23 shlokas
- 1
भृतानां वेतनस्योक्तो दानादानविधिक्रमः
वेतनस्यानपाकर्म तद्विवादपदं स्मृतम्
bhṛtānāṃ vetanasyokto dānādānavidhikramaḥ
vetanasyānapākarma tadvivādapadaṃ smṛtam
- 2
भृताय वेतनं दद्यात्कर्मस्वामी यथाक्रमम्
आदौ मध्ये ऽवसाने वा कर्मणो यद्विनिश्चितम्
bhṛtāya vetanaṃ dadyātkarmasvāmī yathākramam
ādau madhye 'vasāne vā karmaṇo yadviniścitam
- 3
भृतावनिश्चितायां तु दशभागं समाप्नुयुः
लाभगोबीजसस्यानां वणिग्गोपकृषीवलाः
bhṛtāvaniścitāyāṃ tu daśabhāgaṃ samāpnuyuḥ
lābhagobījasasyānāṃ vaṇiggopakṛṣīvalāḥ
- 4
कर्मोपकरणं चैषां क्रियां प्रति यद् आहृतम्
आप्तभावेन कुर्वीत न जिह्मेन समाचरेत्
karmopakaraṇaṃ caiṣāṃ kriyāṃ prati yad āhṛtam
āptabhāvena kurvīta na jihmena samācaret
- 5
कर्माकुर्वन्प्रतिश्रुत्य कार्यो दत्त्वा भृतिं बलात्
भृतिं गृहीत्वाकुर्वाणो द्विगुणां भृतिम् आवहेत्
karmākurvanpratiśrutya kāryo dattvā bhṛtiṃ balāt
bhṛtiṃ gṛhītvākurvāṇo dviguṇāṃ bhṛtim āvahet
- 6
काले ऽपूर्णे त्यजेत्कर्म भृतिनाशो ऽस्य चार्हति
स्वामिदोषाद् अपाक्रामन्यावत्कृतम् अवाप्नुयात्
kāle 'pūrṇe tyajetkarma bhṛtināśo 'sya cārhati
svāmidoṣād apākrāmanyāvatkṛtam avāpnuyāt
- 7
भृतिषड्भागम् आभाष्य पथि युग्यकृतं त्यजन्
अददत्कारयित्वा तु कर्मैवं सोदयां भृतिम्
bhṛtiṣaḍbhāgam ābhāṣya pathi yugyakṛtaṃ tyajan
adadatkārayitvā tu karmaivaṃ sodayāṃ bhṛtim
- 8
अनयन्भाटयित्वा तु भाण्डवान्यानवाहने
दाप्यो भृतिचतुर्भागं समम् अर्धपथे त्यजन्
anayanbhāṭayitvā tu bhāṇḍavānyānavāhane
dāpyo bhṛticaturbhāgaṃ samam ardhapathe tyajan
- 9
अनयन्वाहको ऽप्य् एवं भृतिहानिम् अवाप्नुयात्
द्विगुणां तु भृतिं दाप्यः प्रस्थाने विघ्नम् आचरन्
anayanvāhako 'py evaṃ bhṛtihānim avāpnuyāt
dviguṇāṃ tu bhṛtiṃ dāpyaḥ prasthāne vighnam ācaran
- 10
भाण्डं व्यसनम् आगच्छेद्यदि वाहकदोषतः
दाप्यो यत्तत्र नष्टं स्याद्दैवराजकृताद् ऋते
bhāṇḍaṃ vyasanam āgacchedyadi vāhakadoṣataḥ
dāpyo yattatra naṣṭaṃ syāddaivarājakṛtād ṛte
- 11
गवां शताद्वत्सतरी धेनुः स्याद्द्विशताद्भृतिः
प्रति संवत्सरं गोपे सदोहश्चाष्टमे ऽहनि
gavāṃ śatādvatsatarī dhenuḥ syāddviśatādbhṛtiḥ
prati saṃvatsaraṃ gope sadohaścāṣṭame 'hani
- 12
उपानयेत्गा गोपाय प्रत्यहं रजनीक्षये
चीर्णाः पीताश्च ता गोपः सायाह्ने प्रत्युपानयेत्
upānayetgā gopāya pratyahaṃ rajanīkṣaye
cīrṇāḥ pītāśca tā gopaḥ sāyāhne pratyupānayet
- 13
स्याच्चेद्गोव्यसनं गोपो व्यायच्छेत्तत्र शक्तितः
अशक्तस्तूर्णम् आगम्य स्वामिने तन्निवेदयेत्
syāccedgovyasanaṃ gopo vyāyacchettatra śaktitaḥ
aśaktastūrṇam āgamya svāmine tannivedayet
- 14
अव्यायच्छन्नविक्रोशन्स्वामिने चानिवेदयन्
वोढुम् अर्हति गोपस्तां विनयं चापि राजनि
avyāyacchannavikrośansvāmine cānivedayan
voḍhum arhati gopastāṃ vinayaṃ cāpi rājani
- 15
नष्टविनष्टं कृमिभिः श्वहतं विषमे मृतम्
हीनं पुरुषकारेण गोपायैव निपातयेत्
naṣṭavinaṣṭaṃ kṛmibhiḥ śvahataṃ viṣame mṛtam
hīnaṃ puruṣakāreṇa gopāyaiva nipātayet
- 16
अजाविके तथारुद्धे वृकैः पाले त्व् अनायति
यत्प्रसह्य वृको हन्यात्पाले तत्किल्बिषम्भवेत्
ajāvike tathāruddhe vṛkaiḥ pāle tv anāyati
yatprasahya vṛko hanyātpāle tatkilbiṣambhavet
- 17
तासां चैवानिरुद्धानां चरन्तीनां मिथो वने
याम् उत्पत्य वृको हन्यान्न पालस्तत्र किल्बिषी
tāsāṃ caivāniruddhānāṃ carantīnāṃ mitho vane
yām utpatya vṛko hanyānna pālastatra kilbiṣī
- 18
विघुष्य तु हृतं चौरैर्न पालो दातुम् अर्हति
यदि देशे च काले च स्वामिनः स्वस्य शंसति
vighuṣya tu hṛtaṃ caurairna pālo dātum arhati
yadi deśe ca kāle ca svāminaḥ svasya śaṃsati
- 19
एतेन सर्वपालानां विवादः समुदाहृतः
मृतेषु च विशुद्धिः स्यात्पालस्याङ्कादिदर्शनात्
etena sarvapālānāṃ vivādaḥ samudāhṛtaḥ
mṛteṣu ca viśuddhiḥ syātpālasyāṅkādidarśanāt
- 20
शुल्कं गृहीत्वा पण्यस्त्री नेच्छन्ती द्विस्तद् आवहेत्
अप्रयच्छंस्तदा शुल्कम् अनुभूय पुमान्स्त्रियम्
śulkaṃ gṛhītvā paṇyastrī necchantī dvistad āvahet
aprayacchaṃstadā śulkam anubhūya pumānstriyam
- 21
अयोनौ क्रमते यस्तु बहुभिर्वापि वासयेत्
शुल्कम् अष्टगुणं दाप्यो विनयस्तावद् एव च
ayonau kramate yastu bahubhirvāpi vāsayet
śulkam aṣṭaguṇaṃ dāpyo vinayastāvad eva ca
- 22
पराजिरे गृहं कृत्वा स्तोमं दत्त्वा वसेत्तु यः
स तद्गृहीत्वा निर्गच्छेत्तृणकाष्ठेष्टकादिकम्
parājire gṛhaṃ kṛtvā stomaṃ dattvā vasettu yaḥ
sa tadgṛhītvā nirgacchettṛṇakāṣṭheṣṭakādikam
- 23
स्तोमवाहीनि भाण्डानि पूर्णकालान्य् उपानयेत्
ग्रहीतुर् आभवेद्भग्नं नष्टं चान्यत्र संप्लवात्
stomavāhīni bhāṇḍāni pūrṇakālāny upānayet
grahītur ābhavedbhagnaṃ naṣṭaṃ cānyatra saṃplavāt

