48 shlokas
- 1
यदा साक्षी न विद्यते विवादे वदतां नृणाम्
तदा दिव्यैः परीक्षेत शपथैश्च पृथग्विधैः
yadā sākṣī na vidyate vivāde vadatāṃ nṛṇām
tadā divyaiḥ parīkṣeta śapathaiśca pṛthagvidhaiḥ
- 2
सत्यं वाहनशस्त्राणि गोबीजरजतानि च
देवतापितृपादाश्च दत्तानि सुकृतानि च
satyaṃ vāhanaśastrāṇi gobījarajatāni ca
devatāpitṛpādāśca dattāni sukṛtāni ca
- 3
महापराधे दिव्यानि दापयेत्तु महीपतिः
अल्पेषु च नरः श्रेष्ठः शपथैः शापयेन्नरम्
mahāparādhe divyāni dāpayettu mahīpatiḥ
alpeṣu ca naraḥ śreṣṭhaḥ śapathaiḥ śāpayennaram
- 4
एते हि शपथाः प्रोक्ताः सुकराः स्वल्पसंशये
साहसेष्व् अभिशापे च विधिर्दिव्यः प्रकीर्तितः
ete hi śapathāḥ proktāḥ sukarāḥ svalpasaṃśaye
sāhaseṣv abhiśāpe ca vidhirdivyaḥ prakīrtitaḥ
- 5
संदिग्धे ऽर्थे ऽभियुक्तानां प्रच्छन्नेषु विशेषतः
दिव्यः पञ्चविधो ज्ञेय इत्य् आह भगवान्मनुः
saṃdigdhe 'rthe 'bhiyuktānāṃ pracchanneṣu viśeṣataḥ
divyaḥ pañcavidho jñeya ity āha bhagavānmanuḥ
- 6
धटो ऽग्निर् उदकं चैव विषं कोशश्च पञ्चमः
उक्तान्य् एतानि दिव्यानि दूषितानां विशोधने
dhaṭo 'gnir udakaṃ caiva viṣaṃ kośaśca pañcamaḥ
uktāny etāni divyāni dūṣitānāṃ viśodhane
- 7
संदिग्धेष्व् अभियुक्तानां विशुद्ध्यर्थं महात्मना
नारदेन पुनः प्रोक्ताः सत्यानृतविभावनाः
वादिनो ऽनुमतेनैनं कारयेन्नान्यथा बुधः
saṃdigdheṣv abhiyuktānāṃ viśuddhyarthaṃ mahātmanā
nāradena punaḥ proktāḥ satyānṛtavibhāvanāḥ
vādino 'numatenainaṃ kārayennānyathā budhaḥ
- 8
चतुर्हस्तौ तुलापादाव् उच्छ्रयेण प्रकीर्तितौ
षड्ढस्तं तु तयोर्दृष्टं प्रमाणं परिमाणतः
caturhastau tulāpādāv ucchrayeṇa prakīrtitau
ṣaḍḍhastaṃ tu tayordṛṣṭaṃ pramāṇaṃ parimāṇataḥ
- 9
पादयोर् अन्तरं हस्तं भवेद् अध्यर्धम् एव च
शिक्यद्वयं समासज्य धटे कर्कटके दृढे
pādayor antaraṃ hastaṃ bhaved adhyardham eva ca
śikyadvayaṃ samāsajya dhaṭe karkaṭake dṛḍhe
- 10
तुलयित्वा नरं पूर्वं चिह्नं कुर्याद्धटस्य तु
कक्षास्थानेन तं तुल्यम् अवतार्य ततो धटात्
tulayitvā naraṃ pūrvaṃ cihnaṃ kuryāddhaṭasya tu
kakṣāsthānena taṃ tulyam avatārya tato dhaṭāt
- 11
समयैः परिगृह्यैनं पुनर् आरोपयेन्नरः
तस्मिन् एवं कृते सा चेत्कक्षे स्थाप्य सुनिश्चला
samayaiḥ parigṛhyainaṃ punar āropayennaraḥ
tasmin evaṃ kṛte sā cetkakṣe sthāpya suniścalā
- 12
तुलितो यदि वर्धेत शुद्धः स्यान्नात्रे संशयः
समो वा हीयमानो वा न विशुद्धो भवेन्नरः
tulito yadi vardheta śuddhaḥ syānnātre saṃśayaḥ
samo vā hīyamāno vā na viśuddho bhavennaraḥ
- 13
धर्मपर्यायवचनैर्धट इत्य् अभिधीयसे
त्वं वेत्सि सर्वभूतानां पापानि सुकृतानि च
त्वम् एव धट जानीषे न विदुर्यानि मानुषाः
dharmaparyāyavacanairdhaṭa ity abhidhīyase
tvaṃ vetsi sarvabhūtānāṃ pāpāni sukṛtāni ca
tvam eva dhaṭa jānīṣe na viduryāni mānuṣāḥ
- 14
व्यवहाराभिशस्तो ऽयं मानुषस्तुल्यते तथा
तद् एव संशयापन्नं धर्मतस्त्रातुम् अर्हसि
vyavahārābhiśasto 'yaṃ mānuṣastulyate tathā
tad eva saṃśayāpannaṃ dharmatastrātum arhasi
- 15
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि लोहस्य विधिम् उत्तमम्
द्वात्रिंशदङ्गुलानि तु मण्डलान्मण्डलान्तरम्
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi lohasya vidhim uttamam
dvātriṃśadaṅgulāni tu maṇḍalānmaṇḍalāntaram
- 16
अष्टाभिर्मण्डलैर् एवम् अङ्गुलानां शतद्वयम्
चतुर्विंशत्समाख्यातं संख्यातत्त्वार्थदर्शिभिः
aṣṭābhirmaṇḍalair evam aṅgulānāṃ śatadvayam
caturviṃśatsamākhyātaṃ saṃkhyātattvārthadarśibhiḥ
- 17
कल्पितैर्मण्डलैर् एवम् उषितस्य शुचेर् अपि
सप्ताश्वत्थस्य पत्त्राणि सूत्रेणावेष्ट्य हस्तयोः
kalpitairmaṇḍalair evam uṣitasya śucer api
saptāśvatthasya pattrāṇi sūtreṇāveṣṭya hastayoḥ
- 18
विदध्यात्तप्तलोहस्य पञ्चाशत्पलम्संमितम्
हस्ताभ्यां पिण्डम् आदाय शनैः सप्तपदं व्रजेत्
vidadhyāttaptalohasya pañcāśatpalamsaṃmitam
hastābhyāṃ piṇḍam ādāya śanaiḥ saptapadaṃ vrajet
- 19
न मण्डलम् अतिक्रामेन्नाप्य् अर्वाक्पादयेत्पदम्
न च पातयेताप्राप्तः यावद्भूमिः प्रकल्पिता
na maṇḍalam atikrāmennāpy arvākpādayetpadam
na ca pātayetāprāptaḥ yāvadbhūmiḥ prakalpitā
- 20
तीर्त्वानेन विधानेन मण्डलानि समाहितः
अदग्धः सर्वतो यस्तु स विशुद्धो भवेन्नरः
tīrtvānena vidhānena maṇḍalāni samāhitaḥ
adagdhaḥ sarvato yastu sa viśuddho bhavennaraḥ
- 21
भयाद्वा पातयते यस्त्व् अदग्धो यो विभाव्यते
पुनस्तं हारयेल्लोहं स्थितिर् एषा पुरातनी
अनेन विधिना कार्यो हुताशसमयः स्मृतः
bhayādvā pātayate yastv adagdho yo vibhāvyate
punastaṃ hārayellohaṃ sthitir eṣā purātanī
anena vidhinā kāryo hutāśasamayaḥ smṛtaḥ
- 22
त्वम् अग्ने सर्वभूतानाम् अन्तश्चरसि साक्षिवत्
सुकृतं दुष्कृतं लोकेन अज्ञातं विद्यते त्वया
tvam agne sarvabhūtānām antaścarasi sākṣivat
sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ lokena ajñātaṃ vidyate tvayā
- 23
प्रच्छन्नानि मनुष्याणां पापानि सुकृतानि च
यथावद् एव जानीषे न विदुर्यानि मानुषाः
pracchannāni manuṣyāṇāṃ pāpāni sukṛtāni ca
yathāvad eva jānīṣe na viduryāni mānuṣāḥ
- 24
व्यवहाराभिशस्तो ऽयं पुरुषः शुद्धिम् इच्छति
तद् एनं संशयापन्नं धर्मतस्त्रातुम् अर्हसि
vyavahārābhiśasto 'yaṃ puruṣaḥ śuddhim icchati
tad enaṃ saṃśayāpannaṃ dharmatastrātum arhasi
- 25
अतः परं प्रवक्ष्यामि तोयस्य विधिम् उत्तमम्
नातिक्रूरेण धनुषा प्रेरयेत्सायकत्रयम्
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi toyasya vidhim uttamam
nātikrūreṇa dhanuṣā prerayetsāyakatrayam
- 26
मध्यमस्तु शरो ग्राह्यः पुरुषेण यवीयसा
प्रत्यानीतस्य तस्याथ स विशुद्धो भवेन्नरः
madhyamastu śaro grāhyaḥ puruṣeṇa yavīyasā
pratyānītasya tasyātha sa viśuddho bhavennaraḥ
- 27
अन्यथा न विशुद्धः स्याद् एकाङ्गम् अपि दर्शयेत्
स्थानाद् अन्यत्र वा गच्छेद्यस्मिन्पूर्वं निवेशितः
anyathā na viśuddhaḥ syād ekāṅgam api darśayet
sthānād anyatra vā gacchedyasminpūrvaṃ niveśitaḥ
- 28
स्त्रियस्तु न बलात्कार्या न पुमान् अपि दुर्बलः
भीरुत्वाद्योषितो मृत्युः कृशस्यापि बलात्कुर्यात्
सहसा प्राप्नुयात्सर्वांस्तस्माद् एतान्न मज्जयेत्
striyastu na balātkāryā na pumān api durbalaḥ
bhīrutvādyoṣito mṛtyuḥ kṛśasyāpi balātkuryāt
sahasā prāpnuyātsarvāṃstasmād etānna majjayet
- 29
तोयमध्ये मनुष्यस्य गृहीत्वोरू सुसंयतः
toyamadhye manuṣyasya gṛhītvorū susaṃyataḥ
- 30
सत्यानृतविभागस्य तोयाग्नी स्पष्टकृत्तमौ
यतश्चाग्निर् अभूद् अस्मात्ततस्तोयं विशिष्यते
satyānṛtavibhāgasya toyāgnī spaṣṭakṛttamau
yataścāgnir abhūd asmāttatastoyaṃ viśiṣyate

