135 shlokas
- 1
षट्त्रुट्यश्चैकलिक्षा स्यात्षड्लिक्षा यूकम् उच्यते
षड्यूकास्तु रजःसंज्ञं कथितं तव सुव्रते
ṣaṭtruṭyaścaikalikṣā syātṣaḍlikṣā yūkam ucyate
ṣaḍyūkāstu rajaḥsaṃjñaṃ kathitaṃ tava suvrate
- 2
षड्रजः सर्षपः साक्षात्सिद्धार्थः स च कीर्तितः
षट्सिद्धार्थेन देवेशि यवस्त्वेकः प्रकीर्तितः
ṣaḍrajaḥ sarṣapaḥ sākṣātsiddhārthaḥ sa ca kīrtitaḥ
ṣaṭsiddhārthena deveśi yavastvekaḥ prakīrtitaḥ
- 3
षड्यवैर् एकगुञ्जा स्यात्त्रिगुञ्जो वल्ल उच्यते
षड्भिरेव तु गुञ्जाभिर्माष एकः प्रकीर्तितः
माषा द्वादश तोलः स्यादष्टौ तोलाः पलं भवेत्
ṣaḍyavair ekaguñjā syāttriguñjo valla ucyate
ṣaḍbhireva tu guñjābhirmāṣa ekaḥ prakīrtitaḥ
māṣā dvādaśa tolaḥ syādaṣṭau tolāḥ palaṃ bhavet
- 4
त्रुटिः स्यादणुभिः षड्भिस्तैर्लिक्षा षड्भिरीरिता
ताभिः षड्भिर्भवेद्यूका षड्यूकास्तद्रजः स्मृतम्
truṭiḥ syādaṇubhiḥ ṣaḍbhistairlikṣā ṣaḍbhirīritā
tābhiḥ ṣaḍbhirbhavedyūkā ṣaḍyūkāstadrajaḥ smṛtam
- 5
षड्रजः सर्षपः प्रोक्तस्तैः षड्भिर्यव ईरितः
एका गुञ्जा यवैः षड्भिर्निष्पावस्तु द्विगुञ्जकः
ṣaḍrajaḥ sarṣapaḥ proktastaiḥ ṣaḍbhiryava īritaḥ
ekā guñjā yavaiḥ ṣaḍbhirniṣpāvastu dviguñjakaḥ
- 6
स्याद्गुञ्जात्रितयं वल्लो द्वौ वल्लौ माष उच्यते
द्वौ माषौ धरणं ते द्वे शाणनिष्ककलाः स्मृताः
syādguñjātritayaṃ vallo dvau vallau māṣa ucyate
dvau māṣau dharaṇaṃ te dve śāṇaniṣkakalāḥ smṛtāḥ
- 7
निष्कद्वयं तु वटकः स च कोल इतीरितः
स्यात्कोलत्रितयं तोलः कर्षो निष्कचतुष्टयम्
niṣkadvayaṃ tu vaṭakaḥ sa ca kola itīritaḥ
syātkolatritayaṃ tolaḥ karṣo niṣkacatuṣṭayam
- 8
उदुम्बरं पाणितलं सुवर्णं कवलग्रहः
अक्षं बिडालपदकं शुक्तिः पाणितलद्वयम्
udumbaraṃ pāṇitalaṃ suvarṇaṃ kavalagrahaḥ
akṣaṃ biḍālapadakaṃ śuktiḥ pāṇitaladvayam
- 9
शुक्तिद्वयं पलं केचिदन्ये शुक्तित्रयं विदुः
तदेव कथितं मुष्टिः प्रकुञ्चो बिल्वमित्यपि
śuktidvayaṃ palaṃ kecidanye śuktitrayaṃ viduḥ
tadeva kathitaṃ muṣṭiḥ prakuñco bilvamityapi
- 10
पलद्वयं तु प्रसृतं तद्द्वयं कुडवोऽञ्जलिः
कुडवौ मानिका तौ स्यात्प्रस्थो द्वे मानिके स्मृतः
paladvayaṃ tu prasṛtaṃ taddvayaṃ kuḍavo'ñjaliḥ
kuḍavau mānikā tau syātprastho dve mānike smṛtaḥ
- 11
प्रस्थद्वयं शुभं तौ द्वौ पात्रकं द्वयमाढकम्
तैश्चतुर्भिर्घटोन्माननल्वनार्मणशूर्पकाः
prasthadvayaṃ śubhaṃ tau dvau pātrakaṃ dvayamāḍhakam
taiścaturbhirghaṭonmānanalvanārmaṇaśūrpakāḥ
- 12
द्रोणस्य शब्दाः पर्यायाः पलानां शतकं तुला
चत्वारिंशत्पलशततुला भारः प्रकीर्तितः
droṇasya śabdāḥ paryāyāḥ palānāṃ śatakaṃ tulā
catvāriṃśatpalaśatatulā bhāraḥ prakīrtitaḥ
- 13
रसार्णवादिशास्त्राणि निरीक्ष्य कथितं मया
रसोपयोगि यत्किंचिद्दिङ्मात्रं तत्प्रदर्शितम्
rasārṇavādiśāstrāṇi nirīkṣya kathitaṃ mayā
rasopayogi yatkiṃciddiṅmātraṃ tatpradarśitam
- 14
अधुना रसराजस्य संस्कारान्सम्प्रचक्ष्महे
adhunā rasarājasya saṃskārānsampracakṣmahe
- 15
स्यात्स्वेदनं तदनु मर्दनमूर्छने च उत्थापनं पतनरोधनियामनानि
संदीपनं गगनभक्षणमानमत्र संचारणा तदनु गर्भगता द्रुतिश्च
syātsvedanaṃ tadanu mardanamūrchane ca utthāpanaṃ patanarodhaniyāmanāni
saṃdīpanaṃ gaganabhakṣaṇamānamatra saṃcāraṇā tadanu garbhagatā drutiśca
- 16
बाह्या द्रुतिः सूतकजारणा स्याद्ग्रासस्तथा सारणकर्म पश्चात्
संक्रामणं वेधविधिः शरीरे योगस्तथाष्टादशधात्र कर्म
bāhyā drutiḥ sūtakajāraṇā syādgrāsastathā sāraṇakarma paścāt
saṃkrāmaṇaṃ vedhavidhiḥ śarīre yogastathāṣṭādaśadhātra karma
- 17
न योज्यो मर्मणि छिन्ने न च क्षाराग्निदग्धयोः
na yojyo marmaṇi chinne na ca kṣārāgnidagdhayoḥ
- 18
शुद्धः स मृद्वग्निसहो मूर्छितो व्याधिनाशनः
śuddhaḥ sa mṛdvagnisaho mūrchito vyādhināśanaḥ
- 19
निष्कम्पवेगस्तीव्राग्नाव् आयुरारोग्यदो मृतः
niṣkampavegastīvrāgnāv āyurārogyado mṛtaḥ
- 20
विषं वह्निर्मलश्चेति दोषा नैसर्गिकास्त्रयः
रसे मरणसंतापमूर्छानां हेतवः क्रमात्
viṣaṃ vahnirmalaśceti doṣā naisargikāstrayaḥ
rase maraṇasaṃtāpamūrchānāṃ hetavaḥ kramāt
- 21
योगिकौ नागवङ्गौ द्वौ तौ जाड्याध्मानकुष्ठदौ
yogikau nāgavaṅgau dvau tau jāḍyādhmānakuṣṭhadau
- 22
औपाधिकाः पुनश्चान्ये कीर्तिताः सप्तकञ्चुकाः
भूमिजा गिरिजा वार्जास्ते च द्वे नागवङ्गजौ
aupādhikāḥ punaścānye kīrtitāḥ saptakañcukāḥ
bhūmijā girijā vārjāste ca dve nāgavaṅgajau
- 23
द्वादशैते रसे दोषाः प्रोक्ता रसविशारदैः
dvādaśaite rase doṣāḥ proktā rasaviśāradaiḥ
- 24
पर्पटी पाटनी भेदी द्रावी मलकरी तथा
अन्धकारी तथा ध्वाङ्क्षी विज्ञेयाः सप्त कञ्चुकाः
parpaṭī pāṭanī bhedī drāvī malakarī tathā
andhakārī tathā dhvāṅkṣī vijñeyāḥ sapta kañcukāḥ
- 25
भूमिजाः कुर्वते कुष्ठं गिरिजा जाड्यमेव च
वारिजा वातसंघातं दोषाढ्यं नागवङ्गयोः
bhūmijāḥ kurvate kuṣṭhaṃ girijā jāḍyameva ca
vārijā vātasaṃghātaṃ doṣāḍhyaṃ nāgavaṅgayoḥ
- 26
तस्मात्सूतविधानार्थं सहायैर्निपुणैर्युतः
सर्वोपस्करमादाय रसकर्म समारभेत्
tasmātsūtavidhānārthaṃ sahāyairnipuṇairyutaḥ
sarvopaskaramādāya rasakarma samārabhet
- 27
द्वे सहस्रे पलानां तु सहस्रं शतमेव वा
अष्टाविंशत्पलान्येव दश पञ्चैकमेव वा
dve sahasre palānāṃ tu sahasraṃ śatameva vā
aṣṭāviṃśatpalānyeva daśa pañcaikameva vā
- 28
पलार्धेनैव कर्तव्यः संस्कारः सूतकस्य च
सुदिने शुभनक्षत्रे रसशोधनमारभेत्
palārdhenaiva kartavyaḥ saṃskāraḥ sūtakasya ca
sudine śubhanakṣatre rasaśodhanamārabhet
- 29
त्र्यूषणं लवणासूर्यौ चित्रकार्द्रकमूलकम्
क्षिप्त्वा सूतो मुहुः स्वेद्यः काञ्जिकेन दिनत्रयम्
tryūṣaṇaṃ lavaṇāsūryau citrakārdrakamūlakam
kṣiptvā sūto muhuḥ svedyaḥ kāñjikena dinatrayam
- 30
गृहधूमेष्टिकाचूर्णं तथा दधि गुडान्वितम्
लवणासुरीसंयुक्तं क्षिप्त्वा सूतं विमर्दयेत्
gṛhadhūmeṣṭikācūrṇaṃ tathā dadhi guḍānvitam
lavaṇāsurīsaṃyuktaṃ kṣiptvā sūtaṃ vimardayet

