16 shlokas
- 1
वणिक्प्रभृतयो यत्र कर्म सम्भूय कुर्वते
तत्संभूयसमुत्थानं व्यवहारपदं स्मृतम्
vaṇikprabhṛtayo yatra karma sambhūya kurvate
tatsaṃbhūyasamutthānaṃ vyavahārapadaṃ smṛtam
- 2
फलहेतोर् उपायेन कर्म सम्भूय कुर्वताम्
आधारभूतः प्रक्षेपस्तेनोत्तिष्ठेयुर् अंशतः
phalahetor upāyena karma sambhūya kurvatām
ādhārabhūtaḥ prakṣepastenottiṣṭheyur aṃśataḥ
- 3
समो ऽतिरिक्तो हीनो वा यत्रांशो यस्य यादृशः
क्षयव्ययौ तथा वृद्धिस्तस्य तत्र तथाविधाः
samo 'tirikto hīno vā yatrāṃśo yasya yādṛśaḥ
kṣayavyayau tathā vṛddhistasya tatra tathāvidhāḥ
- 4
भाण्डपिण्डव्ययोद्धारभारसारान्ववेक्षणम्
कुर्युस्ते ऽव्यभिचारेण समये स्वे व्यवस्थिताः
bhāṇḍapiṇḍavyayoddhārabhārasārānvavekṣaṇam
kuryuste 'vyabhicāreṇa samaye sve vyavasthitāḥ
- 5
प्रमादान्नाशितं दाप्यः प्रतिषिद्धकृतं च यत्
असंदिष्टश्च यत्कुर्यात्सर्वैः संभूयकारिभिः
pramādānnāśitaṃ dāpyaḥ pratiṣiddhakṛtaṃ ca yat
asaṃdiṣṭaśca yatkuryātsarvaiḥ saṃbhūyakāribhiḥ
- 6
दैवतस्करराजोत्थे व्यसने समुपस्थिते
यस्तत्स्वशक्त्या संरक्षेत्तस्यांशो दशमः स्मृतः
daivataskararājotthe vyasane samupasthite
yastatsvaśaktyā saṃrakṣettasyāṃśo daśamaḥ smṛtaḥ
- 7
एकस्य चेत्स्याद्व्यसनं दायादो ऽस्य तद् आप्नुयात्
अन्यो वासति दायादे शक्ताश्चेत्सर्व एव वा
ekasya cetsyādvyasanaṃ dāyādo 'sya tad āpnuyāt
anyo vāsati dāyāde śaktāścetsarva eva vā
- 8
ऋत्विजां व्यसने ऽप्य् एवम् अन्यस्तत्कर्म निस्तरेत्
लभेत दक्षिणाभागं स तस्मात्संप्रकल्पितम्
ṛtvijāṃ vyasane 'py evam anyastatkarma nistaret
labheta dakṣiṇābhāgaṃ sa tasmātsaṃprakalpitam
- 9
ऋत्विग्याज्यम् अदुष्टं यस्त्यजेद् अनपकारिणम्
अदुष्टं वर्त्विजं याज्यो विनेयौ ताव् उभाव् अपि
ṛtvigyājyam aduṣṭaṃ yastyajed anapakāriṇam
aduṣṭaṃ vartvijaṃ yājyo vineyau tāv ubhāv api
- 10
ऋत्विक्तु त्रिविधो दृष्टः पूर्वजुष्टः स्वयंकृतः
यदृच्छया च यः कुर्याद् आर्त्विज्यं प्रीतिपूर्वकम्
ṛtviktu trividho dṛṣṭaḥ pūrvajuṣṭaḥ svayaṃkṛtaḥ
yadṛcchayā ca yaḥ kuryād ārtvijyaṃ prītipūrvakam
- 11
क्रमागतेष्व् एष धर्मो वृतेष्व् ऋत्विक्षु च स्वयम्
यादृच्छिके तु संयाज्ये तत्त्यागे नास्ति किल्बिषम्
kramāgateṣv eṣa dharmo vṛteṣv ṛtvikṣu ca svayam
yādṛcchike tu saṃyājye tattyāge nāsti kilbiṣam
- 12
शुल्कस्थानं वणिक्प्राप्तः शुल्कं दद्याद्यथोपगम्
न तद्व्यतिहरेद्राज्ञां बलिर् एष प्रकल्पितः
śulkasthānaṃ vaṇikprāptaḥ śulkaṃ dadyādyathopagam
na tadvyatiharedrājñāṃ balir eṣa prakalpitaḥ
- 13
शुल्कस्थानं परिहरन्न काले क्रयविक्रयी
मिथ्योक्त्वा च परीमाणं दाप्यो ऽष्टगुणम् अत्ययम्
śulkasthānaṃ pariharanna kāle krayavikrayī
mithyoktvā ca parīmāṇaṃ dāpyo 'ṣṭaguṇam atyayam
- 14
कश्चिच्चेत्संचरन्देशात्प्रेयाद् अभ्यागतो वणिक्
राजास्य भाण्डं तद्रक्षेत्यावद्दायाददर्शनम्
kaściccetsaṃcarandeśātpreyād abhyāgato vaṇik
rājāsya bhāṇḍaṃ tadrakṣetyāvaddāyādadarśanam
- 15
दायादे ऽसति बन्धुभ्यो ज्ञातिभ्यो वा तद् अर्पयेत्
तदभावे सुगुप्तं तद्धारयेद्दशतीः समाः
dāyāde 'sati bandhubhyo jñātibhyo vā tad arpayet
tadabhāve suguptaṃ taddhārayeddaśatīḥ samāḥ
- 16
अस्वामिकम् अदायादं दशवर्षस्थितं ततः
राजा तद् आत्मसात्कुर्याद् एवं धर्मो न हीयते
asvāmikam adāyādaṃ daśavarṣasthitaṃ tataḥ
rājā tad ātmasātkuryād evaṃ dharmo na hīyate

