14 shlokas
- 1
अष्टावक्र उवाच
अविनाशिनम् आत्मानम् एकं विज्ञाय तत्त्वतः
तवात्मज्ञस्य धीरस्य कथम् अर्थार्जने रतिः
aṣṭāvakra uvāca
avināśinam ātmānam ekaṃ vijñāya tattvataḥ
tavātmajñasya dhīrasya katham arthārjane ratiḥ
- 2
आत्माज्ञानाद् अहो प्रीतिर्विषयभ्रमगोचरे
शुक्तेर् अज्ञानतो लोभो यथा रजतविभ्रमे
ātmājñānād aho prītirviṣayabhramagocare
śukter ajñānato lobho yathā rajatavibhrame
- 3
विश्वं स्फुरति यत्रेदं तरङ्गा इव सागरे
सो ऽहम् अस्मीति विज्ञाय किं दीन इव धावसि
viśvaṃ sphurati yatredaṃ taraṅgā iva sāgare
so 'ham asmīti vijñāya kiṃ dīna iva dhāvasi
- 4
श्रुत्वापि शुद्धचैतन्यम् आत्मानम् अतिसुन्दरम्
उपस्थेत्यन्तसंसक्तो मालिन्यम् अधिगच्छति
śrutvāpi śuddhacaitanyam ātmānam atisundaram
upasthetyantasaṃsakto mālinyam adhigacchati
- 5
सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि
मुनेर्जानत आश्चर्यं ममत्वम् अनुवर्तते
sarvabhūteṣu cātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani
munerjānata āścaryaṃ mamatvam anuvartate
- 6
आस्थितः परमाद्वैतं मोक्षार्थे ऽपि व्यवस्थितः
आश्चर्यं कामवशगो विकलः केलिशिक्षया
āsthitaḥ paramādvaitaṃ mokṣārthe 'pi vyavasthitaḥ
āścaryaṃ kāmavaśago vikalaḥ keliśikṣayā
- 7
उद्भूतं ज्ञानदुर्मित्रम् अवधार्यातिदुर्बलः
आश्चर्यं कामम् आकाङ्क्षेत्कालम् अन्तम् अनुश्रितः
udbhūtaṃ jñānadurmitram avadhāryātidurbalaḥ
āścaryaṃ kāmam ākāṅkṣetkālam antam anuśritaḥ
- 8
इहामुत्र विरक्तस्य नित्यानित्यविवेकिनः
आश्चर्यं मोक्षकामस्य मोक्षाद् एव विभीषिका
ihāmutra viraktasya nityānityavivekinaḥ
āścaryaṃ mokṣakāmasya mokṣād eva vibhīṣikā
- 9
धीरस्तु भोज्यमानो ऽपि पीड्यमानो ऽपि सर्वदा
आत्मानं केवलं पश्यन्न तुष्यति न कुप्यति
dhīrastu bhojyamāno 'pi pīḍyamāno 'pi sarvadā
ātmānaṃ kevalaṃ paśyanna tuṣyati na kupyati
- 10
चेष्टमानं शरीरं स्वं पश्यत्य् अन्यशरीरवत्
संस्तवे चापि निन्दायां कथं क्षुभ्येत्महाशयः
ceṣṭamānaṃ śarīraṃ svaṃ paśyaty anyaśarīravat
saṃstave cāpi nindāyāṃ kathaṃ kṣubhyetmahāśayaḥ
- 11
मायामात्रम् इदं विश्वं पश्यन्विगतकौतुकः
अपि संनिहिते मृत्यौ कथं त्रस्यति धीरधीः
māyāmātram idaṃ viśvaṃ paśyanvigatakautukaḥ
api saṃnihite mṛtyau kathaṃ trasyati dhīradhīḥ
- 12
निःस्पृहं मानसं यस्य नैराश्ये ऽपि महात्मनः
तस्यात्मज्ञानतृप्तस्य तुलना केन जायते
niḥspṛhaṃ mānasaṃ yasya nairāśye 'pi mahātmanaḥ
tasyātmajñānatṛptasya tulanā kena jāyate
- 13
स्वभावाद् एव जानानो दृश्यम् एतन्न किंचन
इदं ग्राह्यम् इदं त्याज्यं स किं पश्यति धीरधीः
svabhāvād eva jānāno dṛśyam etanna kiṃcana
idaṃ grāhyam idaṃ tyājyaṃ sa kiṃ paśyati dhīradhīḥ
- 14
अन्तस्त्यक्तकषायस्य निर्द्वन्द्वस्य निराशिषः
यदृच्छयागतो भोगो न दुःखाय न तुष्टये
antastyaktakaṣāyasya nirdvandvasya nirāśiṣaḥ
yadṛcchayāgato bhogo na duḥkhāya na tuṣṭaye

