69 shlokas
- 1
द्विविधास्तस्करा ज्ञेयाः परद्रव्यापहारिणः
प्रकाशाश्चाप्रकाशाश्च तान्विद्याद् आत्मवान्नृपः
dvividhāstaskarā jñeyāḥ paradravyāpahāriṇaḥ
prakāśāścāprakāśāśca tānvidyād ātmavānnṛpaḥ
- 2
प्रकाशवञ्चकास्तत्र कूटमानतुलाश्रिताः
उत्कोटकाः साहसिकाः कितवाः पण्ययोषितः
prakāśavañcakāstatra kūṭamānatulāśritāḥ
utkoṭakāḥ sāhasikāḥ kitavāḥ paṇyayoṣitaḥ
- 3
प्रतिरूपकराश्चैव मङ्गलोद्देशवृत्तयः
इत्य् एवमादयो ज्ञेयाः प्रकाशलोकवञ्चकाः
pratirūpakarāścaiva maṅgaloddeśavṛttayaḥ
ity evamādayo jñeyāḥ prakāśalokavañcakāḥ
- 4
अप्रकाशाश्च विज्ञेया बहिरभ्यन्तराश्रिताः
सुप्तान्प्रमत्तांश्च नरा मुष्णन्त्य् आक्रम्य चैव ते
aprakāśāśca vijñeyā bahirabhyantarāśritāḥ
suptānpramattāṃśca narā muṣṇanty ākramya caiva te
- 5
देशग्रामगृहघ्नाश्च पथिघ्ना ग्रन्थिमोचकाः
इत्य् एवमादयो ज्ञेया अप्रकाशाश्च तस्कराः
deśagrāmagṛhaghnāśca pathighnā granthimocakāḥ
ity evamādayo jñeyā aprakāśāśca taskarāḥ
- 6
तान्विदित्वा सुकुशलैश्चारैस्तत्कर्मकारिभिः
अनुसृत्य गृहीतव्या गूढप्रणिहितैर्नरैः
tānviditvā sukuśalaiścāraistatkarmakāribhiḥ
anusṛtya gṛhītavyā gūḍhapraṇihitairnaraiḥ
- 7
सभाप्रपापूपशालावेशमद्यान्नविक्रयाः
चतुष्पथाश्चैत्यवृक्षाः समाजाः प्रेक्षणानि च
sabhāprapāpūpaśālāveśamadyānnavikrayāḥ
catuṣpathāścaityavṛkṣāḥ samājāḥ prekṣaṇāni ca
- 8
शून्यागाराण्य् अरण्यानि देवतायतनानि च
चारैर्विनेयान्य् एतानि चौरग्रहणतत्परैः
śūnyāgārāṇy araṇyāni devatāyatanāni ca
cārairvineyāny etāni cauragrahaṇatatparaiḥ
- 9
तथैवान्ये प्रणिहिताः श्रद्धेयाश्चित्रवादिनः
चरा ह्य् उत्साहयेयुस्तांस्तस्करान्पूर्वतस्कराः
tathaivānye praṇihitāḥ śraddheyāścitravādinaḥ
carā hy utsāhayeyustāṃstaskarānpūrvataskarāḥ
- 10
अन्नपानसमादानैः समाजोत्सवदर्शनैः
तथा चौर्यापदेशैश्च कुर्युस्तेषां समागमम्
annapānasamādānaiḥ samājotsavadarśanaiḥ
tathā cauryāpadeśaiśca kuryusteṣāṃ samāgamam
- 11
ये तत्र नोपसर्पन्ति सृताः प्रणिहिता अपि
ते ऽभिसार्य गृहीतव्याः सपुत्रपशुबान्धवाः
ye tatra nopasarpanti sṛtāḥ praṇihitā api
te 'bhisārya gṛhītavyāḥ saputrapaśubāndhavāḥ
- 12
यांस्तत्र चौरान्गृह्णीयात्तान्विताड्य विडम्ब्य च
अवघुष्य च सर्वत्र वध्याश्चित्रवधेन ते
yāṃstatra caurāngṛhṇīyāttānvitāḍya viḍambya ca
avaghuṣya ca sarvatra vadhyāścitravadhena te
- 13
न त्व् अहोढान्विताश्चौरा राज्ञा वध्या ह्यनागमाः
सहोढान्सोपकरणान्क्षिप्रं चौरान्प्रशासयेत्
na tv ahoḍhānvitāścaurā rājñā vadhyā hyanāgamāḥ
sahoḍhānsopakaraṇānkṣipraṃ caurānpraśāsayet
- 14
स्वदेशघातिनो ये स्युस्तथा पन्थावरोधिनः
तेषां सर्वस्वम् आदाय भूयो निन्दां प्रकल्पयेत्
svadeśaghātino ye syustathā panthāvarodhinaḥ
teṣāṃ sarvasvam ādāya bhūyo nindāṃ prakalpayet
- 15
अहोढान्विमृशेच्चौरान्गृहीतान्परिशङ्कया
भयोपधाभिश्चित्राभिर्ब्रूयुस्तथा यथाकृतम्
ahoḍhānvimṛśeccaurāngṛhītānpariśaṅkayā
bhayopadhābhiścitrābhirbrūyustathā yathākṛtam
- 16
देशं कालं दिशं जातिं नाम वा संप्रतिश्रयम्
कृत्यं कर्मकरा वा स्युः प्रष्टव्यास्ते विनिग्रहे
deśaṃ kālaṃ diśaṃ jātiṃ nāma vā saṃpratiśrayam
kṛtyaṃ karmakarā vā syuḥ praṣṭavyāste vinigrahe
- 17
वर्णस्वराकारभेदात्ससंदिग्धनिवेदनात्
अदेशकालदृष्टत्वाद्वासस्याप्य् अविशोधनात्
varṇasvarākārabhedātsasaṃdigdhanivedanāt
adeśakāladṛṣṭatvādvāsasyāpy aviśodhanāt
- 18
असद्व्ययात्पूर्वचौर्याद् असत्संसर्गकारणात्
लेशैर् अप्य् अवगन्तव्या न होढेनैव केवलम्
asadvyayātpūrvacauryād asatsaṃsargakāraṇāt
leśair apy avagantavyā na hoḍhenaiva kevalam
- 19
दस्युवृत्ते यदि नरे शङ्का स्यात्तस्करे ऽपि वा
यदि स्पृश्येत लेशेन कार्यः स्याच्छपथः ततः
dasyuvṛtte yadi nare śaṅkā syāttaskare 'pi vā
yadi spṛśyeta leśena kāryaḥ syācchapathaḥ tataḥ
- 20
चौराणां भक्तदा ये स्युस्तथाग्न्युदकदायकाः
आवासदा देशिकदास्तथैवोत्तरदायकाः
caurāṇāṃ bhaktadā ye syustathāgnyudakadāyakāḥ
āvāsadā deśikadāstathaivottaradāyakāḥ
- 21
क्रेतारश्चैव भाण्डानां प्रतिग्राहिण एव च
समदण्डाः स्मृता ह्य् एते ये च प्रच्छादयन्ति तान्
kretāraścaiva bhāṇḍānāṃ pratigrāhiṇa eva ca
samadaṇḍāḥ smṛtā hy ete ye ca pracchādayanti tān
- 22
राष्ट्रेषु राष्ट्राधिकृताः सामन्ताश्चैव चोदिताः
अभ्याघातेषु मध्यस्था यथा चौरास्तथैव ते
rāṣṭreṣu rāṣṭrādhikṛtāḥ sāmantāścaiva coditāḥ
abhyāghāteṣu madhyasthā yathā caurāstathaiva te
- 23
गोचरे यस्य मुष्येत तेन चौराः प्रयत्नतः
मृग्या दाप्यो ऽन्यथा मोषं पदं यदि न निर्गतम्
gocare yasya muṣyeta tena caurāḥ prayatnataḥ
mṛgyā dāpyo 'nyathā moṣaṃ padaṃ yadi na nirgatam
- 24
निर्गते तु पदे तस्मिन्नष्टे ऽन्यत्र निपातिते
सामन्तान्मार्गपालांश्च दिक्पालांश्चैव दापयेत्
nirgate tu pade tasminnaṣṭe 'nyatra nipātite
sāmantānmārgapālāṃśca dikpālāṃścaiva dāpayet
- 25
गृहे वै मुषिते राजा चौरग्राहांस्तु दापयेत्
आरक्षकान्राष्ट्रिकांश्च यदि चौरो न लभ्यते
gṛhe vai muṣite rājā cauragrāhāṃstu dāpayet
ārakṣakānrāṣṭrikāṃśca yadi cauro na labhyate
- 26
यदि वा दाप्यमानानां तस्मिन्मोषे तु संशयः
मुषितः शपथं शाप्यो मोषे वैशोध्यकारणात्
yadi vā dāpyamānānāṃ tasminmoṣe tu saṃśayaḥ
muṣitaḥ śapathaṃ śāpyo moṣe vaiśodhyakāraṇāt
- 27
अचौरे दापिते मोषं चौर्यवैशोध्यकारणात्
चौरे लब्धे लभेयुस्ते द्विगुणं प्रतिपादिताः
acaure dāpite moṣaṃ cauryavaiśodhyakāraṇāt
caure labdhe labheyuste dviguṇaṃ pratipāditāḥ
- 28
चौरहृतं प्रयत्नेन सरूपं प्रतिपादयेत्
तदभावे तु मूल्यं स्याद्दण्डं दाप्यश्च तत्समम्
caurahṛtaṃ prayatnena sarūpaṃ pratipādayet
tadabhāve tu mūlyaṃ syāddaṇḍaṃ dāpyaśca tatsamam
- 29
काष्ठकाण्डतृणादीनां मृन्मयानां तथैव च
वेणुवैणवभाण्डानां वेत्रस्नाय्वस्थिचर्मणाम्
kāṣṭhakāṇḍatṛṇādīnāṃ mṛnmayānāṃ tathaiva ca
veṇuvaiṇavabhāṇḍānāṃ vetrasnāyvasthicarmaṇām
- 30
शाकहरितमूलानां हरणे फलपुष्पयोः
गोरसेक्षुविकाराणां तथा लवणतैलयोः
śākaharitamūlānāṃ haraṇe phalapuṣpayoḥ
gorasekṣuvikārāṇāṃ tathā lavaṇatailayoḥ

