31 shlokas
- 1
देशजातिकुलादीनाम् आक्रोशन्यङ्गसंहितम्
यद्वचः प्रतिकूलार्थं वाक्पारुष्यं तद् उच्यते
deśajātikulādīnām ākrośanyaṅgasaṃhitam
yadvacaḥ pratikūlārthaṃ vākpāruṣyaṃ tad ucyate
- 2
निष्ठुराश्लीलतीव्रत्वात्तद् अपि त्रिविधं स्मृतम्
गौरवानुक्रमाद् अस्य दण्डो ऽप्य् अत्र क्रमाद्गुरुः
niṣṭhurāślīlatīvratvāttad api trividhaṃ smṛtam
gauravānukramād asya daṇḍo 'py atra kramādguruḥ
- 3
साक्षेपं निष्ठुरं ज्ञेयम् अश्लीलं न्यङ्गसंयुतम्
पातनीयैर् उपक्रोशैस्तीव्रम् आहुर्मनीषिणः
sākṣepaṃ niṣṭhuraṃ jñeyam aślīlaṃ nyaṅgasaṃyutam
pātanīyair upakrośaistīvram āhurmanīṣiṇaḥ
- 4
परगात्रेष्व् अभिद्रोहो हस्तपादायुधादिभिः
भस्मादिभिश्चोपघातो दण्डपारुष्यम् उच्यते
paragātreṣv abhidroho hastapādāyudhādibhiḥ
bhasmādibhiścopaghāto daṇḍapāruṣyam ucyate
- 5
तस्यापि दृष्टं त्रैविध्यं मृदुमध्योत्तमं क्रमात्
अवगूरणनिःसङ्गपातनक्षतदर्शनैः
tasyāpi dṛṣṭaṃ traividhyaṃ mṛdumadhyottamaṃ kramāt
avagūraṇaniḥsaṅgapātanakṣatadarśanaiḥ
- 6
हीनमध्योत्तमानां तु द्रव्याणाम्समतिक्रमात्
त्रीण्य् एव साहसान्य् आहुस्तत्र कण्टकशोधनम्
hīnamadhyottamānāṃ tu dravyāṇāmsamatikramāt
trīṇy eva sāhasāny āhustatra kaṇṭakaśodhanam
- 7
विधिः पञ्चविधस्तूक्त एतयोर् उभयोर् अपि
विशुद्धिर्दण्डभाक्त्वं च तत्र सम्बध्यते यथा
vidhiḥ pañcavidhastūkta etayor ubhayor api
viśuddhirdaṇḍabhāktvaṃ ca tatra sambadhyate yathā
- 8
पारुष्ये सति संरम्भाद् उत्पन्ने क्षुब्धयोर्द्वयोः
स मन्यते यः क्षमते दण्डभाग्यो ऽतिवर्तते
pāruṣye sati saṃrambhād utpanne kṣubdhayordvayoḥ
sa manyate yaḥ kṣamate daṇḍabhāgyo 'tivartate
- 9
पारुष्यदोषावृतयोर्युगपत्सम्प्रवृत्तयोः
विशेषश्चेन्न दृश्येत विनयः स्यात्समस्तयोः
pāruṣyadoṣāvṛtayoryugapatsampravṛttayoḥ
viśeṣaścenna dṛśyeta vinayaḥ syātsamastayoḥ
- 10
पूर्वम् आक्षारयेद्यस्तु नियतं स्यात्स दोषभाक्
पश्चाद्यः सो ऽप्य् असत्कारी पूर्वे तु विनयो गुरुः
pūrvam ākṣārayedyastu niyataṃ syātsa doṣabhāk
paścādyaḥ so 'py asatkārī pūrve tu vinayo guruḥ
- 11
द्वयोर् आपन्नयोस्तुल्यम् अनुबध्नाति यः पुनः
स तयोर्दण्डम् आप्नोति पूर्वो वा यदि वेतरः
dvayor āpannayostulyam anubadhnāti yaḥ punaḥ
sa tayordaṇḍam āpnoti pūrvo vā yadi vetaraḥ
- 12
श्वपाकपण्डचण्डालव्यङ्गेषु वधवृत्तिषु
हस्तिपव्रात्यदारेषु गुर्वाचार्याङ्गनासु च
śvapākapaṇḍacaṇḍālavyaṅgeṣu vadhavṛttiṣu
hastipavrātyadāreṣu gurvācāryāṅganāsu ca
- 13
मर्यादातिक्रमे सद्यो घात एवानुशासनम्
न च तद्दण्डपारुष्ये दोषम् आहुर्मनीषिणः
maryādātikrame sadyo ghāta evānuśāsanam
na ca taddaṇḍapāruṣye doṣam āhurmanīṣiṇaḥ
- 14
यम् एव ह्य् अतिवर्तेरन्न् एते सन्तं जनं नृषु
स एव विनयं कुर्यान्न तद्विनयभाङ्नृपः
yam eva hy ativarterann ete santaṃ janaṃ nṛṣu
sa eva vinayaṃ kuryānna tadvinayabhāṅnṛpaḥ
- 15
मला ह्य् एते मनुष्येषु धनम् एषां मलात्मकम्
अपि तान्घातयेद्राजा नार्थदण्डेन दण्डयेत्
malā hy ete manuṣyeṣu dhanam eṣāṃ malātmakam
api tānghātayedrājā nārthadaṇḍena daṇḍayet
- 16
शतं ब्राह्मणम् आक्रुश्य क्षत्रियो दण्डम् अर्हति
वैश्यो ऽध्यर्धं शतं द्वे वा शूद्रस्तु वधम् अर्हति
śataṃ brāhmaṇam ākruśya kṣatriyo daṇḍam arhati
vaiśyo 'dhyardhaṃ śataṃ dve vā śūdrastu vadham arhati
- 17
विप्रः पञ्चाशतं दण्ड्यः क्षत्रियस्याभिशंसने
वैश्ये स्याद् अर्धपञ्चाशच्छूद्रे द्वादशको दमः
vipraḥ pañcāśataṃ daṇḍyaḥ kṣatriyasyābhiśaṃsane
vaiśye syād ardhapañcāśacchūdre dvādaśako damaḥ
- 18
समवर्णद्विजातीनां द्वादशैव व्यतिक्रमे
वादेष्व् अवचनीयेषु तद् एव द्विगुणं भवेत्
samavarṇadvijātīnāṃ dvādaśaiva vyatikrame
vādeṣv avacanīyeṣu tad eva dviguṇaṃ bhavet
- 19
काणम् अप्य् अथवा खञ्जम् अन्यं वापि तथाविधम्
तथ्येनापि ब्रुवन्दाप्यो राज्ञा कार्षापणावरम्
kāṇam apy athavā khañjam anyaṃ vāpi tathāvidham
tathyenāpi bruvandāpyo rājñā kārṣāpaṇāvaram
- 20
न किल्बिषेणापवदेच्छास्त्रतः कृतपावनम्
न राज्ञा धृतदण्डं च दण्डभाक्तद्व्यतिक्रमात्
na kilbiṣeṇāpavadecchāstrataḥ kṛtapāvanam
na rājñā dhṛtadaṇḍaṃ ca daṇḍabhāktadvyatikramāt
- 21
लोके ऽस्मिन्द्वाव् अवक्तव्याव् अदण्ड्यौ च प्रकीर्तितौ
ब्राह्मणश्चैव राजा च तौ हीदं बिभृतो जगत्
loke 'smindvāv avaktavyāv adaṇḍyau ca prakīrtitau
brāhmaṇaścaiva rājā ca tau hīdaṃ bibhṛto jagat
- 22
पतितं पतितेत्य् उक्त्वा चौरं चौरेति वा पुनः
वचनात्तुल्यदोषः स्यान्मिथ्या द्विर्दोषतां व्रजेत्
patitaṃ patitety uktvā cauraṃ caureti vā punaḥ
vacanāttulyadoṣaḥ syānmithyā dvirdoṣatāṃ vrajet
- 23
नामजातिग्रहं तेषाम् अभिद्रोहेण कुर्वतः
निखेयो ऽयोमयः शङ्कुः शूद्रस्याष्टादशाङ्गुलः
nāmajātigrahaṃ teṣām abhidroheṇa kurvataḥ
nikheyo 'yomayaḥ śaṅkuḥ śūdrasyāṣṭādaśāṅgulaḥ
- 24
धर्मापदेशं दर्पेण द्विजानाम् अस्य कुर्वतः
तप्तम् आसेचयेत्तैलं वक्त्रे श्रोत्रे च पार्थिवः
dharmāpadeśaṃ darpeṇa dvijānām asya kurvataḥ
taptam āsecayettailaṃ vaktre śrotre ca pārthivaḥ
- 25
येनाङ्गेनावरो वर्णो ब्राह्मणस्यापराध्नुयात्
तद् अङ्गं तस्य छेत्तव्यम् एवं शुद्धिम् अवाप्नुयात्
yenāṅgenāvaro varṇo brāhmaṇasyāparādhnuyāt
tad aṅgaṃ tasya chettavyam evaṃ śuddhim avāpnuyāt
- 26
सहासनम् अभिप्रेप्सुर् उत्कृष्टस्यावकृष्टजः
कट्यां कृताङ्को निर्वास्यः स्फिग्देशं वास्य कर्तयेत्
sahāsanam abhiprepsur utkṛṣṭasyāvakṛṣṭajaḥ
kaṭyāṃ kṛtāṅko nirvāsyaḥ sphigdeśaṃ vāsya kartayet
- 27
अवनिष्ठीवतो दर्पाद्द्वाव् ओष्ठौ छेदयेन्नृपः
अवमूत्रयतः शिश्नम् अवशर्धयतो गुदम्
avaniṣṭhīvato darpāddvāv oṣṭhau chedayennṛpaḥ
avamūtrayataḥ śiśnam avaśardhayato gudam
- 28
केशेषु गृह्णतो हस्तौ छेदयेद् अविचारयन्
पादयोर्नासिकायां च ग्रीवायां वृषणेषु च
keśeṣu gṛhṇato hastau chedayed avicārayan
pādayornāsikāyāṃ ca grīvāyāṃ vṛṣaṇeṣu ca
- 29
उपक्रुश्य तु राजानं वर्त्मनि स्वे व्यवस्थितम्
जिह्वाछेदाद्भवेच्छुद्धिः सर्वस्वहरणेन वा
upakruśya tu rājānaṃ vartmani sve vyavasthitam
jihvāchedādbhavecchuddhiḥ sarvasvaharaṇena vā
- 30
राजनि प्रहरेद्यस्तु कृतागस्य् अपि दुर्मतिः
शूले तम् अग्नौ विपचेद्ब्रह्महत्याशताधिकम्
rājani praharedyastu kṛtāgasy api durmatiḥ
śūle tam agnau vipacedbrahmahatyāśatādhikam

