166 shlokas
- 1
गन्धाश्मगैरिकासीसकाङ्क्षीतालशिलाञ्जनम्
कङ्कुष्ठं चेत्युपरसाश्चाष्टौ पारदकर्मणि
gandhāśmagairikāsīsakāṅkṣītālaśilāñjanam
kaṅkuṣṭhaṃ cetyuparasāścāṣṭau pāradakarmaṇi
- 2
पार्वत्युवाच
गन्धकस्य तु माहात्म्यं तद्गुह्यं वद मे प्रभो
pārvatyuvāca
gandhakasya tu māhātmyaṃ tadguhyaṃ vada me prabho
- 3
ईश्वर उवाच
श्वेतद्वीपे पुरा देवि सर्वरत्नविभूषिते
सर्वकाममये रम्ये तीरे क्षीरपयोनिधेः
īśvara uvāca
śvetadvīpe purā devi sarvaratnavibhūṣite
sarvakāmamaye ramye tīre kṣīrapayonidheḥ
- 4
विद्याधरादिमुख्याभिरङ्गनाभिश्च योगिनाम्
सिद्धाङ्गनाभिः श्रेष्ठाभिस्तथैवाप्सरसां गणैः
vidyādharādimukhyābhiraṅganābhiśca yoginām
siddhāṅganābhiḥ śreṣṭhābhistathaivāpsarasāṃ gaṇaiḥ
- 5
देवाङ्गनाभी रम्याभिः क्रीडिताभिर्मनोहरैः
गीतैर्नृत्यैर्विचित्रैश्च वाद्यैर्नानाविधैस्तथा
devāṅganābhī ramyābhiḥ krīḍitābhirmanoharaiḥ
gītairnṛtyairvicitraiśca vādyairnānāvidhaistathā
- 6
एवं संक्रीडमानायाः प्राभवत्प्रसृतं रजः
तद्रजो ऽतीव सुश्रोणि सुगन्धि सुमनोहरम्
evaṃ saṃkrīḍamānāyāḥ prābhavatprasṛtaṃ rajaḥ
tadrajo 'tīva suśroṇi sugandhi sumanoharam
- 7
रजसश्चातिबाहुल्याद्वासस्ते रक्ततां ययौ
तत्र त्यक्त्वा तु तद्वस्त्रं सुस्नाता क्षीरसागरे
rajasaścātibāhulyādvāsaste raktatāṃ yayau
tatra tyaktvā tu tadvastraṃ susnātā kṣīrasāgare
- 8
वृता देवाङ्गनाभिस्त्वं कैलासं पुनरागता
ऊर्मिभिस्तद्रजोवस्त्रं नीतं मध्ये पयोनिधेः
vṛtā devāṅganābhistvaṃ kailāsaṃ punarāgatā
ūrmibhistadrajovastraṃ nītaṃ madhye payonidheḥ
- 9
एवं ते शोणितं भद्रे प्रविष्टं क्षीरसागरे
क्षीराब्धिमथने चैतदमृतेन सहोत्थितम्
evaṃ te śoṇitaṃ bhadre praviṣṭaṃ kṣīrasāgare
kṣīrābdhimathane caitadamṛtena sahotthitam
- 10
निजगन्धेन तान्सर्वान्हर्षयन्सर्वदानवान्
ततो देवगणैरुक्तं गन्धकाख्यो भवत्वयम्
nijagandhena tānsarvānharṣayansarvadānavān
tato devagaṇairuktaṃ gandhakākhyo bhavatvayam
- 11
रसस्य बन्धनार्थाय जारणाय भवत्वयम्
ये गुणाः पारदे प्रोक्तास्ते चैवात्र भवन्त्विति
rasasya bandhanārthāya jāraṇāya bhavatvayam
ye guṇāḥ pārade proktāste caivātra bhavantviti
- 12
इति देवगणैः प्रीतैः पुरा प्रोक्तं सुरेश्वरि
तेनायं गन्धको नाम विख्यातः क्षितिमण्डले
iti devagaṇaiḥ prītaiḥ purā proktaṃ sureśvari
tenāyaṃ gandhako nāma vikhyātaḥ kṣitimaṇḍale
- 13
स चापि त्रिविधो देवि शुकचञ्चुनिभो वरः
मध्यमः पीतवर्णः स्याच्छुक्लवर्णो ऽधमः प्रिये
sa cāpi trividho devi śukacañcunibho varaḥ
madhyamaḥ pītavarṇaḥ syācchuklavarṇo 'dhamaḥ priye
- 14
चतुर्धा गन्धको ज्ञेयो वर्णैः श्वेतादिभिः खलु
श्वेतो ऽत्र खटिकाप्रोक्तो लेपने लोहमारणे
caturdhā gandhako jñeyo varṇaiḥ śvetādibhiḥ khalu
śveto 'tra khaṭikāprokto lepane lohamāraṇe
- 15
तथा चामलसारः स्याद्यो भवेत्पीतवर्णवान्
शुकपिच्छः स एव स्याच्छ्रेष्ठो रसरसायने
tathā cāmalasāraḥ syādyo bhavetpītavarṇavān
śukapicchaḥ sa eva syācchreṣṭho rasarasāyane
- 16
रक्तश्च शुकतुण्डाख्यो धातुवादविधौ वरः
दुर्लभः कृष्णवर्णश्च स जरामृत्युनाशनः
raktaśca śukatuṇḍākhyo dhātuvādavidhau varaḥ
durlabhaḥ kṛṣṇavarṇaśca sa jarāmṛtyunāśanaḥ
- 17
गन्धाश्मातिरसायनः सुमधुरः पाके कटूष्णो मतः कण्डूकुष्ठविसर्पदद्रुदलनो दीप्तानलः पाचनः
आमोन्मोचनशोषणो विषहरः सूतेन्द्रवीर्यप्रदो गौरीपुष्पभवस्तथा कृमिहरः सत्यात्मकः सूतजित्
gandhāśmātirasāyanaḥ sumadhuraḥ pāke kaṭūṣṇo mataḥ kaṇḍūkuṣṭhavisarpadadrudalano dīptānalaḥ pācanaḥ
āmonmocanaśoṣaṇo viṣaharaḥ sūtendravīryaprado gaurīpuṣpabhavastathā kṛmiharaḥ satyātmakaḥ sūtajit
- 18
बलिना सेवितः पूर्वं प्रभूतबलहेतवे
balinā sevitaḥ pūrvaṃ prabhūtabalahetave
- 19
वासुकिं कर्षतस्तस्य तन्मुखज्वालया द्रुता
वसा गन्धकगन्धाढ्या सर्वतो निःसृता तनोः
vāsukiṃ karṣatastasya tanmukhajvālayā drutā
vasā gandhakagandhāḍhyā sarvato niḥsṛtā tanoḥ
- 20
गन्धकत्वं च सम्प्राप्ता गन्धो ऽभूत्सविषः स्मृतः
तस्माद्बलिवसेत्युक्तो गन्धको ऽतिमनोहरः
gandhakatvaṃ ca samprāptā gandho 'bhūtsaviṣaḥ smṛtaḥ
tasmādbalivasetyukto gandhako 'timanoharaḥ
- 21
पयःस्विन्नो घटीमात्रं वारिधौतो हि गन्धकः
गव्याज्यविद्रुतो वस्त्राद्गालितः शुद्धिमृच्छति
payaḥsvinno ghaṭīmātraṃ vāridhauto hi gandhakaḥ
gavyājyavidruto vastrādgālitaḥ śuddhimṛcchati
- 22
एवं संशोधितः सो ऽयं पाषाणान् अम्बरे त्यजेत्
घृते विषं तुषाकारं स्वयं पिण्डत्वमेव च
evaṃ saṃśodhitaḥ so 'yaṃ pāṣāṇān ambare tyajet
ghṛte viṣaṃ tuṣākāraṃ svayaṃ piṇḍatvameva ca
- 23
इति शुद्धो हि गन्धाश्मा नापथ्यैर्विकृतिं व्रजेत्
अपथ्यादन्यथा हन्यात्पीतं हालाहलं यथा
iti śuddho hi gandhāśmā nāpathyairvikṛtiṃ vrajet
apathyādanyathā hanyātpītaṃ hālāhalaṃ yathā
- 24
गन्धको द्रावितो भृङ्गरसे क्षिप्तो विशुध्यति
तद्रसैः सप्तधा भिन्नो गन्धकः परिशुध्यति
gandhako drāvito bhṛṅgarase kṣipto viśudhyati
tadrasaiḥ saptadhā bhinno gandhakaḥ pariśudhyati
- 25
स्थाल्यां दुग्धं विनिक्षिप्य मुखे वस्त्रं निबध्य च
गन्धकं तत्र निक्षिप्य चूर्णितं सिकताकृति
sthālyāṃ dugdhaṃ vinikṣipya mukhe vastraṃ nibadhya ca
gandhakaṃ tatra nikṣipya cūrṇitaṃ sikatākṛti
- 26
छादयेत्पृथुदीर्घेण खर्परेणैव गन्धकम्
ज्वालयेत्खर्परस्योर्ध्वं वनछाणैस्तथोपलैः
chādayetpṛthudīrgheṇa kharpareṇaiva gandhakam
jvālayetkharparasyordhvaṃ vanachāṇaistathopalaiḥ
- 27
दुग्धे निपतितो गन्धो गलितः परिशुध्यति
शतवारं कृतं चैव निर्गन्धो जायते ध्रुवम्
dugdhe nipatito gandho galitaḥ pariśudhyati
śatavāraṃ kṛtaṃ caiva nirgandho jāyate dhruvam
- 28
इत्थं विशुद्धस्त्रिफलाज्यभृङ्गमध्वन्वितः शाणमितो हि लीढः
गृध्राक्षितुल्यं कुरुते ऽक्षियुग्मं करोति रोगोज्झितदीर्घमायुः
itthaṃ viśuddhastriphalājyabhṛṅgamadhvanvitaḥ śāṇamito hi līḍhaḥ
gṛdhrākṣitulyaṃ kurute 'kṣiyugmaṃ karoti rogojjhitadīrghamāyuḥ
- 29
कलांशव्योषसंयुक्तं गन्धकं श्लक्ष्णचूर्णितम्
अरत्निमात्रे वस्त्रे तद्विप्रकीर्य विवेष्ट्य तत्
kalāṃśavyoṣasaṃyuktaṃ gandhakaṃ ślakṣṇacūrṇitam
aratnimātre vastre tadviprakīrya viveṣṭya tat
- 30
सूत्रेण वेष्टयित्वाथ यामं तैले निमज्जयेत्
धृत्वा संदंशतो वर्तिमध्यं प्रज्वालयेच्च तम्
द्रुतो निपतितो गन्धो बिन्दुशः काचभाजने
sūtreṇa veṣṭayitvātha yāmaṃ taile nimajjayet
dhṛtvā saṃdaṃśato vartimadhyaṃ prajvālayecca tam
druto nipatito gandho binduśaḥ kācabhājane

