77 shlokas
- 1
मणयो ऽपि च विज्ञेयाः सूतबन्धस्य कारकाः
maṇayo 'pi ca vijñeyāḥ sūtabandhasya kārakāḥ
- 2
वैक्रान्तः सूर्यकान्तश्च हीरकं मौक्तिकं मणिः
vaikrāntaḥ sūryakāntaśca hīrakaṃ mauktikaṃ maṇiḥ
- 3
चन्द्रकान्तस्तथा चैव राजावर्तश्च सप्तमः
गरुडोद्गारकश्चैव ज्ञातव्या मणयस्त्वमी
candrakāntastathā caiva rājāvartaśca saptamaḥ
garuḍodgārakaścaiva jñātavyā maṇayastvamī
- 4
पुष्परागं महानीलं पद्मरागं प्रवालकम्
वैडूर्यं च तथा नीलमेते च मणयो मताः
यत्नतः संग्रहीतव्या रसबन्धस्य कारणात्
puṣparāgaṃ mahānīlaṃ padmarāgaṃ pravālakam
vaiḍūryaṃ ca tathā nīlamete ca maṇayo matāḥ
yatnataḥ saṃgrahītavyā rasabandhasya kāraṇāt
- 5
पद्मरागेन्द्रनीलाख्यौ तथा मरकतोत्तमः
पुष्परागः सवज्राख्यः पञ्च रत्नवराः स्मृताः
padmarāgendranīlākhyau tathā marakatottamaḥ
puṣparāgaḥ savajrākhyaḥ pañca ratnavarāḥ smṛtāḥ
- 6
माणिक्यमुक्ताफलविद्रुमाणि तार्क्ष्यं च पुष्पं भिदुरं च नीलम्
गोमेदकं चाथ विदूरकं च क्रमेण रत्नानि नवग्रहाणाम्
māṇikyamuktāphalavidrumāṇi tārkṣyaṃ ca puṣpaṃ bhiduraṃ ca nīlam
gomedakaṃ cātha vidūrakaṃ ca krameṇa ratnāni navagrahāṇām
- 7
ग्रहानुमैत्र्या कुरुविन्दपुष्पप्रवालमुक्ताफलतार्क्ष्यवज्रम्
नीलाख्यगोमेदविदूरकं च क्रमेण मुद्राधृतमिष्टसिद्ध्यै
grahānumaitryā kuruvindapuṣpapravālamuktāphalatārkṣyavajram
nīlākhyagomedavidūrakaṃ ca krameṇa mudrādhṛtamiṣṭasiddhyai
- 8
रसे रसायने दाने धारणे देवतार्चने
सुरक्ष्याणि सुजातीनि रत्नान्युक्तानि सिद्धये
rase rasāyane dāne dhāraṇe devatārcane
surakṣyāṇi sujātīni ratnānyuktāni siddhaye
- 9
माणिक्यं पद्मरागाख्यं द्वितीयं नीलगन्धि च
māṇikyaṃ padmarāgākhyaṃ dvitīyaṃ nīlagandhi ca
- 10
कुशेशयदलच्छायं स्वच्छं स्निग्धं महत्स्फुटम्
वृत्तायतं समं गात्रं माणिक्यं श्रेष्ठमुच्यते
kuśeśayadalacchāyaṃ svacchaṃ snigdhaṃ mahatsphuṭam
vṛttāyataṃ samaṃ gātraṃ māṇikyaṃ śreṣṭhamucyate
- 11
नीलं गङ्गाम्बुसम्भूतं नीलगर्भारुणच्छवि
पूर्वमाणिक्यवच्छ्रेष्ठं माणिक्यं नीलगन्धि तत्
nīlaṃ gaṅgāmbusambhūtaṃ nīlagarbhāruṇacchavi
pūrvamāṇikyavacchreṣṭhaṃ māṇikyaṃ nīlagandhi tat
- 12
रन्ध्रकार्कश्यमालिन्यरौक्ष्यावैशद्यसंयुतम्
चिपिटं लघु वक्रं च माणिक्यं दुष्टमष्टधा
randhrakārkaśyamālinyaraukṣyāvaiśadyasaṃyutam
cipiṭaṃ laghu vakraṃ ca māṇikyaṃ duṣṭamaṣṭadhā
- 13
माणिक्यं दीपनं वृष्यं कफवातक्षयार्तिनुत्
भूतवेतालपापघ्नं कर्मजव्याधिनाशनम्
māṇikyaṃ dīpanaṃ vṛṣyaṃ kaphavātakṣayārtinut
bhūtavetālapāpaghnaṃ karmajavyādhināśanam
- 14
ह्लादि श्वेतं लघु स्निग्धं रश्मिवन्निर्मलं महत्
ख्यातं तोयप्रभं वृत्तं मौक्तिकं नवधा शुभम्
hlādi śvetaṃ laghu snigdhaṃ raśmivannirmalaṃ mahat
khyātaṃ toyaprabhaṃ vṛttaṃ mauktikaṃ navadhā śubham
- 15
मुक्ताफलं लघु हिमं मधुरं च कान्तिदृष्ट्यग्निपुष्टिकरणं विषहारि भेदि
वीर्यप्रदं जलनिधेर्जनिता च शुक्तिर्दीप्ता च पक्तिरुजमाशु हरेदवश्यम्
muktāphalaṃ laghu himaṃ madhuraṃ ca kāntidṛṣṭyagnipuṣṭikaraṇaṃ viṣahāri bhedi
vīryapradaṃ jalanidherjanitā ca śuktirdīptā ca paktirujamāśu haredavaśyam
- 16
रूक्षाङ्गं निर्जलं श्यावं ताम्राभं लवणोपमम्
अर्धशुभ्रं च विकटं ग्रन्थिलं मौक्तिकं त्यजेत्
rūkṣāṅgaṃ nirjalaṃ śyāvaṃ tāmrābhaṃ lavaṇopamam
ardhaśubhraṃ ca vikaṭaṃ granthilaṃ mauktikaṃ tyajet
- 17
कफपित्तक्षयध्वंसि कासश्वासाग्निमान्द्यनुत्
पुष्टिदं वृष्यमायुष्यं दाहघ्नं मौक्तिकं मतम्
kaphapittakṣayadhvaṃsi kāsaśvāsāgnimāndyanut
puṣṭidaṃ vṛṣyamāyuṣyaṃ dāhaghnaṃ mauktikaṃ matam
- 18
पक्वबिम्बफलच्छायं वृत्तायतमवक्रकम्
स्निग्धमव्रणकं स्थूलं प्रवालं सप्तधा शुभम्
pakvabimbaphalacchāyaṃ vṛttāyatamavakrakam
snigdhamavraṇakaṃ sthūlaṃ pravālaṃ saptadhā śubham
- 19
पाण्डुरं धूसरं सूक्ष्मं सव्रणं कण्डरान्वितम्
निर्भारं शुल्बवर्णं च प्रवालं नेष्यते ऽष्टधा
pāṇḍuraṃ dhūsaraṃ sūkṣmaṃ savraṇaṃ kaṇḍarānvitam
nirbhāraṃ śulbavarṇaṃ ca pravālaṃ neṣyate 'ṣṭadhā
- 20
क्षयपित्तास्रकासघ्नं दीपनं पाचनं लघु
विषभूतादिशमनं विद्रुमं नेत्ररोगनुत्
kṣayapittāsrakāsaghnaṃ dīpanaṃ pācanaṃ laghu
viṣabhūtādiśamanaṃ vidrumaṃ netraroganut
- 21
हरिद्वर्णं गुरु स्निग्धं स्फुरद्रश्मिचयं शुभम्
मसृणं भासुरं तार्क्ष्यं गात्रं सप्तगुणं मतम्
haridvarṇaṃ guru snigdhaṃ sphuradraśmicayaṃ śubham
masṛṇaṃ bhāsuraṃ tārkṣyaṃ gātraṃ saptaguṇaṃ matam
- 22
कपिलं कर्कशं नीलं पाण्डु कृष्णं च लाघवम्
चिपिटं विकटं कृष्णं रूक्षं तार्क्ष्यं न शस्यते
kapilaṃ karkaśaṃ nīlaṃ pāṇḍu kṛṣṇaṃ ca lāghavam
cipiṭaṃ vikaṭaṃ kṛṣṇaṃ rūkṣaṃ tārkṣyaṃ na śasyate
- 23
ज्वरच्छर्दिविषश्वाससंनिपाताग्निमान्द्यनुत्
दुर्नामपाण्डुशोफघ्नं तार्क्ष्यमोजोविवर्धनम्
jvaracchardiviṣaśvāsasaṃnipātāgnimāndyanut
durnāmapāṇḍuśophaghnaṃ tārkṣyamojovivardhanam
- 24
पुष्परागं गुरु स्वच्छं स्निग्धं स्थूलं समं मृदु
कर्णिकारप्रसूनाभं मसृणं शुभमष्टधा
puṣparāgaṃ guru svacchaṃ snigdhaṃ sthūlaṃ samaṃ mṛdu
karṇikāraprasūnābhaṃ masṛṇaṃ śubhamaṣṭadhā
- 25
निष्प्रभं कर्कशं रूक्षं पीतं श्यामं नतोन्नतम्
कपिशं कपिलं पाण्डु पुष्परागं परित्यजेत्
niṣprabhaṃ karkaśaṃ rūkṣaṃ pītaṃ śyāmaṃ natonnatam
kapiśaṃ kapilaṃ pāṇḍu puṣparāgaṃ parityajet
- 26
पुष्परागं विषच्छर्दिकफवाताग्निमान्द्यनुत्
दाहकुष्ठास्रशमनं दीपनं पाचनं लघु
puṣparāgaṃ viṣacchardikaphavātāgnimāndyanut
dāhakuṣṭhāsraśamanaṃ dīpanaṃ pācanaṃ laghu
- 27
वज्रं च त्रिविधं प्रोक्तं नरो नारी नपुंसकम्
पूर्वं पूर्वमिह श्रेष्ठं रसवीर्यविपाकतः
vajraṃ ca trividhaṃ proktaṃ naro nārī napuṃsakam
pūrvaṃ pūrvamiha śreṣṭhaṃ rasavīryavipākataḥ
- 28
अष्टास्रं वाष्टफलकं षट्कोणमतिभासुरम्
अम्बुदेन्द्रधनुर्वारितरं पुंवज्रमुच्यते
aṣṭāsraṃ vāṣṭaphalakaṃ ṣaṭkoṇamatibhāsuram
ambudendradhanurvāritaraṃ puṃvajramucyate
- 29
तदेव चिपिटाकारं स्त्रीवज्रं वर्तुलायतम्
वर्तुलं कुण्ठकोणाग्रं किंचिद्गुरु नपुंसकम्
tadeva cipiṭākāraṃ strīvajraṃ vartulāyatam
vartulaṃ kuṇṭhakoṇāgraṃ kiṃcidguru napuṃsakam
- 30
स्त्रीपुंनपुंसकं वज्रं योज्यं स्त्रीपुंनपुंसके
व्यत्यासान्नैव फलदं पुंवज्रेण विना क्वचित्
strīpuṃnapuṃsakaṃ vajraṃ yojyaṃ strīpuṃnapuṃsake
vyatyāsānnaiva phaladaṃ puṃvajreṇa vinā kvacit

