34 shlokas
- 1
व्यास उवाच
इति सम्प्रश्नसंहृष्टो विप्राणां रौमहर्षणिः
प्रतिपूज्य वचस्तेषां प्रवक्तुम् उपचक्रमे
vyāsa uvāca
iti sampraśnasaṃhṛṣṭo viprāṇāṃ raumaharṣaṇiḥ
pratipūjya vacasteṣāṃ pravaktum upacakrame
- 2
सूत उवाच
यं प्रव्रजन्तम् अनुपेतम् अपेतकृत्यं द्वैपायनो विरहकातर आजुहाव
पुत्रेति तन्मयतया तरवो ऽभिनेदुस्तं सर्वभूतहृदयं मुनिम् आनतो ऽस्मि
sūta uvāca
yaṃ pravrajantam anupetam apetakṛtyaṃ dvaipāyano virahakātara ājuhāva
putreti tanmayatayā taravo 'bhinedustaṃ sarvabhūtahṛdayaṃ munim ānato 'smi
- 3
यः स्वानुभावम् अखिलश्रुतिसारम् एकम् अध्यात्मदीपम् अतितितीर्षतां तमो ऽन्धम्
संसारिणां करुणयाह पुराणगुह्यं तं व्याससूनुम् उपयामि गुरुं मुनीनाम्
yaḥ svānubhāvam akhilaśrutisāram ekam adhyātmadīpam atititīrṣatāṃ tamo 'ndham
saṃsāriṇāṃ karuṇayāha purāṇaguhyaṃ taṃ vyāsasūnum upayāmi guruṃ munīnām
- 4
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम्
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयम् उदीरयेत्
nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam
devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayam udīrayet
- 5
मुनयः साधु पृष्टो ऽहं भवद्भिर्लोकमङ्गलम्
यत्कृतः कृष्णसम्प्रश्नो येनात्मा सुप्रसीदति
munayaḥ sādhu pṛṣṭo 'haṃ bhavadbhirlokamaṅgalam
yatkṛtaḥ kṛṣṇasampraśno yenātmā suprasīdati
- 6
स वै पुंसां परो धर्मो यतो भक्तिरधोक्षजे
अहैतुक्यप्रतिहता ययात्मा सुप्रसीदति
sa vai puṃsāṃ paro dharmo yato bhaktiradhokṣaje
ahaitukyapratihatā yayātmā suprasīdati
- 7
वासुदेवे भगवति भक्तियोगः प्रयोजितः
जनयत्याशु वैराग्यं ज्ञानं च यदहैतुकम्
vāsudeve bhagavati bhaktiyogaḥ prayojitaḥ
janayatyāśu vairāgyaṃ jñānaṃ ca yadahaitukam
- 8
धर्मः स्वनुष्ठितः पुंसां विष्वक्सेनकथासु यः
नोत्पादयेद्यदि रतिं श्रम एव हि केवलम्
dharmaḥ svanuṣṭhitaḥ puṃsāṃ viṣvaksenakathāsu yaḥ
notpādayedyadi ratiṃ śrama eva hi kevalam
- 9
धर्मस्य ह्य् आपवर्ग्यस्य नार्थो ऽर्थायोपकल्पते
नार्थस्य धर्मैकान्तस्य कामो लाभाय हि स्मृतः
dharmasya hy āpavargyasya nārtho 'rthāyopakalpate
nārthasya dharmaikāntasya kāmo lābhāya hi smṛtaḥ
- 10
कामस्य नेन्द्रियप्रीतिर्लाभो जीवेत यावता
जीवस्य तत्त्वजिज्ञासा नार्थो यश्चेह कर्मभिः
kāmasya nendriyaprītirlābho jīveta yāvatā
jīvasya tattvajijñāsā nārtho yaśceha karmabhiḥ
- 11
वदन्ति तत्तत्त्वविदस्तत्त्वं यज्ज्ञानम् अद्वयम्
ब्रह्मेति परमात्मेति भगवान् इति शब्द्यते
vadanti tattattvavidastattvaṃ yajjñānam advayam
brahmeti paramātmeti bhagavān iti śabdyate
- 12
तच्छ्रद्दधाना मुनयो ज्ञानवैराग्ययुक्तया
पश्यन्त्य् आत्मनि चात्मानं भक्त्या श्रुतगृहीतया
tacchraddadhānā munayo jñānavairāgyayuktayā
paśyanty ātmani cātmānaṃ bhaktyā śrutagṛhītayā
- 13
अतः पुंभिर्द्विजश्रेष्ठा वर्णाश्रमविभागशः
स्वनुष्ठितस्य धर्मस्य संसिद्धिर्हरितोषणम्
ataḥ puṃbhirdvijaśreṣṭhā varṇāśramavibhāgaśaḥ
svanuṣṭhitasya dharmasya saṃsiddhirharitoṣaṇam
- 14
तस्मादेकेन मनसा भगवान्सात्वतां पतिः
श्रोतव्यः कीर्तितव्यश्च ध्येयः पूज्यश्च नित्यदा
tasmādekena manasā bhagavānsātvatāṃ patiḥ
śrotavyaḥ kīrtitavyaśca dhyeyaḥ pūjyaśca nityadā
- 15
यद् अनुध्यासिना युक्ताः कर्मग्रन्थिनिबन्धनम्
छिन्दन्ति कोविदास्तस्य को न कुर्यात्कथारतिम्
yad anudhyāsinā yuktāḥ karmagranthinibandhanam
chindanti kovidāstasya ko na kuryātkathāratim
- 16
शुश्रूषोः श्रद्दधानस्य वासुदेवकथारुचिः
स्यान्महत्सेवया विप्राः पुण्यतीर्थनिषेवणात्
śuśrūṣoḥ śraddadhānasya vāsudevakathāruciḥ
syānmahatsevayā viprāḥ puṇyatīrthaniṣevaṇāt
- 17
शृण्वतां स्वकथाः कृष्णः पुण्यश्रवणकीर्तनः
हृद्यन्तःस्थो ह्य् अभद्राणि विधुनोति सुहृत्सताम्
śṛṇvatāṃ svakathāḥ kṛṣṇaḥ puṇyaśravaṇakīrtanaḥ
hṛdyantaḥstho hy abhadrāṇi vidhunoti suhṛtsatām
- 18
नष्टप्रायेष्वभद्रेषु नित्यं भागवतसेवया
भगवत्युत्तमश्लोके भक्तिर्भवति नैष्ठिकी
naṣṭaprāyeṣvabhadreṣu nityaṃ bhāgavatasevayā
bhagavatyuttamaśloke bhaktirbhavati naiṣṭhikī
- 19
तदा रजस्तमोभावाः कामलोभादयश्च ये
चेत एतैर् अनाविद्धं स्थितं सत्त्वे प्रसीदति
tadā rajastamobhāvāḥ kāmalobhādayaśca ye
ceta etair anāviddhaṃ sthitaṃ sattve prasīdati
- 20
एवं प्रसन्नमनसो भगवद्भक्तियोगतः
भगवत्तत्त्वविज्ञानं मुक्तसङ्गस्य जायते
evaṃ prasannamanaso bhagavadbhaktiyogataḥ
bhagavattattvavijñānaṃ muktasaṅgasya jāyate
- 21
भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः
क्षीयन्ते चास्य कर्माणि दृष्ट एवात्मनीश्वरे
bhidyate hṛdayagranthiśchidyante sarvasaṃśayāḥ
kṣīyante cāsya karmāṇi dṛṣṭa evātmanīśvare
- 22
अतो वै कवयो नित्यं भक्तिं परमया मुदा
वासुदेवे भगवति कुर्वन्त्यात्मप्रसादनीम्
ato vai kavayo nityaṃ bhaktiṃ paramayā mudā
vāsudeve bhagavati kurvantyātmaprasādanīm
- 23
सत्त्वं रजस्तम इति प्रकृतेर्गुणास्तैर्युक्तः परमपुरुष एक इहास्य धत्ते
स्थित्यादये हरिविरिञ्चिहरेति संज्ञाः श्रेयांसि तत्र खलु सत्त्वतनोर्नॄणां स्युः
sattvaṃ rajastama iti prakṛterguṇāstairyuktaḥ paramapuruṣa eka ihāsya dhatte
sthityādaye hariviriñcihareti saṃjñāḥ śreyāṃsi tatra khalu sattvatanornṝṇāṃ syuḥ
- 24
पार्थिवाद्दारुणो धूमस्तस्माद् अग्निस्त्रयीमयः
तमसस्तु रजस्तस्मात्सत्त्वं यद्ब्रह्मदर्शनम्
pārthivāddāruṇo dhūmastasmād agnistrayīmayaḥ
tamasastu rajastasmātsattvaṃ yadbrahmadarśanam
- 25
भेजिरे मुनयो ऽथाग्रे भगवन्तम् अधोक्षजम्
सत्त्वं विशुद्धं क्षेमाय कल्पन्ते ये ऽनु तान् इह
bhejire munayo 'thāgre bhagavantam adhokṣajam
sattvaṃ viśuddhaṃ kṣemāya kalpante ye 'nu tān iha
- 26
मुमुक्षवो घोररूपान्हित्वा भूतपतीन् अथ
नारायणकलाः शान्ता भजन्ति ह्य् अनसूयवः
mumukṣavo ghorarūpānhitvā bhūtapatīn atha
nārāyaṇakalāḥ śāntā bhajanti hy anasūyavaḥ
- 27
रजस्तमःप्रकृतयः समशीला भजन्ति वै
पितृभूतप्रजेशादीन्श्रियैश्वर्यप्रजेप्सवः
rajastamaḥprakṛtayaḥ samaśīlā bhajanti vai
pitṛbhūtaprajeśādīnśriyaiśvaryaprajepsavaḥ
- 28
वासुदेवपरा वेदा वासुदेवपरा मखाः
वासुदेवपरा योगो वासुदेवपराः क्रियाः
vāsudevaparā vedā vāsudevaparā makhāḥ
vāsudevaparā yogo vāsudevaparāḥ kriyāḥ
- 29
वासुदेवपरं ज्ञानं वासुदेवपरं तपः
वासुदेवपरो धर्मो वासुदेवपरा गतिः
vāsudevaparaṃ jñānaṃ vāsudevaparaṃ tapaḥ
vāsudevaparo dharmo vāsudevaparā gatiḥ
- 30
स एवेदं ससर्जाग्रे भगवान् आत्ममायया
सदसद्रूपया चासौ गुणमयागुणो विभुः
sa evedaṃ sasarjāgre bhagavān ātmamāyayā
sadasadrūpayā cāsau guṇamayāguṇo vibhuḥ

