49 shlokas
- 1
विभागो ऽर्थस्य पित्र्यस्य पुत्रैर्यत्र प्रकल्प्यते
दायभाग इति प्रोक्तं तद्विवादपदं बुधैः
vibhāgo 'rthasya pitryasya putrairyatra prakalpyate
dāyabhāga iti proktaṃ tadvivādapadaṃ budhaiḥ
- 2
पितर्य् ऊर्ध्वं मृते पुत्रा विभजेयुर्धनं पितुः
मातुर्दुहितरो ऽभावे दुहितारं तदन्वयः
pitary ūrdhvaṃ mṛte putrā vibhajeyurdhanaṃ pituḥ
māturduhitaro 'bhāve duhitāraṃ tadanvayaḥ
- 3
मातुर्निवृत्ते रजसि प्रत्तासु भगिनीषु च
निरष्टे वाप्य् अमरणे पितर्य् उपरतस्पृहे
māturnivṛtte rajasi prattāsu bhaginīṣu ca
niraṣṭe vāpy amaraṇe pitary uparataspṛhe
- 4
पितैव वा स्वयं पुत्रान्विभजेद्वयसि स्थितः
ज्येष्ठं श्रेष्ठविभागेन यथा वास्य मतिर्भवेत्
pitaiva vā svayaṃ putrānvibhajedvayasi sthitaḥ
jyeṣṭhaṃ śreṣṭhavibhāgena yathā vāsya matirbhavet
- 5
बिभृयाद्वेच्छतः सर्वाञ्ज्येष्ठो भ्राता यथा पिता
भ्राता शक्तः कनिष्ठो वा शक्त्यपेक्षः कुले क्रिया
bibhṛyādvecchataḥ sarvāñjyeṣṭho bhrātā yathā pitā
bhrātā śaktaḥ kaniṣṭho vā śaktyapekṣaḥ kule kriyā
- 6
शौर्यभार्याधने हित्वा यच्च विद्याधनं भवेत्
त्रीण्य् एतान्य् अविभाज्यानि प्रसादो यश्च पैतृकः
śauryabhāryādhane hitvā yacca vidyādhanaṃ bhavet
trīṇy etāny avibhājyāni prasādo yaśca paitṛkaḥ
- 7
मात्रा च स्वधनं दत्तं यस्मै स्यात्प्रीतिपूर्वकम्
तस्याप्य् एष विधिर्दृष्टो मातापीष्टे यथा पिता
mātrā ca svadhanaṃ dattaṃ yasmai syātprītipūrvakam
tasyāpy eṣa vidhirdṛṣṭo mātāpīṣṭe yathā pitā
- 8
अध्यग्न्यध्यावहनिकं भर्तृदायस्तथैव च
भ्रातृमातृपितृभ्यश्च षड्विधं स्त्रीधनं स्मृतम्
adhyagnyadhyāvahanikaṃ bhartṛdāyastathaiva ca
bhrātṛmātṛpitṛbhyaśca ṣaḍvidhaṃ strīdhanaṃ smṛtam
- 9
स्त्रीधनं तदपत्यानां भर्तृगाम्य् अप्रजासु च
ब्राह्मादिषु चतुःष्व् आहुः पितृगामीतरेषु तु
strīdhanaṃ tadapatyānāṃ bhartṛgāmy aprajāsu ca
brāhmādiṣu catuḥṣv āhuḥ pitṛgāmītareṣu tu
- 10
कुटुम्बं बिभृयाद्भ्रातुर्यो विद्याम् अधिगच्छतः
भागं विद्याधनात्तस्मात्स लभेताश्रुतो ऽपि सन्
kuṭumbaṃ bibhṛyādbhrāturyo vidyām adhigacchataḥ
bhāgaṃ vidyādhanāttasmātsa labhetāśruto 'pi san
- 11
वैद्यो ऽवैद्याय नाकामो दद्याद् अंशं स्वतो धनात्
पितृद्रव्यं तद् आश्रित्य न चेत्तेन तद् आहृतम्
vaidyo 'vaidyāya nākāmo dadyād aṃśaṃ svato dhanāt
pitṛdravyaṃ tad āśritya na cettena tad āhṛtam
- 12
द्वाव् आंशौ प्रतिपद्येत विभजन्न् आत्मनः पिता
समांशभागिनी माता पुत्राणां स्यान्मृते पतौ
dvāv āṃśau pratipadyeta vibhajann ātmanaḥ pitā
samāṃśabhāginī mātā putrāṇāṃ syānmṛte patau
- 13
ज्येष्ठायांशो ऽधिको देयः ज्येष्ठाय तु वरः स्मृतः
समांशभाजः शेषाः स्युर् अप्रत्ता भगिनी तथा
jyeṣṭhāyāṃśo 'dhiko deyaḥ jyeṣṭhāya tu varaḥ smṛtaḥ
samāṃśabhājaḥ śeṣāḥ syur aprattā bhaginī tathā
- 14
क्षेत्रजेष्व् अपि पुत्रेषु तद्वज्जातेषु धर्मतः
वर्णावरेष्व् अंशहानिर् ऊढाजातेष्व् अनुक्रमात्
kṣetrajeṣv api putreṣu tadvajjāteṣu dharmataḥ
varṇāvareṣv aṃśahānir ūḍhājāteṣv anukramāt
- 15
पित्रैव तु विभक्ता ये हीनाधिकसमैर्धनैः
तेषां स एव धर्मः स्यात्सर्वस्य हि पिता प्रभुः
pitraiva tu vibhaktā ye hīnādhikasamairdhanaiḥ
teṣāṃ sa eva dharmaḥ syātsarvasya hi pitā prabhuḥ
- 16
कानीनश्च सहोढश्च गूढायां यश्च जायते
तेषां वोढापिता ज्ञेयस्ते च भागहराः स्मृताः
kānīnaśca sahoḍhaśca gūḍhāyāṃ yaśca jāyate
teṣāṃ voḍhāpitā jñeyaste ca bhāgaharāḥ smṛtāḥ
- 17
अज्ञातपितृको यश्च कानीनो ऽनूढमातृकः
मातामहाय दद्यात्स पिण्डं रिक्थं हरेत च
ajñātapitṛko yaśca kānīno 'nūḍhamātṛkaḥ
mātāmahāya dadyātsa piṇḍaṃ rikthaṃ hareta ca
- 18
जाता ये त्व् अनियुक्तायाम् एकेन बहुभिस्तथा
अरिक्थभाजस्ते सर्वे बीजिनाम् एव ते सुताः
jātā ye tv aniyuktāyām ekena bahubhistathā
arikthabhājaste sarve bījinām eva te sutāḥ
- 19
दद्युस्ते बीजिने पिण्डं माता चेच्छुल्कतो हृता
अशुल्कोपगतायां तु पिण्डदा वोढुर् एव ते
dadyuste bījine piṇḍaṃ mātā cecchulkato hṛtā
aśulkopagatāyāṃ tu piṇḍadā voḍhur eva te
- 20
पितृद्विट्पतितः पण्डो यश्च स्याद् औपपातिकः
औरसा अपि नैते ऽंशं लभेरन्क्षेत्रजाः कुतः
pitṛdviṭpatitaḥ paṇḍo yaśca syād aupapātikaḥ
aurasā api naite 'ṃśaṃ labherankṣetrajāḥ kutaḥ
- 21
दीर्घतीव्रामयग्रस्ता जडोन्मत्तान्धपङ्गवः
भर्तव्याः स्युः कुले चैते तत्पुत्रास्त्व् अंशभागिनः
dīrghatīvrāmayagrastā jaḍonmattāndhapaṅgavaḥ
bhartavyāḥ syuḥ kule caite tatputrāstv aṃśabhāginaḥ
- 22
द्विरामुष्यायणा दद्युर्द्वाभ्यां पिण्डोदके पृथक्
रिक्थाद् अर्धांशम् आदद्युर्बीजिक्षेत्रिकयोस्तथा
dvirāmuṣyāyaṇā dadyurdvābhyāṃ piṇḍodake pṛthak
rikthād ardhāṃśam ādadyurbījikṣetrikayostathā
- 23
संसृष्टिनां तु यो भागस्तेषाम् एव स इष्यते
अतो ऽन्यथांशभाजो हि निर्बीजिष्व् इतरान् इयात्
saṃsṛṣṭināṃ tu yo bhāgasteṣām eva sa iṣyate
ato 'nyathāṃśabhājo hi nirbījiṣv itarān iyāt
- 24
भ्राताम् अप्रजः प्रेयात्कश्चिच्चेत्प्रव्रजेत्तु वा
विभजेयुर्धनं तस्य शेषास्तु स्त्रीधनं विना
bhrātām aprajaḥ preyātkaściccetpravrajettu vā
vibhajeyurdhanaṃ tasya śeṣāstu strīdhanaṃ vinā
- 25
भरणम्चास्य कुर्वीरन्स्त्रीणाम् आ जीवितक्षयात्
रक्षन्ति शय्यां भर्तुश्चेद् आछिन्द्युर् इतरासु तु
bharaṇamcāsya kurvīranstrīṇām ā jīvitakṣayāt
rakṣanti śayyāṃ bhartuśced āchindyur itarāsu tu
- 26
स्याद्यस्य दुहिता तस्याः पित्रंशो भरणे मतः
आ संस्काराद्भजेद् एनां परतो बिभृयात्पतिः
syādyasya duhitā tasyāḥ pitraṃśo bharaṇe mataḥ
ā saṃskārādbhajed enāṃ parato bibhṛyātpatiḥ
- 27
मृते भर्तर्य् अपुत्रायाः पतिपक्षः प्रभुः स्त्रियाः
विनियोगात्मरक्षासु भरणे च स ईश्वरः
mṛte bhartary aputrāyāḥ patipakṣaḥ prabhuḥ striyāḥ
viniyogātmarakṣāsu bharaṇe ca sa īśvaraḥ
- 28
परिक्षीणे पतिकुले निर्मनुष्ये निराश्रये
तत्सपिण्डेषु वासत्सु पितृपक्षः प्रभुः स्त्रियाः
parikṣīṇe patikule nirmanuṣye nirāśraye
tatsapiṇḍeṣu vāsatsu pitṛpakṣaḥ prabhuḥ striyāḥ
- 29
पक्षद्वयावसाने तु राजा भर्ता स्मृतः स्त्रियाः
स तस्या भरणं कुर्यान्निगृह्णीयात्पथश्च्युताम्
pakṣadvayāvasāne tu rājā bhartā smṛtaḥ striyāḥ
sa tasyā bharaṇaṃ kuryānnigṛhṇīyātpathaścyutām
- 30
स्वातन्त्र्याद्विप्रणश्यन्ति कुले जाता अपि स्त्रियः
अस्वातन्त्र्यम् अतस्तासां प्रजापतिर् अकल्पयत्
svātantryādvipraṇaśyanti kule jātā api striyaḥ
asvātantryam atastāsāṃ prajāpatir akalpayat

