88 shlokas
- 1
गुदस्य बहिरन्तर्वा जायन्ते चर्मकीलकाः
सर्वरोगकराः पुंसामर्शांसीति हि विश्रुताः
gudasya bahirantarvā jāyante carmakīlakāḥ
sarvarogakarāḥ puṃsāmarśāṃsīti hi viśrutāḥ
- 2
रुधिरस्राविणस्तेषां पित्तजाः परिकीर्तिताः
rudhirasrāviṇasteṣāṃ pittajāḥ parikīrtitāḥ
- 3
वातजा निःसहोत्थाना उदावर्तं प्रकुर्वते
vātajā niḥsahotthānā udāvartaṃ prakurvate
- 4
श्वयथुं श्लेष्मजाः कुर्युः सर्वं कुर्युस्त्रिदोषजाः
śvayathuṃ śleṣmajāḥ kuryuḥ sarvaṃ kuryustridoṣajāḥ
- 5
शुद्धसूतं पलैकं तु द्विपलं शुद्धगन्धकम्
मृतं ताम्रं मृतं लोहं प्रत्येकं तु पलत्रयम्
śuddhasūtaṃ palaikaṃ tu dvipalaṃ śuddhagandhakam
mṛtaṃ tāmraṃ mṛtaṃ lohaṃ pratyekaṃ tu palatrayam
- 6
त्र्यूषणं लाङ्गली दन्ती पिरुकं चित्रकं तथा
प्रत्येकं द्विपलं योज्यं यवक्षारं च टङ्कणम्
tryūṣaṇaṃ lāṅgalī dantī pirukaṃ citrakaṃ tathā
pratyekaṃ dvipalaṃ yojyaṃ yavakṣāraṃ ca ṭaṅkaṇam
- 7
उभौ पञ्चपलौ योज्यौ सैन्धवं पलपञ्चकम्
द्वात्रिंशत्पलगोमूत्रं स्नुहीक्षीरं च तत्समम्
ubhau pañcapalau yojyau saindhavaṃ palapañcakam
dvātriṃśatpalagomūtraṃ snuhīkṣīraṃ ca tatsamam
- 8
मृद्वग्निना पचेत्स्थाल्यां सर्वं यावत्सुपिण्डितम्
माषद्वयं सदा खादेद्रसो ह्यर्शःकुठारकः
तक्रेण दाडिमाम्भोभिः पक्वकन्देन वाथ तत्
mṛdvagninā pacetsthālyāṃ sarvaṃ yāvatsupiṇḍitam
māṣadvayaṃ sadā khādedraso hyarśaḥkuṭhārakaḥ
takreṇa dāḍimāmbhobhiḥ pakvakandena vātha tat
- 9
मृतसूतार्कहेमाभ्रतीक्ष्णमुण्डं सगन्धकम्
मण्डूरं माक्षिकं तुल्यं मर्द्यं कन्याद्रवैर्दिनम्
mṛtasūtārkahemābhratīkṣṇamuṇḍaṃ sagandhakam
maṇḍūraṃ mākṣikaṃ tulyaṃ mardyaṃ kanyādravairdinam
- 10
अन्धमूषागतं पाच्यं त्रिदिनं तुषवह्निना
चूर्णितं सितया माषं खादेत्पित्तार्शसां जयेत्
andhamūṣāgataṃ pācyaṃ tridinaṃ tuṣavahninā
cūrṇitaṃ sitayā māṣaṃ khādetpittārśasāṃ jayet
- 11
शुद्धं सूतं पलं गन्धं गन्धार्धं तालताप्यकम्
अमृतं रसकं चैव तालकार्धविभागिकम्
śuddhaṃ sūtaṃ palaṃ gandhaṃ gandhārdhaṃ tālatāpyakam
amṛtaṃ rasakaṃ caiva tālakārdhavibhāgikam
- 12
एतेषां कज्जलीं कुर्याद्दृढं संमर्द्य वासरम्
त्रिदिनं मर्दयेच्चाथ दत्त्वा निम्बुजलं खलु
eteṣāṃ kajjalīṃ kuryāddṛḍhaṃ saṃmardya vāsaram
tridinaṃ mardayeccātha dattvā nimbujalaṃ khalu
- 13
वटीकृत्य विशोष्याथ काचकुप्यां निधापयेत्
निष्कतुल्यार्कपत्रेण पिधायास्यं प्रयत्नतः
vaṭīkṛtya viśoṣyātha kācakupyāṃ nidhāpayet
niṣkatulyārkapatreṇa pidhāyāsyaṃ prayatnataḥ
- 14
सार्धांगुलमितोत्सेधं मृत्स्नया तां विलेप्य च
नतो भाण्डतृतीयांशे सिकतापरिपूरिते
sārdhāṃgulamitotsedhaṃ mṛtsnayā tāṃ vilepya ca
nato bhāṇḍatṛtīyāṃśe sikatāparipūrite
- 15
निधाय सिकतामूर्ध्नि सिकताभिः प्रपूरयेत्
रुद्ध्वास्यं तदधो वह्निं ज्वालयेत्सार्धवासरम्
nidhāya sikatāmūrdhni sikatābhiḥ prapūrayet
ruddhvāsyaṃ tadadho vahniṃ jvālayetsārdhavāsaram
- 16
स्वांगशीतलितं काचघटादाकृष्य तं रसम्
पटचूर्णं विधायाथ ताम्रमभ्रं पलद्वयम्
svāṃgaśītalitaṃ kācaghaṭādākṛṣya taṃ rasam
paṭacūrṇaṃ vidhāyātha tāmramabhraṃ paladvayam
- 17
पलार्धममृतं चैव मरिचं च चतुष्पलम्
एकीकृत्य क्षिपेत्सर्वं नारिकेलकरण्डके
palārdhamamṛtaṃ caiva maricaṃ ca catuṣpalam
ekīkṛtya kṣipetsarvaṃ nārikelakaraṇḍake
- 18
साज्यो गुञ्जाद्विमानो हरति रसवरः सर्वलोकाश्रयोऽयं वातश्लेष्मोत्थरोगान्गुदजनितगदं शोषपाण्ड्वामयं च
यक्ष्माणं वातशूलं ज्वरमपि निखिलं वह्निमान्द्यं च गुल्मं तत्तद्रोगघ्नयोगैः सकलगदचयं दीपनं तत्क्षणेन
sājyo guñjādvimāno harati rasavaraḥ sarvalokāśrayo'yaṃ vātaśleṣmottharogāngudajanitagadaṃ śoṣapāṇḍvāmayaṃ ca
yakṣmāṇaṃ vātaśūlaṃ jvaramapi nikhilaṃ vahnimāndyaṃ ca gulmaṃ tattadrogaghnayogaiḥ sakalagadacayaṃ dīpanaṃ tatkṣaṇena
- 19
अर्शोघ्नं वटकं वक्ष्ये पुत्रकं शृणु भद्रक
पिप्पली पिप्पलीमूलवनसूरणचित्रकम्
arśoghnaṃ vaṭakaṃ vakṣye putrakaṃ śṛṇu bhadraka
pippalī pippalīmūlavanasūraṇacitrakam
- 20
मारिचं कण्टकारी च रक्तपुष्पी समांशका
पलमेकं पृथक्सर्वं श्लक्ष्णं दृषदि पेषयेत्
māricaṃ kaṇṭakārī ca raktapuṣpī samāṃśakā
palamekaṃ pṛthaksarvaṃ ślakṣṇaṃ dṛṣadi peṣayet
- 21
गजाजपशुमूत्रेषु शुभे भाण्डे विनिक्षिपेत्
मृद्वग्निना पचेत्सर्वं चूर्णशेषं यथा भवेत्
gajājapaśumūtreṣu śubhe bhāṇḍe vinikṣipet
mṛdvagninā pacetsarvaṃ cūrṇaśeṣaṃ yathā bhavet
- 22
लोणत्रयं च तत्रैव पलमेकं तु निक्षिपेत्
अक्षप्रमाणवटकान्कुर्यादेवं पृथक्पृथक्
loṇatrayaṃ ca tatraiva palamekaṃ tu nikṣipet
akṣapramāṇavaṭakānkuryādevaṃ pṛthakpṛthak
- 23
त्रिंशद्दिनानि मतिमानर्शोघ्नं दीपनं परम्
घृततक्रसमायुक्तं भोजनं संप्रदापयेत्
triṃśaddināni matimānarśoghnaṃ dīpanaṃ param
ghṛtatakrasamāyuktaṃ bhojanaṃ saṃpradāpayet
- 24
गन्धकं तारताम्रं च कृत्वा चैकत्र पिष्टिकाम्
तत्समं चाभ्रकं तीक्ष्णं गन्धकात्पञ्चमांशकम्
gandhakaṃ tāratāmraṃ ca kṛtvā caikatra piṣṭikām
tatsamaṃ cābhrakaṃ tīkṣṇaṃ gandhakātpañcamāṃśakam
- 25
विषं च षोडशांशेन द्वौ भागौ सूतकस्य च
एकीकृत्य प्रयत्नेन जम्बीरद्रवमर्दितम्
viṣaṃ ca ṣoḍaśāṃśena dvau bhāgau sūtakasya ca
ekīkṛtya prayatnena jambīradravamarditam
- 26
भाजने मृण्मये स्थाप्य वराक्वाथेन भावयेत्
दशमूलशतावर्योः क्वाथे पाच्यः क्रमेण हि
bhājane mṛṇmaye sthāpya varākvāthena bhāvayet
daśamūlaśatāvaryoḥ kvāthe pācyaḥ krameṇa hi
- 27
अथोत्तार्य प्रयत्नेन वटिकां कारयेद्बुधः
गुञ्जात्रयप्रमाणेन हन्ति शूलं गुदाङ्कुरम्
athottārya prayatnena vaṭikāṃ kārayedbudhaḥ
guñjātrayapramāṇena hanti śūlaṃ gudāṅkuram
- 28
वरनागं तथा व्योमसत्त्वं शुल्बं च तीक्ष्णकम्
सर्वमेकत्र विद्राव्य क्षिप्त्वालं चाल्पमल्पकम्
varanāgaṃ tathā vyomasattvaṃ śulbaṃ ca tīkṣṇakam
sarvamekatra vidrāvya kṣiptvālaṃ cālpamalpakam
- 29
चालयेदनिशं यावत्तालकं त्रिगुणं खलु
ततस्तेन विमर्द्याथ पिष्टीं कुर्याद्रसेन तु
cālayedaniśaṃ yāvattālakaṃ triguṇaṃ khalu
tatastena vimardyātha piṣṭīṃ kuryādrasena tu
- 30
ततो भल्लातकीवृक्षमूलान्तस्थां खनेच्च ताम्
मासादाकृष्य तां पिष्टीं गव्यदुग्धे विनिक्षिपेत्
tato bhallātakīvṛkṣamūlāntasthāṃ khanecca tām
māsādākṛṣya tāṃ piṣṭīṃ gavyadugdhe vinikṣipet

