117 shlokas
- 1
विवाहादिविधिः स्त्रीणां यत्र पुंसां च कीर्त्यते
स्त्रीपुंसयोगनामैतद्विवादपदम् उच्यते
vivāhādividhiḥ strīṇāṃ yatra puṃsāṃ ca kīrtyate
strīpuṃsayoganāmaitadvivādapadam ucyate
- 2
स्त्रीपुंसयोस्तु संबन्धाद्वरणं प्राग्विधीयते
वरणाद्ग्रहणं पाणेः संस्कारो ऽथ द्विलक्षणः
strīpuṃsayostu saṃbandhādvaraṇaṃ prāgvidhīyate
varaṇādgrahaṇaṃ pāṇeḥ saṃskāro 'tha dvilakṣaṇaḥ
- 3
तयोर् अनियतं प्रोक्तं वरणं दोषदर्शनात्
पाणिग्रहणमन्त्राभ्यां नियतं दारलक्षणम्
tayor aniyataṃ proktaṃ varaṇaṃ doṣadarśanāt
pāṇigrahaṇamantrābhyāṃ niyataṃ dāralakṣaṇam
- 4
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परिग्रहे
स्वजात्या श्रेयसी भार्या स्वजात्यश्च पतिः स्त्रियाः
brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ śūdrāṇāṃ ca parigrahe
svajātyā śreyasī bhāryā svajātyaśca patiḥ striyāḥ
- 5
ब्राह्मणस्यानुलोम्येन स्त्रियो ऽन्यास्तिस्र एव तु
शूद्रायाः प्रातिलोम्येन तथान्ये पतयस्त्रयः
brāhmaṇasyānulomyena striyo 'nyāstisra eva tu
śūdrāyāḥ prātilomyena tathānye patayastrayaḥ
- 6
द्वे भार्ये क्षत्रियस्यान्ये वैश्यस्यैका प्रकीर्तिता
वैश्याया द्वौ पती ज्ञेयाव् एको ऽन्यः क्षत्रियापतिः
dve bhārye kṣatriyasyānye vaiśyasyaikā prakīrtitā
vaiśyāyā dvau patī jñeyāv eko 'nyaḥ kṣatriyāpatiḥ
- 7
आ सप्तमात्पञ्चमाद्वा बन्धुभ्यः पितृमातृताः
अविवाह्याः सगोत्राः स्युः समानप्रवरास्तथा
ā saptamātpañcamādvā bandhubhyaḥ pitṛmātṛtāḥ
avivāhyāḥ sagotrāḥ syuḥ samānapravarāstathā
- 8
परीक्ष्यः पुरुषः पुंस्त्वे निजैर् एवाङ्गलक्षणैः
पुमांश्चेद् अविकल्पेन स कन्यां लब्धुम् अर्हति
parīkṣyaḥ puruṣaḥ puṃstve nijair evāṅgalakṣaṇaiḥ
pumāṃśced avikalpena sa kanyāṃ labdhum arhati
- 9
सुबद्धजत्रुजान्वस्थिः सुबद्धांसशिरोधरः
स्थूलघाटस्तनूरुत्वग् अविलग्नगतिस्वरः
subaddhajatrujānvasthiḥ subaddhāṃsaśirodharaḥ
sthūlaghāṭastanūrutvag avilagnagatisvaraḥ
- 10
विट्चास्य प्लवते नाप्सु ह्लादि मूत्रं च फेनिलम्
पुमान्स्यांल्लक्षणैर् एतैर्विपरीतैस्तु पण्डकः
viṭcāsya plavate nāpsu hlādi mūtraṃ ca phenilam
pumānsyāṃllakṣaṇair etairviparītaistu paṇḍakaḥ
- 11
चतुर्दशविधः शास्त्रे स तु दृष्टो मनीषिभिः
चिकित्स्यश्चाचिकित्स्यश्च तेषाम् उक्तो विधिः क्रमात्
caturdaśavidhaḥ śāstre sa tu dṛṣṭo manīṣibhiḥ
cikitsyaścācikitsyaśca teṣām ukto vidhiḥ kramāt
- 12
निसर्गपण्डो वध्रिश्च पक्षपण्डस्तथैव च
अभिशापाद्गुरो रोगाद्देवक्रोधात्तथैव च
nisargapaṇḍo vadhriśca pakṣapaṇḍastathaiva ca
abhiśāpādguro rogāddevakrodhāttathaiva ca
- 13
ईर्ष्यापण्डश्च सेव्यश्च वातरेता मुखेभगः
आक्षिप्तो मोघबीजश्च शालीनो ऽन्यपतिस्तथा
īrṣyāpaṇḍaśca sevyaśca vātaretā mukhebhagaḥ
ākṣipto moghabījaśca śālīno 'nyapatistathā
- 14
तत्राद्याव् अप्रतीकरौ पक्षाख्यो मासम् आचरेत्
अनुक्रमात्त्रयस्यास्य कालः संवत्सरः स्मृतः
tatrādyāv apratīkarau pakṣākhyo māsam ācaret
anukramāttrayasyāsya kālaḥ saṃvatsaraḥ smṛtaḥ
- 15
ईर्ष्यापण्डादयो ये ऽन्ये चत्वारः समुदाहृताः
संत्यक्तव्याः पतितवत्क्षतयोन्या अपि स्त्रियाः
īrṣyāpaṇḍādayo ye 'nye catvāraḥ samudāhṛtāḥ
saṃtyaktavyāḥ patitavatkṣatayonyā api striyāḥ
- 16
आक्षिप्तमोघबीजाभ्याम्पत्याव् अप्रतिकर्मणि
पतिर् अन्यः स्मृतो नार्या वत्सरं संप्रतीक्ष्य तु
ākṣiptamoghabījābhyāmpatyāv apratikarmaṇi
patir anyaḥ smṛto nāryā vatsaraṃ saṃpratīkṣya tu
- 17
शालीनस्यापि धृष्टस्त्रीसंयोगाद्भज्यते ध्वजः
तं हीनवेगम् अन्यस्त्रीबालाद्याभिर् उपक्रमेत्
śālīnasyāpi dhṛṣṭastrīsaṃyogādbhajyate dhvajaḥ
taṃ hīnavegam anyastrībālādyābhir upakramet
- 18
अन्यस्याम्यो मनुष्यः स्याद् अमनुष्यः स्वयोषिति
लभेत सान्यं भर्तारम् एतत्कार्यं प्रजापतेः
anyasyāmyo manuṣyaḥ syād amanuṣyaḥ svayoṣiti
labheta sānyaṃ bhartāram etatkāryaṃ prajāpateḥ
- 19
अपत्यार्थं स्त्रियः सृष्टाः स्त्री क्षेत्रं बीजिनः प्रजाः
क्षेत्रं बीजवते देयं नाबीजी क्षेत्रम् अर्हति
apatyārthaṃ striyaḥ sṛṣṭāḥ strī kṣetraṃ bījinaḥ prajāḥ
kṣetraṃ bījavate deyaṃ nābījī kṣetram arhati
- 20
पिता दद्यात्स्वयं कन्याम्भ्राता वानुमते पितुः
मातामहो मातुलश्च सकुल्या बान्धवास्तथा
pitā dadyātsvayaṃ kanyāmbhrātā vānumate pituḥ
mātāmaho mātulaśca sakulyā bāndhavāstathā
- 21
माताभावे तु सर्वेषां प्रकृतौ यदि वर्तते
तस्याम् अप्रकृतिस्थायां दद्युः कन्यां स्वजातयः
mātābhāve tu sarveṣāṃ prakṛtau yadi vartate
tasyām aprakṛtisthāyāṃ dadyuḥ kanyāṃ svajātayaḥ
- 22
यदा तु नैव कश्चित्स्यात्कन्या राजानम् आव्रजेत्
अनुज्ञया तस्य वरं प्रतीत्य वरयेत्स्वयम्
yadā tu naiva kaścitsyātkanyā rājānam āvrajet
anujñayā tasya varaṃ pratītya varayetsvayam
- 23
सवर्णम् अनुरूपं च कुलरूपवयःश्रुतैः
सह धर्मं चरेत्तेन पुत्रांश्चोत्पादयेत्ततः
savarṇam anurūpaṃ ca kularūpavayaḥśrutaiḥ
saha dharmaṃ carettena putrāṃścotpādayettataḥ
- 24
प्रतिगृह्य च यः कन्यां नरो देशान्तरं व्रजेत्
त्रीन् ऋतून्समतिक्रम्य कन्यान्यं वरयेद्वरम्
pratigṛhya ca yaḥ kanyāṃ naro deśāntaraṃ vrajet
trīn ṛtūnsamatikramya kanyānyaṃ varayedvaram
- 25
कन्या नर्तुम् उपेक्षेत बान्धवेभ्यो निवेदयेत्
ते चेन्न दद्युस्तां भर्त्रे ते स्युर्भ्रूणहभिः समाः
kanyā nartum upekṣeta bāndhavebhyo nivedayet
te cenna dadyustāṃ bhartre te syurbhrūṇahabhiḥ samāḥ
- 26
यावन्तश्चर्तवस्तस्याः समतीता पतिं विना
तावत्यो भ्रूणहत्याः स्युस्तस्य यो न ददाति ताम्
yāvantaścartavastasyāḥ samatītā patiṃ vinā
tāvatyo bhrūṇahatyāḥ syustasya yo na dadāti tām
- 27
अतो ऽप्रवृत्ते रजसि कन्यां दद्यात्पिता सकृत्
महद् एनः स्पृशेद् एनम् अन्यथैष विधिः सताम्
ato 'pravṛtte rajasi kanyāṃ dadyātpitā sakṛt
mahad enaḥ spṛśed enam anyathaiṣa vidhiḥ satām
- 28
सकृद् अंशो निपतति सकृत्कन्या प्रदीयते
सकृद् आह ददानीति त्रीण्य् एतानि सकृत्सकृत्
sakṛd aṃśo nipatati sakṛtkanyā pradīyate
sakṛd āha dadānīti trīṇy etāni sakṛtsakṛt
- 29
ब्राह्मादिषु विवाहेषु पञ्चस्व् एषु विधिः स्मृतः
गुणापेक्षं भवेद्दानम् आसुरादिषु च त्रिषु
brāhmādiṣu vivāheṣu pañcasv eṣu vidhiḥ smṛtaḥ
guṇāpekṣaṃ bhaveddānam āsurādiṣu ca triṣu
- 30
कन्यायाम्प्राप्तशुल्कायां ज्यायांश्चेद्वर आव्रजेत्
धर्मार्थकामसंयुक्तं वाच्यं तत्रानृतं भवेत्
kanyāyāmprāptaśulkāyāṃ jyāyāṃścedvara āvrajet
dharmārthakāmasaṃyuktaṃ vācyaṃ tatrānṛtaṃ bhavet

