163 shlokas
- 1
अभ्रवैक्रान्तमाक्षीकविमलाद्रिजसस्यकम्
चपलो रसकश्चेति ज्ञात्वाष्टौ संग्रहेद्रसान्
abhravaikrāntamākṣīkavimalādrijasasyakam
capalo rasakaśceti jñātvāṣṭau saṃgrahedrasān
- 2
देव्या रजो भवेद्गन्धो धातुः शुक्रं तथाभ्रकम् इति क्षेपकः
गौरीतेजः परमममृतं वातपित्तक्षयघ्नम्प्रज्ञाबोधि प्रशमितरुजं वृष्यमायुष्यमग्र्यम्
बल्यं स्निग्धं रुचिदम् अकफं दीपनं शीतवीर्यं तत्तद्योगैः सकलगदहृद्व्योम सूतेन्द्रबन्धि
devyā rajo bhavedgandho dhātuḥ śukraṃ tathābhrakam iti kṣepakaḥ
gaurītejaḥ paramamamṛtaṃ vātapittakṣayaghnamprajñābodhi praśamitarujaṃ vṛṣyamāyuṣyamagryam
balyaṃ snigdhaṃ rucidam akaphaṃ dīpanaṃ śītavīryaṃ tattadyogaiḥ sakalagadahṛdvyoma sūtendrabandhi
- 3
राजहस्ताद् अधस्ताद्यत्समानीतं घनं खनेः
भवेत्तदुक्तफलदं निःसत्त्वं निष्फलं परम्
rājahastād adhastādyatsamānītaṃ ghanaṃ khaneḥ
bhavettaduktaphaladaṃ niḥsattvaṃ niṣphalaṃ param
- 4
पिनाकं नागमण्डूकं वज्रमित्यभ्रकं मतम्
श्वेतादिवर्णभेदेन प्रत्येकं तच्चतुर्विधम्
pinākaṃ nāgamaṇḍūkaṃ vajramityabhrakaṃ matam
śvetādivarṇabhedena pratyekaṃ taccaturvidham
- 5
पिनाकं पावकोत्तप्तं विमुञ्चति दलोच्चयम्
तत्सेवितं मलं बद्ध्वा मारयत्येव मानवम्
pinākaṃ pāvakottaptaṃ vimuñcati daloccayam
tatsevitaṃ malaṃ baddhvā mārayatyeva mānavam
- 6
नागाभ्रं नागवत्कुर्याद्ध्वनिं पावकसंस्थितम्
तद्भुक्तं कुरुते कुष्ठं मण्डलाख्यं न संशयः
nāgābhraṃ nāgavatkuryāddhvaniṃ pāvakasaṃsthitam
tadbhuktaṃ kurute kuṣṭhaṃ maṇḍalākhyaṃ na saṃśayaḥ
- 7
उत्प्लुत्योत्प्लुत्य मण्डूकं ध्मातं पतति चाभ्रकम्
तत्कुर्यादश्मरीरोगमसाध्यं शस्त्रतो ऽन्यथा
utplutyotplutya maṇḍūkaṃ dhmātaṃ patati cābhrakam
tatkuryādaśmarīrogamasādhyaṃ śastrato 'nyathā
- 8
वज्राभ्रं वह्निसंतप्तं निर्मुक्ताशेषवैकृतम्
देहलोहकरं तच्च सर्वरोगहरं परम्
vajrābhraṃ vahnisaṃtaptaṃ nirmuktāśeṣavaikṛtam
dehalohakaraṃ tacca sarvarogaharaṃ param
- 9
श्वेतं रक्तं च पीतं च कृष्णमेवं चतुर्विधम्
श्वेतं श्वेतक्रियासूक्तं रक्ताभं रक्तकर्मणि
पीताभमभ्रकं यत्तु श्रेष्ठं तत्पीतकर्मणि
śvetaṃ raktaṃ ca pītaṃ ca kṛṣṇamevaṃ caturvidham
śvetaṃ śvetakriyāsūktaṃ raktābhaṃ raktakarmaṇi
pītābhamabhrakaṃ yattu śreṣṭhaṃ tatpītakarmaṇi
- 10
चतुर्विधं वरं व्योम यद्यप्युक्तं रसायने
तथापि कृष्णवर्णाभ्रं कोटिकोटिगुणाधिकम्
caturvidhaṃ varaṃ vyoma yadyapyuktaṃ rasāyane
tathāpi kṛṣṇavarṇābhraṃ koṭikoṭiguṇādhikam
- 11
स्निग्धं पृथुदलं वर्णसंयुक्तं भारतो ऽधिकम्
सुखनिर्मोच्यपत्त्रं च तदभ्रं शस्तमीरितम्
snigdhaṃ pṛthudalaṃ varṇasaṃyuktaṃ bhārato 'dhikam
sukhanirmocyapattraṃ ca tadabhraṃ śastamīritam
- 12
सचन्द्रिकं च किट्टाभं व्योम न ग्रासयेद्रसः
ग्रसितश्च नियोज्यो ऽसौ लोहे चैव रसायने
sacandrikaṃ ca kiṭṭābhaṃ vyoma na grāsayedrasaḥ
grasitaśca niyojyo 'sau lohe caiva rasāyane
- 13
निश्चन्द्रिकं मृतं व्योम सेव्यं सर्वगदेषु च
सेवितं चन्द्रसंयुक्तं मेहं मन्दानलं चरेत्
niścandrikaṃ mṛtaṃ vyoma sevyaṃ sarvagadeṣu ca
sevitaṃ candrasaṃyuktaṃ mehaṃ mandānalaṃ caret
- 14
यैर् उक्तं युक्तिनिर्मुक्तैः पत्त्राभ्रकरसायनम्
तैर्दृष्टं कालकूटाख्यं विषं जीवनहेतवे
yair uktaṃ yuktinirmuktaiḥ pattrābhrakarasāyanam
tairdṛṣṭaṃ kālakūṭākhyaṃ viṣaṃ jīvanahetave
- 15
सत्त्वार्थं सेवनार्थं च योजयेच्छोधिताभ्रकम्
अन्यथा त्व् अगुणं कृत्वा विकरोत्येव निश्चितम्
sattvārthaṃ sevanārthaṃ ca yojayecchodhitābhrakam
anyathā tv aguṇaṃ kṛtvā vikarotyeva niścitam
- 16
प्रतप्तं सप्तवाराणि निक्षिप्तं काञ्जिके ऽभ्रकम्
निर्दोषं जायते नूनं प्रक्षिप्तं वापि गोजले
prataptaṃ saptavārāṇi nikṣiptaṃ kāñjike 'bhrakam
nirdoṣaṃ jāyate nūnaṃ prakṣiptaṃ vāpi gojale
- 17
त्रिफलाक्वथिते चापि गवां दुग्धे विशेषतः
ततो धान्याभ्रकं कृत्वा पिष्ट्वा मत्स्याक्षिकारसैः
triphalākvathite cāpi gavāṃ dugdhe viśeṣataḥ
tato dhānyābhrakaṃ kṛtvā piṣṭvā matsyākṣikārasaiḥ
- 18
चक्रीं कृत्वा विशोष्याथ पुटेद् अर्धेभके पुटे
पुटेदेवं हि षड्वारं पौनर्नवरसैः सह
cakrīṃ kṛtvā viśoṣyātha puṭed ardhebhake puṭe
puṭedevaṃ hi ṣaḍvāraṃ paunarnavarasaiḥ saha
- 19
कलांशटङ्कणेनापि संमर्द्य कृतचक्रिकम्
अर्धेभाख्यपुटैस्तद्वत्सप्तवारं पुटेत्खलु
kalāṃśaṭaṅkaṇenāpi saṃmardya kṛtacakrikam
ardhebhākhyapuṭaistadvatsaptavāraṃ puṭetkhalu
- 20
एवं वासारसेनापि तण्डुलीयरसेन च
प्रपुटेत्सप्तवाराणि पूर्वप्रोक्तविधानतः
एवं सिद्धं घनं सर्वयोगेषु विनियोजयेत्
evaṃ vāsārasenāpi taṇḍulīyarasena ca
prapuṭetsaptavārāṇi pūrvaproktavidhānataḥ
evaṃ siddhaṃ ghanaṃ sarvayogeṣu viniyojayet
- 21
चूर्णाभ्रं शालिसंयुक्तं वस्त्रबद्धं हि काञ्जिके
निर्यातं मर्दनाद्वस्त्राद्धान्याभ्रमिति कथ्यते
cūrṇābhraṃ śālisaṃyuktaṃ vastrabaddhaṃ hi kāñjike
niryātaṃ mardanādvastrāddhānyābhramiti kathyate
- 22
धान्याभ्रं कासमर्दस्य रसेन परिमर्दितम्
पुटितं दशवारेण म्रियते नात्र संशयः
तद्वन्मुस्तारसेनापि तण्डुलीयरसेन च
dhānyābhraṃ kāsamardasya rasena parimarditam
puṭitaṃ daśavāreṇa mriyate nātra saṃśayaḥ
tadvanmustārasenāpi taṇḍulīyarasena ca
- 23
पीतामलकसौभाग्यपिष्टं चक्रीकृताभ्रकम्
पुटितं षष्टिवाराणि सिन्दूराभं प्रजायते
क्षयाद्यखिलरोगघ्नं भवेद्रोगानुपानतः
pītāmalakasaubhāgyapiṣṭaṃ cakrīkṛtābhrakam
puṭitaṃ ṣaṣṭivārāṇi sindūrābhaṃ prajāyate
kṣayādyakhilarogaghnaṃ bhavedrogānupānataḥ
- 24
वटमूलत्वचः क्वाथैस्ताम्बूलीपत्त्रसारतः
वासामत्स्याक्षिकाभ्यां वा मीनाक्ष्या सकठिल्लया
vaṭamūlatvacaḥ kvāthaistāmbūlīpattrasārataḥ
vāsāmatsyākṣikābhyāṃ vā mīnākṣyā sakaṭhillayā
- 25
पयसा वटवृक्षस्य मर्दितं पुटितं घनम्
भवेद्विंशतिवारेण सिन्दूरसदृशप्रभम्
payasā vaṭavṛkṣasya marditaṃ puṭitaṃ ghanam
bhavedviṃśativāreṇa sindūrasadṛśaprabham
- 26
पादांशटङ्कणोपेतं मुसलीरसमर्दितम्
रुन्ध्यात्कोष्ठ्यां दृढं ध्मातं सत्त्वरूपं भवेद्घनम्
pādāṃśaṭaṅkaṇopetaṃ musalīrasamarditam
rundhyātkoṣṭhyāṃ dṛḍhaṃ dhmātaṃ sattvarūpaṃ bhavedghanam
- 27
कासमर्दघनाधान्यवासानां च पुनर्भुवः
मत्स्याक्ष्याः काण्डवल्ल्याश्च हंसपाद्या रसैः पृथक्
kāsamardaghanādhānyavāsānāṃ ca punarbhuvaḥ
matsyākṣyāḥ kāṇḍavallyāśca haṃsapādyā rasaiḥ pṛthak
- 28
पिष्ट्वा पिष्ट्वा प्रयत्नेन शोषयेद्घर्मयोगतः
पलं गोधूमचूर्णस्य क्षुद्रमत्स्याश्च टङ्कणम्
piṣṭvā piṣṭvā prayatnena śoṣayedgharmayogataḥ
palaṃ godhūmacūrṇasya kṣudramatsyāśca ṭaṅkaṇam
- 29
प्रत्येकमष्टमांशेन दत्त्वा दत्त्वा विमर्दयेत्
मर्दने मर्दने सम्यक्शोषयेद्रविरश्मिभिः
pratyekamaṣṭamāṃśena dattvā dattvā vimardayet
mardane mardane samyakśoṣayedraviraśmibhiḥ
- 30
पञ्चाजं पञ्चगव्यं वा पञ्चमाहिषमेव च
क्षिप्त्वा गोलान्प्रकुर्वीत किंचित्तिन्दुकतो ऽधिकान्
pañcājaṃ pañcagavyaṃ vā pañcamāhiṣameva ca
kṣiptvā golānprakurvīta kiṃcittindukato 'dhikān

