243 shlokas
- 1
शुद्धं लोहं कनकरजतं भानुलोहाश्मसारं पूतीलोहं द्वितयमुदितं नागवंगाभिधानम्
मिश्रं लोहं त्रितयमुदितं पित्तलं कांस्यवर्तं धातुर्लोहे लुह इति मतः सोऽप्यनेकार्थवाची
śuddhaṃ lohaṃ kanakarajataṃ bhānulohāśmasāraṃ pūtīlohaṃ dvitayamuditaṃ nāgavaṃgābhidhānam
miśraṃ lohaṃ tritayamuditaṃ pittalaṃ kāṃsyavartaṃ dhāturlohe luha iti mataḥ so'pyanekārthavācī
- 2
प्राकृतं सहजं वह्निसम्भूतं खनिसंभवम्
रसेंद्रवेधसंजातं स्वर्णं पञ्चविधं स्मृतम्
prākṛtaṃ sahajaṃ vahnisambhūtaṃ khanisaṃbhavam
raseṃdravedhasaṃjātaṃ svarṇaṃ pañcavidhaṃ smṛtam
- 3
आयुर्लक्ष्मीप्रभाधीस्मृतिकरमखिलव्याधिविध्वंसि पुण्यं भूतावेशप्रशान्तिस्मरभरसुखदं सौख्यपुष्टिप्रकाशि
गाङ्गेयं चाथ रूप्यं गदहरमजराकारि मेहापहारि क्षीणानां पुष्टिकारि स्फुटमतिकरणं वीर्यवृद्धिप्रकारि
āyurlakṣmīprabhādhīsmṛtikaramakhilavyādhividhvaṃsi puṇyaṃ bhūtāveśapraśāntismarabharasukhadaṃ saukhyapuṣṭiprakāśi
gāṅgeyaṃ cātha rūpyaṃ gadaharamajarākāri mehāpahāri kṣīṇānāṃ puṣṭikāri sphuṭamatikaraṇaṃ vīryavṛddhiprakāri
- 4
ब्रह्माण्डं संवृतं येन रजोगुणभुवा खलु
तत्प्राकृतमिति प्रोक्तं देवानामपि दुर्लभम्
brahmāṇḍaṃ saṃvṛtaṃ yena rajoguṇabhuvā khalu
tatprākṛtamiti proktaṃ devānāmapi durlabham
- 5
ब्रह्मा येनावृतो जातः सुवर्णेन जरायुणा
तन्मेरुरूपतां यातं सुवर्णं सहजं हि तत्
brahmā yenāvṛto jātaḥ suvarṇena jarāyuṇā
tanmerurūpatāṃ yātaṃ suvarṇaṃ sahajaṃ hi tat
- 6
विसृष्टमग्निना शैवं तेजः पीतं सुदुःसहम्
अभूत्सर्वं समुद्दिष्टं सुवर्णं वह्निसंभवम्
visṛṣṭamagninā śaivaṃ tejaḥ pītaṃ suduḥsaham
abhūtsarvaṃ samuddiṣṭaṃ suvarṇaṃ vahnisaṃbhavam
- 7
एतत्स्वर्णत्रयं दिव्यं वर्णैः षोडशभिर्युतम्
धारणादेव तत्कुर्याच्छरीरमजरामरम्
etatsvarṇatrayaṃ divyaṃ varṇaiḥ ṣoḍaśabhiryutam
dhāraṇādeva tatkuryāccharīramajarāmaram
- 8
तत्र तत्र गिरीणां हि जातं खनिषु यद्भवेत्
तच्चतुर्दशवर्णाढ्यं भक्षितं सर्वरोगहृत्
tatra tatra girīṇāṃ hi jātaṃ khaniṣu yadbhavet
taccaturdaśavarṇāḍhyaṃ bhakṣitaṃ sarvarogahṛt
- 9
रसेंद्रवेधसम्भूतं तद्वेधजमुदाहृतम्
रसायनं महाश्रेष्ठं पवित्रं वेधजं हि तत्
raseṃdravedhasambhūtaṃ tadvedhajamudāhṛtam
rasāyanaṃ mahāśreṣṭhaṃ pavitraṃ vedhajaṃ hi tat
- 10
स्निग्धं मेध्यं विषगदहरं बृंहणं वृष्यमग्र्यं यक्ष्मोन्मादप्रशमनपरं देहरोगप्रमाथि
मेधाबुद्धिस्मृतिसुखकरं सर्वदोषामयघ्नं रुच्यं दीपि प्रशमितरुजं स्वादुपाकं सुवर्णम्
snigdhaṃ medhyaṃ viṣagadaharaṃ bṛṃhaṇaṃ vṛṣyamagryaṃ yakṣmonmādapraśamanaparaṃ deharogapramāthi
medhābuddhismṛtisukhakaraṃ sarvadoṣāmayaghnaṃ rucyaṃ dīpi praśamitarujaṃ svādupākaṃ suvarṇam
- 11
सौख्यं वीर्यं बलं हन्ति रोगवर्गं करोति च
अशुद्धममृतं स्वर्णं तस्माच्छुद्धं च मारयेत्
saukhyaṃ vīryaṃ balaṃ hanti rogavargaṃ karoti ca
aśuddhamamṛtaṃ svarṇaṃ tasmācchuddhaṃ ca mārayet
- 12
कर्षप्रमाणं तु सुवर्णपत्रं शरावरुद्धं पटुधातुयुक्तम्
अङ्गारसंस्थं प्रहरार्धमानं ध्मानेन तत्स्यान्ननु पूर्णवर्णम्
karṣapramāṇaṃ tu suvarṇapatraṃ śarāvaruddhaṃ paṭudhātuyuktam
aṅgārasaṃsthaṃ praharārdhamānaṃ dhmānena tatsyānnanu pūrṇavarṇam
- 13
लोहानां मारणं श्रेष्ठं सर्वेषां रसभस्मना
मूलीभिर्मध्यमं प्राहुः कनिष्ठं गन्धकादिभिः
अरिलोहेन लोहस्य मारणं दुर्गुणप्रदम्
lohānāṃ māraṇaṃ śreṣṭhaṃ sarveṣāṃ rasabhasmanā
mūlībhirmadhyamaṃ prāhuḥ kaniṣṭhaṃ gandhakādibhiḥ
arilohena lohasya māraṇaṃ durguṇapradam
- 14
कृत्वा कण्टकवेध्यानि स्वर्णपत्राणि लेपयेत्
लुंगांबुभस्मसूतेन म्रियते दशभिः पुटैः
kṛtvā kaṇṭakavedhyāni svarṇapatrāṇi lepayet
luṃgāṃbubhasmasūtena mriyate daśabhiḥ puṭaiḥ
- 15
द्रुते विनिक्षिपेत्स्वर्णे लोहमानं मृतं रसम्
विचूर्ण्य लुङ्गतोयेन दरदेन समन्वितम्
जायते कुंकुमच्छायं स्वर्णं द्वादशभिः पुटैः
drute vinikṣipetsvarṇe lohamānaṃ mṛtaṃ rasam
vicūrṇya luṅgatoyena daradena samanvitam
jāyate kuṃkumacchāyaṃ svarṇaṃ dvādaśabhiḥ puṭaiḥ
- 16
हेम्नः पादं मृतं सूतं पिष्टमम्लेन केनचित्
पत्रे लिप्त्वा पुटैः पच्यादष्टभिर्म्रियते ध्रुवम्
hemnaḥ pādaṃ mṛtaṃ sūtaṃ piṣṭamamlena kenacit
patre liptvā puṭaiḥ pacyādaṣṭabhirmriyate dhruvam
- 17
मंडूकास्थिवसाटंकहयलालेन्द्रगोपकैः
प्रतिवापेन कनकं सुचिरं तिष्ठति द्रुतम्
maṃḍūkāsthivasāṭaṃkahayalālendragopakaiḥ
prativāpena kanakaṃ suciraṃ tiṣṭhati drutam
- 18
चूर्णं सुरेन्द्रगोपानां देवदालीफलद्रवैः
भावितं सदृशं हेम करोति जलवद्द्रुतम्
cūrṇaṃ surendragopānāṃ devadālīphaladravaiḥ
bhāvitaṃ sadṛśaṃ hema karoti jalavaddrutam
- 19
एतद्भस्म सुवर्णजं कटुघृतोपेतं द्विगुंजोन्मितं लीढं हन्ति नृणां क्षयाग्निसदनं श्वासं च कासारुचिम्
ओजोधातुविवर्धनं बलकरं पाण्ड्वामयध्वंसनं पथ्यं सर्वविषापहं गरहरं दुष्टग्रहण्यादिनुत्
etadbhasma suvarṇajaṃ kaṭughṛtopetaṃ dviguṃjonmitaṃ līḍhaṃ hanti nṛṇāṃ kṣayāgnisadanaṃ śvāsaṃ ca kāsārucim
ojodhātuvivardhanaṃ balakaraṃ pāṇḍvāmayadhvaṃsanaṃ pathyaṃ sarvaviṣāpahaṃ garaharaṃ duṣṭagrahaṇyādinut
- 20
बलं च वीर्यं हरते नराणां रोगव्रजं कोपयतीव काये
असौख्यकारं च सदैव हेमापक्वं सदोषं मरणं करोति
balaṃ ca vīryaṃ harate narāṇāṃ rogavrajaṃ kopayatīva kāye
asaukhyakāraṃ ca sadaiva hemāpakvaṃ sadoṣaṃ maraṇaṃ karoti
- 21
सहजं खनिसंजातं कृत्रिमं त्रिविधं मतम्
रजतं पूर्वपूर्वं हि स्वगुणैरुत्तरोत्तरम्
sahajaṃ khanisaṃjātaṃ kṛtrimaṃ trividhaṃ matam
rajataṃ pūrvapūrvaṃ hi svaguṇairuttarottaram
- 22
कैलासाद्यद्रिसम्भूतं सहजं रजतं भवेत्
तत्स्पृष्टं हि सकृद्व्याधिनाशनं देहिनां भवेत्
kailāsādyadrisambhūtaṃ sahajaṃ rajataṃ bhavet
tatspṛṣṭaṃ hi sakṛdvyādhināśanaṃ dehināṃ bhavet
- 23
हिमालयादिकूटेषु यद्रूप्यं जायते हि तत्
खनिजं कथ्यते तज्ज्ञैः परमं हि रसायनम्
himālayādikūṭeṣu yadrūpyaṃ jāyate hi tat
khanijaṃ kathyate tajjñaiḥ paramaṃ hi rasāyanam
- 24
श्रीरामपादुकान्यस्तं वंगं यद्रूप्यतां गतम्
तत्पादरूप्यमित्युक्तं कृत्रिमं सर्वरोगनुत्
śrīrāmapādukānyastaṃ vaṃgaṃ yadrūpyatāṃ gatam
tatpādarūpyamityuktaṃ kṛtrimaṃ sarvaroganut
- 25
घनं स्वच्छं गुरु स्निग्धं दाहे छेदे सितं मृदु
शंखाभं मसृणं स्फोटरहितं रजतं शुभम्
ghanaṃ svacchaṃ guru snigdhaṃ dāhe chede sitaṃ mṛdu
śaṃkhābhaṃ masṛṇaṃ sphoṭarahitaṃ rajataṃ śubham
- 26
दाहे रक्तं च पीतं च कृष्णं रूक्षं स्फुटं लघु
स्थूलाङ्गं कर्कशाङ्गं च रजतं त्याज्यमष्टधा
dāhe raktaṃ ca pītaṃ ca kṛṣṇaṃ rūkṣaṃ sphuṭaṃ laghu
sthūlāṅgaṃ karkaśāṅgaṃ ca rajataṃ tyājyamaṣṭadhā
- 27
रूप्यं विपाकमधुरं तुवराम्लसारं शीतं सरं परमलेखनकं च रूप्यम्
स्निग्धं च वातकफजिज्जठराग्निदीपि बल्यं परं स्थिरवयस्करणं च मेध्यम्
rūpyaṃ vipākamadhuraṃ tuvarāmlasāraṃ śītaṃ saraṃ paramalekhanakaṃ ca rūpyam
snigdhaṃ ca vātakaphajijjaṭharāgnidīpi balyaṃ paraṃ sthiravayaskaraṇaṃ ca medhyam
- 28
रौप्यं शीतं कषायाम्लं स्निग्धं वातहरं गुरु
रसायनविधानेन सर्वरोगापहारकम्
raupyaṃ śītaṃ kaṣāyāmlaṃ snigdhaṃ vātaharaṃ guru
rasāyanavidhānena sarvarogāpahārakam
- 29
तैले तक्रे गवां मूत्रे ह्यारनाले कुलत्थजे
क्रमान्निषेचयेत्तप्तं द्रावे द्रावे तु सप्तधा
स्वर्णादिलोहपत्राणां शुद्धिरेषा प्रशस्यते
taile takre gavāṃ mūtre hyāranāle kulatthaje
kramānniṣecayettaptaṃ drāve drāve tu saptadhā
svarṇādilohapatrāṇāṃ śuddhireṣā praśasyate
- 30
आयुः शुक्रं बलं हन्ति तापविड्बन्धरोगकृत्
अशुद्धं न मृतं तारं शुद्धं मार्यमतो बुधैः
āyuḥ śukraṃ balaṃ hanti tāpaviḍbandharogakṛt
aśuddhaṃ na mṛtaṃ tāraṃ śuddhaṃ māryamato budhaiḥ

