150 shlokas
- 1
ज्वरस्य रक्तपित्तस्य कासस्य श्वासहिध्मयोः
वैस्वर्यस्य क्षयस्यापि तथारोचप्रसेकयोः
jvarasya raktapittasya kāsasya śvāsahidhmayoḥ
vaisvaryasya kṣayasyāpi tathārocaprasekayoḥ
- 2
छर्दिहृद्रोगयोश्चैव तृष्णामद्योद्भवार्शसाम्
उदावर्तातिसाराणां ग्रहण्यर्तिप्रवाहिणोः
chardihṛdrogayoścaiva tṛṣṇāmadyodbhavārśasām
udāvartātisārāṇāṃ grahaṇyartipravāhiṇoḥ
- 3
विसूच्या वह्निमान्द्यस्य मूत्रकृच्छ्राश्मरुजाम्
मेहस्य सोमरोगस्य पिटिकानां च विद्रधेः
visūcyā vahnimāndyasya mūtrakṛcchrāśmarujām
mehasya somarogasya piṭikānāṃ ca vidradheḥ
- 4
वृद्धिगुल्मादिरोगाणां शूलानामुदरस्य च
पाण्डुशोफविसर्पाणां कुष्ठश्वित्रनभस्वताम्
vṛddhigulmādirogāṇāṃ śūlānāmudarasya ca
pāṇḍuśophavisarpāṇāṃ kuṣṭhaśvitranabhasvatām
- 5
वातास्रस्यावृतानां च वन्ध्यानां गर्भिणीरुजाम्
सूतिकाबालरोगाणाम् उन्मादे ऽपस्मृताव् अपि
vātāsrasyāvṛtānāṃ ca vandhyānāṃ garbhiṇīrujām
sūtikābālarogāṇām unmāde 'pasmṛtāv api
- 6
नेत्ररोगे कर्णरोगे नासारोगास्यरोगयोः
शिरःसंजातरोगेषु व्रणे भङ्गे भगंदरे
netraroge karṇaroge nāsārogāsyarogayoḥ
śiraḥsaṃjātarogeṣu vraṇe bhaṅge bhagaṃdare
- 7
ग्रन्थ्यादौ क्षुद्ररोगेषु गुह्यरोगे विषेषु च
जरायास्त्वनपत्यानां बीजपोषणहेतवे
granthyādau kṣudrarogeṣu guhyaroge viṣeṣu ca
jarāyāstvanapatyānāṃ bījapoṣaṇahetave
- 8
परिपाट्यानया सर्वं रोगाणां हि चिकित्सनम्
रसलोहविषैर् अत्र योगैर्वक्ष्ये यथागमम्
paripāṭyānayā sarvaṃ rogāṇāṃ hi cikitsanam
rasalohaviṣair atra yogairvakṣye yathāgamam
- 9
रोमाञ्चकम्पौ वदने मधुत्वमुज्जृम्भणं मस्तकतोददाहौ
वातज्वरस्योक्तम् इदं हि लक्ष्म भुक्तोत्तरं स्याद्यदि शश्वदेव
romāñcakampau vadane madhutvamujjṛmbhaṇaṃ mastakatodadāhau
vātajvarasyoktam idaṃ hi lakṣma bhuktottaraṃ syādyadi śaśvadeva
- 10
विरेकशोषास्यकटुत्वतीव्रतापप्रलापभ्रममूर्छनानि
एतानि पित्तज्वरलक्षणानि वमिः सतृष्णाङ्गविदाहिता च
virekaśoṣāsyakaṭutvatīvratāpapralāpabhramamūrchanāni
etāni pittajvaralakṣaṇāni vamiḥ satṛṣṇāṅgavidāhitā ca
- 11
कासश्वासौ मुखे जाड्यं माधुर्यं बहुनिद्रता
प्रस्वेदः स्वल्पदाहश्च श्लेष्मजज्वरलक्षणम्
kāsaśvāsau mukhe jāḍyaṃ mādhuryaṃ bahunidratā
prasvedaḥ svalpadāhaśca śleṣmajajvaralakṣaṇam
- 12
मिश्रितं लक्षणं यत्तु द्वयोस्त्रिषु भवेच्च तत्
miśritaṃ lakṣaṇaṃ yattu dvayostriṣu bhavecca tat
- 13
विमर्दिताभ्यां रसगन्धकाभ्यां नीरेण कुर्यादिह गोलकं तम्
भाण्डे नवीने विनिवेश्य पश्चात्तद्गोलकस्योपरि ताम्रपात्रम्
vimarditābhyāṃ rasagandhakābhyāṃ nīreṇa kuryādiha golakaṃ tam
bhāṇḍe navīne viniveśya paścāttadgolakasyopari tāmrapātram
- 14
सार्धं मुहूर्तं विनिरुध्य धीमान् उद्दीपयेद्दीप्तकृशानुनास्य
अधस्ततः सिध्यति पर्पटीयं नवज्वरारण्यकृशानुमेघः
sārdhaṃ muhūrtaṃ vinirudhya dhīmān uddīpayeddīptakṛśānunāsya
adhastataḥ sidhyati parpaṭīyaṃ navajvarāraṇyakṛśānumeghaḥ
- 15
विलिप्य पूर्वं रसनां च तालुदेशं च सिन्धूद्भवजीरकार्द्रैः
वल्लोन्मितां चार्द्रकतोयमिश्राम् एनां नियोज्य स्थगयेत्पटेन
vilipya pūrvaṃ rasanāṃ ca tāludeśaṃ ca sindhūdbhavajīrakārdraiḥ
vallonmitāṃ cārdrakatoyamiśrām enāṃ niyojya sthagayetpaṭena
- 16
घर्मोद्गमो यावदतः परं च तक्रौदनं पथ्यमिह प्रयोज्यम्
कुर्याद्दिनानां त्रितयं यदीत्थं ज्वरस्य शङ्कापि तदा भवेत्किम्
gharmodgamo yāvadataḥ paraṃ ca takraudanaṃ pathyamiha prayojyam
kuryāddinānāṃ tritayaṃ yadītthaṃ jvarasya śaṅkāpi tadā bhavetkim
- 17
सूतार्कगन्धचपलाजयपालतिक्तापथ्यात्रिवृच्च विषतिन्दुकजान्समांशान्
संभाव्य वज्रिपयसा मधुना त्रिवल्लस्त्रैलोक्यडम्बररसो ऽभिनवज्वरघ्नः
sūtārkagandhacapalājayapālatiktāpathyātrivṛcca viṣatindukajānsamāṃśān
saṃbhāvya vajripayasā madhunā trivallastrailokyaḍambararaso 'bhinavajvaraghnaḥ
- 18
पादांशकं साररविः समांशगन्धो विपक्वः स्वकषायपिष्टः
रसः क्रमान्माषमितो ऽनिलादिज्वरेषु नाम्ना किल मेघनादः
pādāṃśakaṃ sāraraviḥ samāṃśagandho vipakvaḥ svakaṣāyapiṣṭaḥ
rasaḥ kramānmāṣamito 'nilādijvareṣu nāmnā kila meghanādaḥ
- 19
दरदजलदयुक्तं शुद्धसूतं च गन्धं प्रहरमथ सुपिष्टं वल्लयुग्मं च दद्यात्
ज्वरगजहरिसंज्ञं शृङ्गवेरोदकेन प्रथमजनितदाही क्षीरभक्तेन भोज्यः
daradajaladayuktaṃ śuddhasūtaṃ ca gandhaṃ praharamatha supiṣṭaṃ vallayugmaṃ ca dadyāt
jvaragajaharisaṃjñaṃ śṛṅgaverodakena prathamajanitadāhī kṣīrabhaktena bhojyaḥ
- 20
संतप्तसीसभागं च पारदं गन्धकं कणाम्
समभागं पृथक्तत्र मेलयेच्च यथाविधि
saṃtaptasīsabhāgaṃ ca pāradaṃ gandhakaṃ kaṇām
samabhāgaṃ pṛthaktatra melayecca yathāvidhi
- 21
जम्बीरस्य रसे सर्वं मर्दयेच्च दिनत्रयम्
मेघनादकुमार्योश्च रसे चापि दिनत्रयम्
jambīrasya rase sarvaṃ mardayecca dinatrayam
meghanādakumāryośca rase cāpi dinatrayam
- 22
दिनद्वयमजामूत्रे गवां मूत्रे दिनत्रयम्
भावयेच्च यथायोग्यं तस्मिन्नेतानि दापयेत्
dinadvayamajāmūtre gavāṃ mūtre dinatrayam
bhāvayecca yathāyogyaṃ tasminnetāni dāpayet
- 23
सैन्धवं चित्रकं भागं सौवर्चललवणं तथा
तेन सम्मेलनं कृत्वा भावयेच्च पुनः पुनः
saindhavaṃ citrakaṃ bhāgaṃ sauvarcalalavaṇaṃ tathā
tena sammelanaṃ kṛtvā bhāvayecca punaḥ punaḥ
- 24
अनेन विधिना सम्यक्सिद्धो भवति तद्रसः
शर्कराघृतसंयुक्तं दद्याद्वल्लत्रयं रसम्
anena vidhinā samyaksiddho bhavati tadrasaḥ
śarkarāghṛtasaṃyuktaṃ dadyādvallatrayaṃ rasam
- 25
गोधूमस्यौदनं पथ्यं माषसूपं च वास्तुकम्
धात्रीफलसमायुक्तं सर्वज्वरविनाशनम्
दीपिकारस इत्येष तन्त्रज्ञैः परिकीर्तितः
godhūmasyaudanaṃ pathyaṃ māṣasūpaṃ ca vāstukam
dhātrīphalasamāyuktaṃ sarvajvaravināśanam
dīpikārasa ityeṣa tantrajñaiḥ parikīrtitaḥ
- 26
पारदं रसकं तालं तुत्थं गन्धकटङ्कणम्
सर्वमेतत्समं शुद्धं कारवल्ल्या द्रवैर्दिनम्
pāradaṃ rasakaṃ tālaṃ tutthaṃ gandhakaṭaṅkaṇam
sarvametatsamaṃ śuddhaṃ kāravallyā dravairdinam
- 27
मर्दयेत्तेन कल्केन ताम्रपात्रोदरं लिम्पेत्
अङ्गुलार्धार्धमानेन तं पचेत्सिकताह्वये
mardayettena kalkena tāmrapātrodaraṃ limpet
aṅgulārdhārdhamānena taṃ pacetsikatāhvaye
- 28
यन्त्रे यावत्स्फुटन्त्येवं व्रीहयस्तस्य पृष्ठतः
ततः सुशीतलं ग्राह्यं ताम्रपात्रोदराद्भिषक्
yantre yāvatsphuṭantyevaṃ vrīhayastasya pṛṣṭhataḥ
tataḥ suśītalaṃ grāhyaṃ tāmrapātrodarādbhiṣak
- 29
शीतभञ्जी रसो नाम चूर्णयेन्मरिचैः समम्
माषैकं पर्णखण्डेन भक्षयेन्नाशयेज्ज्वरम्
त्रिदिनैर्विषमं तीव्रमेकद्वित्रिचतुर्थकम्
śītabhañjī raso nāma cūrṇayenmaricaiḥ samam
māṣaikaṃ parṇakhaṇḍena bhakṣayennāśayejjvaram
tridinairviṣamaṃ tīvramekadvitricaturthakam
- 30
सूततालशिलास्तुल्या मर्दयेत्कर्कटीरसे
ताम्रपात्रे विनिक्षिप्य तत्कल्कं कज्जलीकृतम्
sūtatālaśilāstulyā mardayetkarkaṭīrase
tāmrapātre vinikṣipya tatkalkaṃ kajjalīkṛtam

