नातस्य मे न्यूनम् अलं विचक्ष्व
tvaṃ paryaṭann arka iva trilokīm antaścaro vāyurivātmasākṣī
parāvare brahmaṇi dharmato vrataiḥ snātasya me nyūnam alaṃ vicakṣva
- 8
श्रीनारद उवाच
भवतानुदितप्रायं यशो भगवतो ऽमलम्
येनैवासौ न तुष्येत मन्ये तद्दर्शनं खिलम्
śrīnārada uvāca
bhavatānuditaprāyaṃ yaśo bhagavato 'malam
yenaivāsau na tuṣyeta manye taddarśanaṃ khilam
- 9
यथा धर्मादयश्चार्था मुनिवर्यानुकीर्तिताः
न तथा वासुदेवस्य महिमा ह्य् अनुवर्णितः
yathā dharmādayaścārthā munivaryānukīrtitāḥ
na tathā vāsudevasya mahimā hy anuvarṇitaḥ
- 10
न यद्वचश्चित्रपदं हरेर्यशो जगत्पवित्रं प्रगृणीत कर्हिचित्
तद्वायसं तीर्थम् उशन्ति मानसा न यत्र हंसा निरमन्त्य् उशिक्क्षयाः
na yadvacaścitrapadaṃ hareryaśo jagatpavitraṃ pragṛṇīta karhicit
tadvāyasaṃ tīrtham uśanti mānasā na yatra haṃsā niramanty uśikkṣayāḥ
- 11
तद्वाग्विसर्गो जनताघविप्लवो यस्मिन्प्रतिश्लोकम् अबद्धवत्यपि
नामान्यनन्तस्य यशो ऽङ्कितानि यत्शृण्वन्ति गायन्ति गृणन्ति साधवः
tadvāgvisargo janatāghaviplavo yasminpratiślokam abaddhavatyapi
nāmānyanantasya yaśo 'ṅkitāni yatśṛṇvanti gāyanti gṛṇanti sādhavaḥ
- 12
नैष्कर्म्यम् अप्यच्युतभाववर्जितं न शोभते ज्ञानम् अलं निरञ्जनम्
कुतः पुनः शश्वदभद्रम् ईश्वरे न चार्पितं कर्म यदप्यकारणम्
naiṣkarmyam apyacyutabhāvavarjitaṃ na śobhate jñānam alaṃ nirañjanam
kutaḥ punaḥ śaśvadabhadram īśvare na cārpitaṃ karma yadapyakāraṇam
- 13
अथो महाभाग भवान् अमोघदृक्शुचिश्रवाः सत्यरतो धृतव्रतः
उरुक्रमस्याखिलबन्धमुक्तये समाधिनानुस्मर तद्विचेष्टितम्
atho mahābhāga bhavān amoghadṛkśuciśravāḥ satyarato dhṛtavrataḥ
urukramasyākhilabandhamuktaye samādhinānusmara tadviceṣṭitam
- 14
ततो ऽन्यथा किंचन यद्विवक्षतः पृथग्दृशस्तत्कृतरूपनामभिः
न कर्हिचित्क्वापि च दुःस्थिता मतिर्लभेत वाताहतनौरिवास्पदम्
tato 'nyathā kiṃcana yadvivakṣataḥ pṛthagdṛśastatkṛtarūpanāmabhiḥ
na karhicitkvāpi ca duḥsthitā matirlabheta vātāhatanaurivāspadam
- 15
जुगुप्सितं धर्मकृते ऽनुशासतः स्वभावरक्तस्य महान्व्यतिक्रमः
यद्वाक्यतो धर्म इतीतरः स्थितो न मन्यते तस्य निवारणं जनः
jugupsitaṃ dharmakṛte 'nuśāsataḥ svabhāvaraktasya mahānvyatikramaḥ
yadvākyato dharma itītaraḥ sthito na manyate tasya nivāraṇaṃ janaḥ
- 16
विचक्षणो ऽस्यार्हति वेदितुं विभोर् अनन्तपारस्य निवृत्तितः सुखम्
प्रवर्तमानस्य गुणैरनात्मनस्ततो भवान्दर्शय चेष्टितं विभोः
vicakṣaṇo 'syārhati vedituṃ vibhor anantapārasya nivṛttitaḥ sukham
pravartamānasya guṇairanātmanastato bhavāndarśaya ceṣṭitaṃ vibhoḥ
- 17
त्यक्त्वा स्वधर्मं चरणाम्बुजं हरेर्भजन्न् अपक्वो ऽथ पतेत्ततो यदि
यत्र क्व वाभद्रम् अभूदमुष्य किं को वार्थ आप्तो ऽभजतां स्वधर्मतः
tyaktvā svadharmaṃ caraṇāmbujaṃ harerbhajann apakvo 'tha patettato yadi
yatra kva vābhadram abhūdamuṣya kiṃ ko vārtha āpto 'bhajatāṃ svadharmataḥ
- 18
तस्यैव हेतोः प्रयतेत कोविदो न लभ्यते यद्भ्रमताम् उपर्यधः
तल्लभ्यते दुःखवदन्यतः सुखं कालेन सर्वत्र गभीररंहसा
tasyaiva hetoḥ prayateta kovido na labhyate yadbhramatām uparyadhaḥ
tallabhyate duḥkhavadanyataḥ sukhaṃ kālena sarvatra gabhīraraṃhasā
- 19
न वै जनो जातु कथंचनाव्रजेन्मुकुन्दसेव्यन्यवद् अङ्ग संसृतिम्
स्मरन्मुकुन्दाङ्घ्र्युपगूहनं पुनर्विहातुम् इच्छेन्न रसग्रहो जनः
na vai jano jātu kathaṃcanāvrajenmukundasevyanyavad aṅga saṃsṛtim
smaranmukundāṅghryupagūhanaṃ punarvihātum icchenna rasagraho janaḥ
- 20
इदं हि विश्वं भगवान् इवेतरो यतो जगत्स्थाननिरोधसम्भवाः
तद्धि स्वयं वेद भवांस्तथापि ते प्रादेशमात्रं भवतः प्रदर्शितम्
idaṃ hi viśvaṃ bhagavān ivetaro yato jagatsthānanirodhasambhavāḥ
taddhi svayaṃ veda bhavāṃstathāpi te prādeśamātraṃ bhavataḥ pradarśitam
- 21
त्वम् आत्मनात्मानम् अवेह्य् अमोघदृक्परस्य पुंसः परमात्मनः कलाम्
अजं प्रजातं जगतः शिवाय तन्महानुभावाभ्युदयो ऽधिगण्यताम्
tvam ātmanātmānam avehy amoghadṛkparasya puṃsaḥ paramātmanaḥ kalām
ajaṃ prajātaṃ jagataḥ śivāya tanmahānubhāvābhyudayo 'dhigaṇyatām
- 22
इदं हि पुंसस्तपसः श्रुतस्य वा स्विष्टस्य सूक्तस्य च बुद्धिदत्तयोः
अविच्युतो ऽर्थः कविभिर्निरूपितो यदुत्तमश्लोकगुणानुवर्णनम्
idaṃ hi puṃsastapasaḥ śrutasya vā sviṣṭasya sūktasya ca buddhidattayoḥ
avicyuto 'rthaḥ kavibhirnirūpito yaduttamaślokaguṇānuvarṇanam
- 23
अहं पुरातीतभवे ऽभवं मुने दास्यास्तु कस्याश्चन वेदवादिनाम्
निरूपितो बालक एव योगिनां शुश्रूषणे प्रावृषि निर्विविक्षताम्
ahaṃ purātītabhave 'bhavaṃ mune dāsyāstu kasyāścana vedavādinām
nirūpito bālaka eva yogināṃ śuśrūṣaṇe prāvṛṣi nirvivikṣatām
- 24
ते मय्यपेताखिलचापले ऽर्भके दान्ते ऽधृतक्रीडनके ऽनुवर्तिनि
चक्रुः कृपां यद्यपि तुल्यदर्शनाः शुश्रूषमाणे मुनयो ऽल्पभाषिणि
te mayyapetākhilacāpale 'rbhake dānte 'dhṛtakrīḍanake 'nuvartini
cakruḥ kṛpāṃ yadyapi tulyadarśanāḥ śuśrūṣamāṇe munayo 'lpabhāṣiṇi
- 25
उच्छिष्टलेपान् अनुमोदितो द्विजैः सकृत्स्म भुञ्जे तदपास्तकिल्बिषः
एवं प्रवृत्तस्य विशुद्धचेतसस्तद्धर्म एवात्मरुचिः प्रजायते
ucchiṣṭalepān anumodito dvijaiḥ sakṛtsma bhuñje tadapāstakilbiṣaḥ
evaṃ pravṛttasya viśuddhacetasastaddharma evātmaruciḥ prajāyate
- 26
तत्रान्वहं कृष्णकथाः प्रगायताम् अनुग्रहेणाशृणवं मनोहराः
ताः श्रद्धया मे ऽनुपदं विशृण्वतः प्रियश्रवस्यङ्ग ममाभवद्रुचिः
tatrānvahaṃ kṛṣṇakathāḥ pragāyatām anugraheṇāśṛṇavaṃ manoharāḥ
tāḥ śraddhayā me 'nupadaṃ viśṛṇvataḥ priyaśravasyaṅga mamābhavadruciḥ
- 27
तस्मिंस्तदा लब्धरुचेर्महामते प्रियश्रवस्यस्खलिता मतिर्मम
ययाहम् एतत्सदसत्स्वमायया पश्ये मयि ब्रह्मणि कल्पितं परे
tasmiṃstadā labdharucermahāmate priyaśravasyaskhalitā matirmama
yayāham etatsadasatsvamāyayā paśye mayi brahmaṇi kalpitaṃ pare
- 28
इत्थं शरत्प्रावृषिकाव् ऋतू हरेर्विशृण्वतो मे ऽनुसवं यशो ऽमलम्
संकीर्त्यमानं मुनिभिर्महात्मभिर्भक्तिः प्रवृत्तात्मरजस्तमोऽपहा
itthaṃ śaratprāvṛṣikāv ṛtū harerviśṛṇvato me 'nusavaṃ yaśo 'malam
saṃkīrtyamānaṃ munibhirmahātmabhirbhaktiḥ pravṛttātmarajastamo'pahā
- 29
तस्यैवं मे ऽनुरक्तस्य प्रश्रितस्य हतैनसः
श्रद्दधानस्य बालस्य दान्तस्यानुचरस्य च
tasyaivaṃ me 'nuraktasya praśritasya hatainasaḥ
śraddadhānasya bālasya dāntasyānucarasya ca
- 30
ज्ञानं गुह्यतमं यत्तत्साक्षाद्भगवतोदितम्
अन्ववोचन्गमिष्यन्तः कृपया दीनवत्सलाः
jñānaṃ guhyatamaṃ yattatsākṣādbhagavatoditam
anvavocangamiṣyantaḥ kṛpayā dīnavatsalāḥ

