20 shlokas
- 1
जनक उवाच
कथं ज्ञानम् अवाप्नोति कथं मुक्तिर्भविष्यति
वैराग्यं च कथं प्राप्तम् एतद्ब्रूहि मम प्रभो
janaka uvāca
kathaṃ jñānam avāpnoti kathaṃ muktirbhaviṣyati
vairāgyaṃ ca kathaṃ prāptam etadbrūhi mama prabho
- 2
अष्टावक्र उवाच
मुक्तिम् इच्छसि चेत्तात विषयान्विषवत्त्यज
क्षमार्जवदयातोषसत्यं पीयूषवद्भज
aṣṭāvakra uvāca
muktim icchasi cettāta viṣayānviṣavattyaja
kṣamārjavadayātoṣasatyaṃ pīyūṣavadbhaja
- 3
न पृथ्वी न जलं नाग्निर्न वायुर्द्यौर्न वा भवान्
एषां साक्षिणम् आत्मानं चिद्रूपं विद्धि मुक्तये
na pṛthvī na jalaṃ nāgnirna vāyurdyaurna vā bhavān
eṣāṃ sākṣiṇam ātmānaṃ cidrūpaṃ viddhi muktaye
- 4
यदि देहं पृथक्कृत्य चिति विश्राम्य तिष्ठसि
अधुनैव सुखी शान्तो बन्धमुक्तो भविष्यसि
yadi dehaṃ pṛthakkṛtya citi viśrāmya tiṣṭhasi
adhunaiva sukhī śānto bandhamukto bhaviṣyasi
- 5
न त्वं विप्रादिको वर्णो नाश्रमी नाक्षगोचरः
असङ्गो ऽसि निराकारो विश्वसाक्षी सुखी भव
na tvaṃ viprādiko varṇo nāśramī nākṣagocaraḥ
asaṅgo 'si nirākāro viśvasākṣī sukhī bhava
- 6
धर्माधर्मौ सुखं दुःखं मानसानि न ते विभो
न कर्तासि न भोक्तासि मुक्त एवासि सर्वदा
dharmādharmau sukhaṃ duḥkhaṃ mānasāni na te vibho
na kartāsi na bhoktāsi mukta evāsi sarvadā
- 7
एको द्रष्टासि सर्वस्य मुक्तप्रायो ऽसि सर्वदा
अयम् एव हि ते बन्धो द्रष्टारं पश्यसीतरम्
eko draṣṭāsi sarvasya muktaprāyo 'si sarvadā
ayam eva hi te bandho draṣṭāraṃ paśyasītaram
- 8
अहं कर्तेत्य् अहंमानमहाकृष्णाहिदंशितः
नाहं कर्तेति विश्वासामृतं पीत्वा सुखी भव
ahaṃ kartety ahaṃmānamahākṛṣṇāhidaṃśitaḥ
nāhaṃ karteti viśvāsāmṛtaṃ pītvā sukhī bhava
- 9
एको विशुद्धबोधो ऽहम् इति निश्चयवह्निना
प्रज्वाल्याज्ञानगहनं वीतशोकः सुखी भव
eko viśuddhabodho 'ham iti niścayavahninā
prajvālyājñānagahanaṃ vītaśokaḥ sukhī bhava
- 10
यत्र विश्वम् इदं भाति कल्पितं रज्जुसर्पवत्
आनन्दपरमानन्दः स बोधस्त्वं सुखं चर
yatra viśvam idaṃ bhāti kalpitaṃ rajjusarpavat
ānandaparamānandaḥ sa bodhastvaṃ sukhaṃ cara
- 11
मुक्ताभिमानी मुक्तो हि बद्धो बद्धाभिमान्य् अपि
किंवदन्तीह सत्येयं या मतिः सा गतिर्भवेत्
muktābhimānī mukto hi baddho baddhābhimāny api
kiṃvadantīha satyeyaṃ yā matiḥ sā gatirbhavet
- 12
आत्मा साक्षी विभुः पूर्ण एको मुक्तश्चिद् अक्रियः
असङ्गो निस्पृहः शान्तो भ्रमात्संसारवान् इव
ātmā sākṣī vibhuḥ pūrṇa eko muktaścid akriyaḥ
asaṅgo nispṛhaḥ śānto bhramātsaṃsāravān iva
- 13
कूटस्थं बोधम् अद्वैतम् आत्मानं परिभावय
आभासो ऽहं भ्रमं मुक्त्वा भावं बाह्यम् अथान्तरं
kūṭasthaṃ bodham advaitam ātmānaṃ paribhāvaya
ābhāso 'haṃ bhramaṃ muktvā bhāvaṃ bāhyam athāntaraṃ
- 14
देहाभिमानपाशेन चिरं बद्धो ऽसि पुत्रक
बोधो ऽहं ज्ञानखड्गेन तन्निष्कृत्य सुखी भव
dehābhimānapāśena ciraṃ baddho 'si putraka
bodho 'haṃ jñānakhaḍgena tanniṣkṛtya sukhī bhava
- 15
निःसङ्गो निष्क्रियो ऽसि त्वं स्वप्रकाशो निरञ्जनः
अयम् एव हि ते बन्धः समाधिम् अनुतिष्ठसि
niḥsaṅgo niṣkriyo 'si tvaṃ svaprakāśo nirañjanaḥ
ayam eva hi te bandhaḥ samādhim anutiṣṭhasi
- 16
त्वया व्याप्तम् इदं विश्वं त्वयि प्रोतं यथार्थतः
शुद्धबुद्धस्वरूपस्त्वं मा गमः क्षुद्रचित्तताम्
tvayā vyāptam idaṃ viśvaṃ tvayi protaṃ yathārthataḥ
śuddhabuddhasvarūpastvaṃ mā gamaḥ kṣudracittatām
- 17
निरपेक्षो निर्विकारो निर्भरः शीतलाशयः
अगाधबुद्धिर् अक्षुब्धो भव चिन्मात्रवासनः
nirapekṣo nirvikāro nirbharaḥ śītalāśayaḥ
agādhabuddhir akṣubdho bhava cinmātravāsanaḥ
- 18
साकारम् अनृतं विद्धि निराकारं तु निश्चलम्
एतत्तत्त्वोपदेशेन न पुनर्भवसम्भवः
sākāram anṛtaṃ viddhi nirākāraṃ tu niścalam
etattattvopadeśena na punarbhavasambhavaḥ
- 19
यथैवादर्शमध्यस्थे रूपे ऽन्तः परितस्तु सः
तथैवास्मिन्शरीरे ऽन्तः परितः परमेश्वरः
yathaivādarśamadhyasthe rūpe 'ntaḥ paritastu saḥ
tathaivāsminśarīre 'ntaḥ paritaḥ parameśvaraḥ
- 20
एकं सर्वगतं व्योम बहिर् अन्तर्यथा घटे
नित्यं निरन्तरं ब्रह्म सर्वभूतगणे तथा
ekaṃ sarvagataṃ vyoma bahir antaryathā ghaṭe
nityaṃ nirantaraṃ brahma sarvabhūtagaṇe tathā

