95 shlokas
- 1
कट्वम्लतीक्ष्णलवणोष्णविदाहिरूक्षैः पित्तं प्रदुष्टम् अशनैर् अतिसेवितैस्तैः
संदूष्य रक्तम् अमुनोभयमार्गवर्ति निर्यात्यसृक्स्थलयकृत्प्लिहतो ऽतिमात्रम्
kaṭvamlatīkṣṇalavaṇoṣṇavidāhirūkṣaiḥ pittaṃ praduṣṭam aśanair atisevitaistaiḥ
saṃdūṣya raktam amunobhayamārgavarti niryātyasṛksthalayakṛtplihato 'timātram
- 2
पारदं हिङ्गुलुकं च ऊर्ध्वयन्त्रेण मेलयेत्
कुक्कुटाण्डरसं भागं टङ्कणक्षारम् एव च
pāradaṃ hiṅgulukaṃ ca ūrdhvayantreṇa melayet
kukkuṭāṇḍarasaṃ bhāgaṃ ṭaṅkaṇakṣāram eva ca
- 3
गन्धकस्य तथा भागं घृतेन परिमर्दयेत्
सिद्धं रसं समादाय जीरतोयेन दापयेत्
gandhakasya tathā bhāgaṃ ghṛtena parimardayet
siddhaṃ rasaṃ samādāya jīratoyena dāpayet
- 4
दिनानि त्रीणि माषं च ग्रहणीरक्तदोषजित्
ज्वरदाहविनाशं च रक्तपित्तविनाशनम्
dināni trīṇi māṣaṃ ca grahaṇīraktadoṣajit
jvaradāhavināśaṃ ca raktapittavināśanam
- 5
प्रत्येकं तोलमानेन सूतकं ताम्रभस्मकम्
दिनानि त्रीणि गुटिकां कृत्वा चाग्नौ विनिक्षिपेत्
pratyekaṃ tolamānena sūtakaṃ tāmrabhasmakam
dināni trīṇi guṭikāṃ kṛtvā cāgnau vinikṣipet
- 6
ततः शुष्कं समादाय पुनरेव च मर्दयेत्
समस्तैः समगन्धैश्च कृत्वा कज्जलिकां च तैः
tataḥ śuṣkaṃ samādāya punareva ca mardayet
samastaiḥ samagandhaiśca kṛtvā kajjalikāṃ ca taiḥ
- 7
मुस्तादाडिमदूर्वाभिः केतकीस्तनवारिभिः
सहदेव्याः कुमार्याश्च पर्पटस्यापि वारिणा
mustādāḍimadūrvābhiḥ ketakīstanavāribhiḥ
sahadevyāḥ kumāryāśca parpaṭasyāpi vāriṇā
- 8
रामशीतलिकातोयैः शतावर्या रसेन च
भावयित्वा प्रयत्नेन दिवसे दिवसे पृथक्
rāmaśītalikātoyaiḥ śatāvaryā rasena ca
bhāvayitvā prayatnena divase divase pṛthak
- 9
तिक्तं गुडूचिकासत्त्वं पर्पटीशीरमागधीः
शृङ्गाटं सारिवा चैषां समानं सूक्ष्मचूर्णकम्
tiktaṃ guḍūcikāsattvaṃ parpaṭīśīramāgadhīḥ
śṛṅgāṭaṃ sārivā caiṣāṃ samānaṃ sūkṣmacūrṇakam
- 10
द्राक्षादिककषायेण सप्तधा परिभावयेत्
ततः पोताश्रयं क्षिप्त्वा वट्यः कार्याश्चणोपमाः
drākṣādikakaṣāyeṇa saptadhā paribhāvayet
tataḥ potāśrayaṃ kṣiptvā vaṭyaḥ kāryāścaṇopamāḥ
- 11
अयं चन्द्रकलानामा रसेन्द्रः परिकीर्तितः
सर्वपित्तगदध्वंसी वातपित्तगदापहः
ayaṃ candrakalānāmā rasendraḥ parikīrtitaḥ
sarvapittagadadhvaṃsī vātapittagadāpahaḥ
- 12
अन्तर्बाह्यमहादाहविध्वंसनमहाक्षमः
ग्रीष्मकाले शरत्काले विशेषेण प्रशस्यते
antarbāhyamahādāhavidhvaṃsanamahākṣamaḥ
grīṣmakāle śaratkāle viśeṣeṇa praśasyate
- 13
कुरुते नाग्निमान्द्यं च महातापज्वरं हरेत्
श्रमं मूर्छां हरत्याशु स्त्रीणां रक्तमहास्रवम्
kurute nāgnimāndyaṃ ca mahātāpajvaraṃ haret
śramaṃ mūrchāṃ haratyāśu strīṇāṃ raktamahāsravam
- 14
ऊर्ध्वाधो रक्तपित्तं च रक्तवान्तिं विशेषतः
मूत्रकृच्छ्राणि सर्वाणि नाशयेन्नात्र संशयः
ūrdhvādho raktapittaṃ ca raktavāntiṃ viśeṣataḥ
mūtrakṛcchrāṇi sarvāṇi nāśayennātra saṃśayaḥ
- 15
पटोलमायसं चूर्णं सूतेन्द्रं समचारितम्
लोहारिवर्गसंघृष्टं रक्तपित्तहरं परम्
paṭolamāyasaṃ cūrṇaṃ sūtendraṃ samacāritam
lohārivargasaṃghṛṣṭaṃ raktapittaharaṃ param
- 16
वृषादलानां स्वरसस्य कर्षं रसेन्द्रगुञ्जामधुशर्करायुतम्
लिहन्प्रभाते मनुजो निहन्याद्दुःखाकरं दारुणरक्तपित्तम्
vṛṣādalānāṃ svarasasya karṣaṃ rasendraguñjāmadhuśarkarāyutam
lihanprabhāte manujo nihanyādduḥkhākaraṃ dāruṇaraktapittam
- 17
सपटोलकहिङ्गूलः सक्षौद्रो रक्तपित्तनुत्
sapaṭolakahiṅgūlaḥ sakṣaudro raktapittanut
- 18
नवनीतं सिता लाजा द्राक्षया सह भक्षयेत्
navanītaṃ sitā lājā drākṣayā saha bhakṣayet
- 19
मस्तके च घृतं दद्याद्रक्तपित्तहरं परम्
mastake ca ghṛtaṃ dadyādraktapittaharaṃ param
- 20
द्राक्षावासायुतं क्वाथं शर्कराभावितं पिबेत्
drākṣāvāsāyutaṃ kvāthaṃ śarkarābhāvitaṃ pibet
- 21
वासारसं सिताक्षौद्रैर्लाजान्वा शर्करासमान्
भक्षयन्रक्तपित्तार्तस्तृष्णादाहज्वरं जयेत्
vāsārasaṃ sitākṣaudrairlājānvā śarkarāsamān
bhakṣayanraktapittārtastṛṣṇādāhajvaraṃ jayet
- 22
धात्रीचूर्णं सितायुक्तं भक्षयेद्रक्तपित्तनुत्
dhātrīcūrṇaṃ sitāyuktaṃ bhakṣayedraktapittanut
- 23
दोषाः शोषमनोऽभितापकुपिताः कुर्वन्ति कासं ततः पीतं पूतिकफं प्रतीपनयनः पूयोपमं ष्ठीवति
शीतोष्णेच्छुर् अकारणेन बहुभुक्स्निग्धप्रसन्नाननः पार्श्वार्त्यल्पबलक्षयाकृतिर् अपि प्रादुर्भवत्यन्यथा
doṣāḥ śoṣamano'bhitāpakupitāḥ kurvanti kāsaṃ tataḥ pītaṃ pūtikaphaṃ pratīpanayanaḥ pūyopamaṃ ṣṭhīvati
śītoṣṇecchur akāraṇena bahubhuksnigdhaprasannānanaḥ pārśvārtyalpabalakṣayākṛtir api prādurbhavatyanyathā
- 24
सार्कतीक्ष्णाभ्रको ऽगस्त्यकासमर्दवरारसैः
मर्दितो वेतसाम्लेन पिण्डितः कासनाशनः
sārkatīkṣṇābhrako 'gastyakāsamardavarārasaiḥ
mardito vetasāmlena piṇḍitaḥ kāsanāśanaḥ
- 25
तारे पिष्टशिलां क्षिप्त्वा हरितालाच्चतुर्गुणाम्
वासागोक्षुरसाराभ्यां मर्दयेत्प्रहरद्वयम्
tāre piṣṭaśilāṃ kṣiptvā haritālāccaturguṇām
vāsāgokṣurasārābhyāṃ mardayetpraharadvayam
- 26
प्रस्विन्नो वालुकायन्त्रे गुञ्जाद्वितयसंमितः
कासं त्रिकटुनिर्गुण्डीमूलचूर्णयुतो हरेत्
prasvinno vālukāyantre guñjādvitayasaṃmitaḥ
kāsaṃ trikaṭunirguṇḍīmūlacūrṇayuto haret
- 27
भूनागाभ्रकयोः सत्त्वं कान्तहेमाभ्ररूप्यकम्
मुक्ताफलानि रत्नानि ताप्यं वैक्रान्तमेव च
bhūnāgābhrakayoḥ sattvaṃ kāntahemābhrarūpyakam
muktāphalāni ratnāni tāpyaṃ vaikrāntameva ca
- 28
भस्मीकृतमिदं सर्वं पृथङ्माषमितं मतम्
निष्कमात्रमितं शुद्धं राजावर्तरजस्तथा
bhasmīkṛtamidaṃ sarvaṃ pṛthaṅmāṣamitaṃ matam
niṣkamātramitaṃ śuddhaṃ rājāvartarajastathā
- 29
एतत्सर्वं समं योज्यं मर्दयित्वाम्लवेतसैः
रुद्ध्वा मूषोदरे कोष्ठ्यां धमेदाकाशदर्शनम्
etatsarvaṃ samaṃ yojyaṃ mardayitvāmlavetasaiḥ
ruddhvā mūṣodare koṣṭhyāṃ dhamedākāśadarśanam
- 30
शतवारं धमेदेवं मर्दयित्वाम्लवेतसैः
ततः संचूर्णिते चास्मिन्मुक्ताभस्म द्विशाणकम्
śatavāraṃ dhamedevaṃ mardayitvāmlavetasaiḥ
tataḥ saṃcūrṇite cāsminmuktābhasma dviśāṇakam

