87 shlokas
- 1
अथ यन्त्राणि वक्ष्यन्ते रसतन्त्राण्यशेषतः
समालोच्य समासेन सोमदेवेन साम्प्रतम्
atha yantrāṇi vakṣyante rasatantrāṇyaśeṣataḥ
samālocya samāsena somadevena sāmpratam
- 2
स्वेदादिकर्म निर्मातुं वार्त्तिकेन्द्रैः प्रयत्नतः
यन्त्र्यते पारदो यस्मात्तस्माद्यन्त्रमिति स्मृतम्
svedādikarma nirmātuṃ vārttikendraiḥ prayatnataḥ
yantryate pārado yasmāttasmādyantramiti smṛtam
- 3
द्रवद्रव्येण भाण्डस्य पूरितार्धोदकस्य च
मुखस्योभयतो द्वारद्वयं कृत्वा प्रयत्नतः
dravadravyeṇa bhāṇḍasya pūritārdhodakasya ca
mukhasyobhayato dvāradvayaṃ kṛtvā prayatnataḥ
- 4
तयोस्तु निक्षिपेद्दण्डं तन्मध्ये रसपोटलीम्
बद्ध्वा तु स्वेदयेदेतद्दोलायन्त्रमिति स्मृतम्
tayostu nikṣipeddaṇḍaṃ tanmadhye rasapoṭalīm
baddhvā tu svedayedetaddolāyantramiti smṛtam
- 5
साम्बुस्थालीमुखे बद्धवस्त्रे पाक्यं निवेशयेत्
पिधाय पच्यते यत्र स्वेदनीयन्त्रमुच्यते
sāmbusthālīmukhe baddhavastre pākyaṃ niveśayet
pidhāya pacyate yatra svedanīyantramucyate
- 6
अष्टाङ्गुलपरीणाहमानाहेन दशाङ्गुलम्
चतुरङ्गुलकोत्सेधं तोयाधारं गलादधः
aṣṭāṅgulaparīṇāhamānāhena daśāṅgulam
caturaṅgulakotsedhaṃ toyādhāraṃ galādadhaḥ
- 7
अधोभाण्डे मुखं तस्य भाण्डस्योपरि वर्तिनः
षोडशाङ्गुलविस्तीर्णपृष्ठस्यास्ये प्रवेशयेत्
adhobhāṇḍe mukhaṃ tasya bhāṇḍasyopari vartinaḥ
ṣoḍaśāṅgulavistīrṇapṛṣṭhasyāsye praveśayet
- 8
पार्श्वयोर्महिषीक्षीरचूर्णमण्डूरफाणितैः
लिप्त्वा विशोषयेत्संधिं जलाधारे जलं क्षिपेत्
चुल्ल्याम् आरोपयेद् एतत्पातनायन्त्रमुच्यते
pārśvayormahiṣīkṣīracūrṇamaṇḍūraphāṇitaiḥ
liptvā viśoṣayetsaṃdhiṃ jalādhāre jalaṃ kṣipet
cullyām āropayed etatpātanāyantramucyate
- 9
अथोर्ध्वभाजने लिप्तस्थापितस्य जले सुधीः
दीप्तैर्वनोपलैः कुर्यादधः पातं प्रयत्नतः
athordhvabhājane liptasthāpitasya jale sudhīḥ
dīptairvanopalaiḥ kuryādadhaḥ pātaṃ prayatnataḥ
- 10
जलपूर्णपात्रमध्ये दत्त्वा घटखर्परं सुविस्तीर्णम्
तदुपरि विडमध्यगतः स्थाप्यः सूतः कृतः कोष्ठ्याम्
jalapūrṇapātramadhye dattvā ghaṭakharparaṃ suvistīrṇam
tadupari viḍamadhyagataḥ sthāpyaḥ sūtaḥ kṛtaḥ koṣṭhyām
- 11
लघुलोहकटोरिकया कृतषण्मृत्संधिलेपयाच्छाद्य
पूर्वोक्तघटखर्परमध्ये ऽङ्गारैः खदिरकोलभवैः
laghulohakaṭorikayā kṛtaṣaṇmṛtsaṃdhilepayācchādya
pūrvoktaghaṭakharparamadhye 'ṅgāraiḥ khadirakolabhavaiḥ
- 12
स्वेदनतो मर्दनतः कच्छपयन्त्रस्थितो रसो जरति
अग्निबलेनैव ततो गर्भे द्रवन्ति सर्वसत्त्वानि
svedanato mardanataḥ kacchapayantrasthito raso jarati
agnibalenaiva tato garbhe dravanti sarvasattvāni
- 13
कच्छपयन्त्रान्तर्गतमृन्मयपीठस्थदीपिकासंस्थः
यस्मिन्निपतति सूतः प्रोक्तं तद्दीपिकायन्त्रम्
kacchapayantrāntargatamṛnmayapīṭhasthadīpikāsaṃsthaḥ
yasminnipatati sūtaḥ proktaṃ taddīpikāyantram
- 14
भाण्डकण्ठादधश्छिद्रे वेणुनालं विनिक्षिपेत्
कांस्यपात्रद्वयं कृत्वा सम्पुटं जलगर्भितम्
bhāṇḍakaṇṭhādadhaśchidre veṇunālaṃ vinikṣipet
kāṃsyapātradvayaṃ kṛtvā sampuṭaṃ jalagarbhitam
- 15
नलिकास्यं तत्र योज्यं दृढं तच्चापि कारयेत्
युक्तद्रव्यैर्विनिक्षिप्तः पूर्वं तत्र घटे रसः
nalikāsyaṃ tatra yojyaṃ dṛḍhaṃ taccāpi kārayet
yuktadravyairvinikṣiptaḥ pūrvaṃ tatra ghaṭe rasaḥ
- 16
अग्निना तापितो नालात्तोये तस्मिन्पतत्यधः
यावदुष्णं भवेत्सर्वं भाजनं तावदेव हि
जायते रससंधानं डेकीयन्त्रमितीरितम्
agninā tāpito nālāttoye tasminpatatyadhaḥ
yāvaduṣṇaṃ bhavetsarvaṃ bhājanaṃ tāvadeva hi
jāyate rasasaṃdhānaṃ ḍekīyantramitīritam
- 17
लोहमूषाद्वयं कृत्वा द्वादशाङ्गुलमानतः
ईषच्छिद्रान्वितामेकां तत्र गन्धकसंयुताम्
lohamūṣādvayaṃ kṛtvā dvādaśāṅgulamānataḥ
īṣacchidrānvitāmekāṃ tatra gandhakasaṃyutām
- 18
मूषायां रसयुक्तायाम् अन्यस्यां तां प्रवेशयेत्
तोयं स्यात्सूतकस्याध ऊर्ध्वाधो वह्निदीपनम्
mūṣāyāṃ rasayuktāyām anyasyāṃ tāṃ praveśayet
toyaṃ syātsūtakasyādha ūrdhvādho vahnidīpanam
- 19
रसोनकरसं भद्रे यत्नतो वस्त्रगालितम्
दापयेत्प्रचुरं यत्नादाप्लाव्य रसगन्धकौ
rasonakarasaṃ bhadre yatnato vastragālitam
dāpayetpracuraṃ yatnādāplāvya rasagandhakau
- 20
स्थालिकायां पिधायोर्ध्वं स्थालीमन्यां दृढां कुरु
संधिं विलेपयेद्यत्नान्मृदा वस्त्रेण चैव हि
sthālikāyāṃ pidhāyordhvaṃ sthālīmanyāṃ dṛḍhāṃ kuru
saṃdhiṃ vilepayedyatnānmṛdā vastreṇa caiva hi
- 21
स्थाल्यन्तरे कपोताख्यं पुटं कर्षाग्निना सदा
यन्त्रस्याधः करीषाग्निं दद्यात्तीव्राग्निमेव वा
sthālyantare kapotākhyaṃ puṭaṃ karṣāgninā sadā
yantrasyādhaḥ karīṣāgniṃ dadyāttīvrāgnimeva vā
- 22
एवं तु त्रिदिनं कुर्यात्ततो यन्त्रं विमोचयेत्
तप्तोदके तप्तचुल्ल्यां न कुर्याच्छीतलां क्रियाम्
evaṃ tu tridinaṃ kuryāttato yantraṃ vimocayet
taptodake taptacullyāṃ na kuryācchītalāṃ kriyām
- 23
न तत्र क्षीयते सूतो न च गच्छति कुत्रचित्
अनेन च क्रमेणैव कुर्याद्गन्धकजारणम्
na tatra kṣīyate sūto na ca gacchati kutracit
anena ca krameṇaiva kuryādgandhakajāraṇam
- 24
यन्त्रं विद्याधरं ज्ञेयं स्थालीद्वितयसम्पुटात्
चुल्लीं चतुर्मुखीं कृत्वा यन्त्रभाण्डं निवेशयेत्
yantraṃ vidyādharaṃ jñeyaṃ sthālīdvitayasampuṭāt
cullīṃ caturmukhīṃ kṛtvā yantrabhāṇḍaṃ niveśayet
- 25
तत्रौषधं विनिक्षिप्य निरुन्ध्याद्भाण्डकाननम्
यन्त्रं विद्याधरं नाम तन्त्रज्ञैः परिकीर्तितम्
tatrauṣadhaṃ vinikṣipya nirundhyādbhāṇḍakānanam
yantraṃ vidyādharaṃ nāma tantrajñaiḥ parikīrtitam
- 26
ऊर्ध्वं वह्निरधश्चापो मध्ये तु रससंग्रहः
सोमानलम् इदं प्रोक्तं जारयेद्गगनादिकम्
ūrdhvaṃ vahniradhaścāpo madhye tu rasasaṃgrahaḥ
somānalam idaṃ proktaṃ jārayedgaganādikam
- 27
गर्भयन्त्रं प्रवक्ष्यामि पिष्टिकाभस्मकारकम्
चतुरङ्गुलदीर्घां च त्र्यङ्गुलोन्मितविस्तराम्
garbhayantraṃ pravakṣyāmi piṣṭikābhasmakārakam
caturaṅguladīrghāṃ ca tryaṅgulonmitavistarām
- 28
मृन्मयीं सुदृढां मूषां वर्तुलं कारयेन्मुखम्
लोणस्य विंशतिर्भागा भाग एकस्तु गुग्गुलोः
mṛnmayīṃ sudṛḍhāṃ mūṣāṃ vartulaṃ kārayenmukham
loṇasya viṃśatirbhāgā bhāga ekastu gugguloḥ
- 29
सुश्लक्ष्णं पेषयित्वा तु वारं वारं पुनः पुनः
मूषालेपं दृढं कृत्वा लवणार्धमृदम्बुभिः
suślakṣṇaṃ peṣayitvā tu vāraṃ vāraṃ punaḥ punaḥ
mūṣālepaṃ dṛḍhaṃ kṛtvā lavaṇārdhamṛdambubhiḥ
- 30
कर्षेत्तुषाग्निना भूमौ स्वेदयेन्मृदु मानवित्
अहोरात्रं त्रिरात्रं वा रसेन्द्रो भस्मतां व्रजेत्
karṣettuṣāgninā bhūmau svedayenmṛdu mānavit
ahorātraṃ trirātraṃ vā rasendro bhasmatāṃ vrajet

