38 shlokas
- 1
सेतुकेदारमर्यादाविकृष्टाकृष्टनिश्चयाः
क्षेत्राधिकारा यत्र स्युर्विवादः क्षेत्रजस्तु सः
setukedāramaryādāvikṛṣṭākṛṣṭaniścayāḥ
kṣetrādhikārā yatra syurvivādaḥ kṣetrajastu saḥ
- 2
क्षेत्रसीमाविरोधेषु सामन्तेभ्यो विनिश्चयः
नगरग्रामगणिनो ये च वृद्धतमा नराः
kṣetrasīmāvirodheṣu sāmantebhyo viniścayaḥ
nagaragrāmagaṇino ye ca vṛddhatamā narāḥ
- 3
ग्रामसीमासु च बहिर्ये स्युस्तत्कृषिजीविनः
गोपशाकुनिकव्याधा ये चान्ये वनगोचराः
grāmasīmāsu ca bahirye syustatkṛṣijīvinaḥ
gopaśākunikavyādhā ye cānye vanagocarāḥ
- 4
समुन्नयेयुस्ते सीमां लक्षणैर् उपलक्षिताम्
तुषाङ्गारकपालैश्च कुम्भैर् आयतनैर्द्रुमैः
samunnayeyuste sīmāṃ lakṣaṇair upalakṣitām
tuṣāṅgārakapālaiśca kumbhair āyatanairdrumaiḥ
- 5
अभिज्ञातैश्च वल्मीकस्थलनिम्नोन्नतादिभिः
केदाराराममार्गैश्च पुराणैः सेतुभिस्तथा
abhijñātaiśca valmīkasthalanimnonnatādibhiḥ
kedārārāmamārgaiśca purāṇaiḥ setubhistathā
- 6
निम्नगापहृतोत्सृष्टनष्टचिह्नासु भूमिषु
तत्प्रदेशानुमानाच्च प्रमाणैर्भोगदर्शनैः
nimnagāpahṛtotsṛṣṭanaṣṭacihnāsu bhūmiṣu
tatpradeśānumānācca pramāṇairbhogadarśanaiḥ
- 7
अथ चेद् अनृतं ब्रूयुः सामन्तास्तद्विनिश्चये
सर्वे पृथक्पृथग्दण्ड्या राज्ञा मध्यमसाहसम्
atha ced anṛtaṃ brūyuḥ sāmantāstadviniścaye
sarve pṛthakpṛthagdaṇḍyā rājñā madhyamasāhasam
- 8
गणवृद्धादयस्त्व् अन्ये दण्डं दाप्याः पृथक्पृथक्
विनेयाः प्रथमेन स्युः साहसेनानृते स्थिताः
gaṇavṛddhādayastv anye daṇḍaṃ dāpyāḥ pṛthakpṛthak
vineyāḥ prathamena syuḥ sāhasenānṛte sthitāḥ
- 9
नैकः समुन्नयेत्सीमां नरः प्रत्ययवान् अपि
गुरुत्वाद् अस्य धर्मस्य क्रियैषा बहुषु स्थिता
naikaḥ samunnayetsīmāṃ naraḥ pratyayavān api
gurutvād asya dharmasya kriyaiṣā bahuṣu sthitā
- 10
एकश्चेद् उन्नयेत्सीमां सोपवासः समाहितः
रक्तमाल्याम्बरधरः क्षितिम् आरोप्य मूर्धनि
ekaśced unnayetsīmāṃ sopavāsaḥ samāhitaḥ
raktamālyāmbaradharaḥ kṣitim āropya mūrdhani
- 11
यदा च न स्युर्ज्ञातारः सीमाया न च लक्षणम्
तदा राजा द्वयोः सीमाम् उद्धरेद् इष्टतः स्वयम्
yadā ca na syurjñātāraḥ sīmāyā na ca lakṣaṇam
tadā rājā dvayoḥ sīmām uddhared iṣṭataḥ svayam
- 12
एतेनैव गृहोद्याननिपानायतनादिषु
विवादविधिर् आख्यातस्तथा ग्रामान्तरेषु च
etenaiva gṛhodyānanipānāyatanādiṣu
vivādavidhir ākhyātastathā grāmāntareṣu ca
- 13
अवस्करस्थलश्वभ्रभ्रमस्यन्दनिकादिभिः
चतुष्पथसुरस्थानरथ्यामार्गान्न रोधयेत्
avaskarasthalaśvabhrabhramasyandanikādibhiḥ
catuṣpathasurasthānarathyāmārgānna rodhayet
- 14
परक्षेत्रस्य मध्ये तु सेतुर्न प्रतिषिध्यते
महागुणो ऽल्पबाधश्च वृद्धिर् इष्टा क्षये सति
parakṣetrasya madhye tu seturna pratiṣidhyate
mahāguṇo 'lpabādhaśca vṛddhir iṣṭā kṣaye sati
- 15
सेतुस्तु द्विविधो ज्ञेयः खेयो बन्ध्यस्तथैव च
तोयप्रवर्तनात्खेयो बन्ध्यः स्यात्तन्निवर्तनात्
setustu dvividho jñeyaḥ kheyo bandhyastathaiva ca
toyapravartanātkheyo bandhyaḥ syāttannivartanāt
- 16
नान्तरेणोदकं सस्यं नश्येद् अभ्युदकेन तु
य एवानुदके दोषः स एवाभ्युदके स्मृतः
nāntareṇodakaṃ sasyaṃ naśyed abhyudakena tu
ya evānudake doṣaḥ sa evābhyudake smṛtaḥ
- 17
पूर्वप्रवृत्तम् उत्सन्नम् अपृष्ट्वा स्वामिनं तु यः
सेतुं प्रवर्तयेत्कश्चिन्न स तत्फलभाग्भवेत्
pūrvapravṛttam utsannam apṛṣṭvā svāminaṃ tu yaḥ
setuṃ pravartayetkaścinna sa tatphalabhāgbhavet
- 18
मृते तु स्वामिनि पुनस्तद्वंश्ये वापि मानवे
राजानम् आमन्त्र्य ततः प्रकुर्यात्सेतुकर्म तत्
mṛte tu svāmini punastadvaṃśye vāpi mānave
rājānam āmantrya tataḥ prakuryātsetukarma tat
- 19
अतो ऽन्यथा क्लेशभाक्स्यान्मृगव्याधानुदर्शनात्
इषवस्तस्य नश्यन्ति यो विद्धम् अनुविध्यति
ato 'nyathā kleśabhāksyānmṛgavyādhānudarśanāt
iṣavastasya naśyanti yo viddham anuvidhyati
- 20
अशक्तप्रेतनष्टेषु क्षेत्रिकेष्व् अनिवारितः
क्षेत्रं चेद्विकृषेत्कश्चिद् अश्नुवीत स तत्फलम्
aśaktapretanaṣṭeṣu kṣetrikeṣv anivāritaḥ
kṣetraṃ cedvikṛṣetkaścid aśnuvīta sa tatphalam
- 21
विकृष्यमाणे क्षेत्रे चेत्क्षेत्रिकः पुनर् आव्रजेत्
खिलोपचारं तत्सर्वं दत्त्वा स्वक्षेत्रम् आप्नुयात्
vikṛṣyamāṇe kṣetre cetkṣetrikaḥ punar āvrajet
khilopacāraṃ tatsarvaṃ dattvā svakṣetram āpnuyāt
- 22
तदष्टभागापचयाद्यावत्सप्त गताः समाः
सम्प्राप्ते त्व् अष्टमे वर्षे भुक्तं क्षेत्रं लभेत सः
tadaṣṭabhāgāpacayādyāvatsapta gatāḥ samāḥ
samprāpte tv aṣṭame varṣe bhuktaṃ kṣetraṃ labheta saḥ
- 23
संवत्सरेणार्धखिलं खिलं तद्वत्सरैस्त्रिभिः
पञ्चवर्षावसन्नं तु स्यात्क्षेत्रम् अटवीसमम्
saṃvatsareṇārdhakhilaṃ khilaṃ tadvatsaraistribhiḥ
pañcavarṣāvasannaṃ tu syātkṣetram aṭavīsamam
- 24
क्षेत्रं त्रिपुरुषं यत्स्याद्गृहं वा स्यात्क्रमागतम्
राजप्रसादाद् अन्यत्र न तद्भोगः परं नयेत्
kṣetraṃ tripuruṣaṃ yatsyādgṛhaṃ vā syātkramāgatam
rājaprasādād anyatra na tadbhogaḥ paraṃ nayet
- 25
उत्क्रम्य तु वृतिं यत्र सस्यघातो गवादिभिः
पालः शास्यो भवेत्तत्र न चेच्छक्त्या निवारयेत्
utkramya tu vṛtiṃ yatra sasyaghāto gavādibhiḥ
pālaḥ śāsyo bhavettatra na cecchaktyā nivārayet
- 26
समूलसस्यनाशे तु तत्स्वामी समम् आप्नुयात्
वधेन पालो मुच्येत दण्डं स्वामिनि पातयेत्
samūlasasyanāśe tu tatsvāmī samam āpnuyāt
vadhena pālo mucyeta daṇḍaṃ svāmini pātayet
- 27
गौः प्रसूता दशाहात्च महोक्षाजाविकुञ्जराः
निवार्यास्तु प्रयत्नेन तेषां स्वामी न दण्डभाक्
gauḥ prasūtā daśāhātca mahokṣājāvikuñjarāḥ
nivāryāstu prayatnena teṣāṃ svāmī na daṇḍabhāk
- 28
माषं गां दापयेद्दण्डं द्वौ माषौ महिषीं तथा
अजाविके सवत्से तु दण्डः स्याद् अर्धमाषकः
māṣaṃ gāṃ dāpayeddaṇḍaṃ dvau māṣau mahiṣīṃ tathā
ajāvike savatse tu daṇḍaḥ syād ardhamāṣakaḥ
- 29
अदण्ड्या हस्तिनो ऽश्वाश्च प्रजापाला हि ते स्मृताः
अदण्ड्या गर्भिणी गौश्च सूतिका चाभिसारिणी
adaṇḍyā hastino 'śvāśca prajāpālā hi te smṛtāḥ
adaṇḍyā garbhiṇī gauśca sūtikā cābhisāriṇī
- 30
प्रोक्तस्तु द्विर्निषण्णानां वसन्त्यां तु चतुर्गुणम्
प्रत्यक्षचारकाणां तु चौरदण्डः स्मृतस्तथा
proktastu dvirniṣaṇṇānāṃ vasantyāṃ tu caturguṇam
pratyakṣacārakāṇāṃ tu cauradaṇḍaḥ smṛtastathā

