100 shlokas
- 1
अष्टावक्र उवाच
यस्य बोधोदये तावत्स्वप्नवद्भवति भ्रमः
तस्मै सुखैकरूपाय नमः शान्ताय तेजसे
aṣṭāvakra uvāca
yasya bodhodaye tāvatsvapnavadbhavati bhramaḥ
tasmai sukhaikarūpāya namaḥ śāntāya tejase
- 2
अर्जयित्वाखिलान् अर्थान्भोगान् आप्नोति पुष्कलान्
न हि सर्वपरित्यागम् अन्तरेण सुखी भवेत्
arjayitvākhilān arthānbhogān āpnoti puṣkalān
na hi sarvaparityāgam antareṇa sukhī bhavet
- 3
कर्तव्यदुःखमार्तण्डज्वालाद् अग्धान्तरात्मनः
कुतः प्रशमपीयूषधारासारम् ऋते सुखम्
kartavyaduḥkhamārtaṇḍajvālād agdhāntarātmanaḥ
kutaḥ praśamapīyūṣadhārāsāram ṛte sukham
- 4
भवो ऽयं भावनामात्रो न किंचित्परमार्थतः
नास्त्य् अभावः स्वभावानां भावाभावविभाविनाम्
bhavo 'yaṃ bhāvanāmātro na kiṃcitparamārthataḥ
nāsty abhāvaḥ svabhāvānāṃ bhāvābhāvavibhāvinām
- 5
न दूरं न च सङ्कोचाल्लब्धम् एवात्मनः पदम्
निर्विकल्पं निरायासं निर्विकारं निरञ्जनम्
na dūraṃ na ca saṅkocāllabdham evātmanaḥ padam
nirvikalpaṃ nirāyāsaṃ nirvikāraṃ nirañjanam
- 6
व्यामोहमात्रविरतौ स्वरूपादानमात्रतः
वीतशोका विराजन्ते निरावरणदृष्टयः
vyāmohamātraviratau svarūpādānamātrataḥ
vītaśokā virājante nirāvaraṇadṛṣṭayaḥ
- 7
समस्तं कल्पनामात्रम् आत्मा मुक्तः सनातनः
इति विज्ञाय धीरो हि किम् अभ्यस्यति बालवत्
samastaṃ kalpanāmātram ātmā muktaḥ sanātanaḥ
iti vijñāya dhīro hi kim abhyasyati bālavat
- 8
आत्मा ब्रह्मेति निश्चित्य भावाभावौ च कल्पितौ
निष्कामः किं विजानाति किं ब्रूते च करोति किं
ātmā brahmeti niścitya bhāvābhāvau ca kalpitau
niṣkāmaḥ kiṃ vijānāti kiṃ brūte ca karoti kiṃ
- 9
अयं सो ऽहम् अयं नाहम् इति क्षीणा विकल्पनाः
सर्वम् आत्मेति निश्चित्य तुष्णीभूतस्य योगिनः
ayaṃ so 'ham ayaṃ nāham iti kṣīṇā vikalpanāḥ
sarvam ātmeti niścitya tuṣṇībhūtasya yoginaḥ
- 10
न विक्षेपो न चैकाग्र्यं नातिबोधो न मूढता
न सुखं न च वा दुःखम् उपशान्तस्य योगिनः
na vikṣepo na caikāgryaṃ nātibodho na mūḍhatā
na sukhaṃ na ca vā duḥkham upaśāntasya yoginaḥ
- 11
स्वाराज्ये भैक्षवृत्तौ च लाभालाभे जने वने
निर्विकल्पस्वभावस्य न विशेषो ऽस्ति योगिनः
svārājye bhaikṣavṛttau ca lābhālābhe jane vane
nirvikalpasvabhāvasya na viśeṣo 'sti yoginaḥ
- 12
क्व धर्मः क्व च वा कामः क्व चार्थः क्व विवेकिता
इदं कृतम् इदं नेति द्वन्द्वैर्मुक्तस्य योगिनः
kva dharmaḥ kva ca vā kāmaḥ kva cārthaḥ kva vivekitā
idaṃ kṛtam idaṃ neti dvandvairmuktasya yoginaḥ
- 13
कृत्यं किम् अपि नैवास्ति न कापि हृदि रञ्जना
यथाजीवनम् एवेह जीवन्मुक्तस्य योगिनः
kṛtyaṃ kim api naivāsti na kāpi hṛdi rañjanā
yathājīvanam eveha jīvanmuktasya yoginaḥ
- 14
क्व मोहः क्व च वा विश्वं क्व तद्ध्यानं क्व मुक्तता
सर्वसङ्कल्पसीमायां विश्रान्तस्य महात्मनः
kva mohaḥ kva ca vā viśvaṃ kva taddhyānaṃ kva muktatā
sarvasaṅkalpasīmāyāṃ viśrāntasya mahātmanaḥ
- 15
येन विश्वम् इदं दृष्टं स नास्तीति करोतु वै
निर्वासनः किं कुरुते पश्यन्न् अपि न पश्यति
yena viśvam idaṃ dṛṣṭaṃ sa nāstīti karotu vai
nirvāsanaḥ kiṃ kurute paśyann api na paśyati
- 16
येन दृष्टं परं ब्रह्म सो ऽहं ब्रह्मेति चिन्तयेत्
किं चिन्तयति निश्चिन्तो द्वितीयं यो न पश्यति
yena dṛṣṭaṃ paraṃ brahma so 'haṃ brahmeti cintayet
kiṃ cintayati niścinto dvitīyaṃ yo na paśyati
- 17
दृष्टो येनात्मविक्षेपो निरोधं कुरुते त्व् असौ
उदारस्तु न विक्षिप्तः साध्याभावात्करोति किम्
dṛṣṭo yenātmavikṣepo nirodhaṃ kurute tv asau
udārastu na vikṣiptaḥ sādhyābhāvātkaroti kim
- 18
धीरो लोकविपर्यस्तो वर्तमानो ऽपि लोकवत्
न समाधिं न विक्षेपं न लेपं स्वस्य पश्यति
dhīro lokaviparyasto vartamāno 'pi lokavat
na samādhiṃ na vikṣepaṃ na lepaṃ svasya paśyati
- 19
भावाभावविहीनो यस्तृप्तो निर्वासनो बुधः
नैव किंचित्कृतं तेन लोकदृष्ट्या विकुर्वता
bhāvābhāvavihīno yastṛpto nirvāsano budhaḥ
naiva kiṃcitkṛtaṃ tena lokadṛṣṭyā vikurvatā
- 20
प्रवृत्तौ वा निर्वृत्तौ वा नैव धीरस्य दुर्ग्रहः
यदा यत्कर्तुम् आयाति तत्कृत्वा तिष्ठतः सुखम्
pravṛttau vā nirvṛttau vā naiva dhīrasya durgrahaḥ
yadā yatkartum āyāti tatkṛtvā tiṣṭhataḥ sukham
- 21
निर्वासनो निरालम्बः स्वच्छन्दो मुक्तबन्धनः
क्षिप्तः संस्कारवातेन चेष्टते शुष्कपर्णवत्
nirvāsano nirālambaḥ svacchando muktabandhanaḥ
kṣiptaḥ saṃskāravātena ceṣṭate śuṣkaparṇavat
- 22
असंसारस्य तु क्वापि न हर्षो न विषादिता
स शीतलमना नित्यं विदेह इव राजते
asaṃsārasya tu kvāpi na harṣo na viṣāditā
sa śītalamanā nityaṃ videha iva rājate
- 23
कुत्रापि न जिहासास्ति नाशो वापि न कुत्रचित्
आत्मारामस्य धीरस्य शीतलाच्छतरात्मनः
kutrāpi na jihāsāsti nāśo vāpi na kutracit
ātmārāmasya dhīrasya śītalācchatarātmanaḥ
- 24
प्रकृत्या शून्यचित्तस्य कुर्वतो ऽस्य यदृच्छया
प्राकृतस्येव धीरस्य न मानो नावमानता
prakṛtyā śūnyacittasya kurvato 'sya yadṛcchayā
prākṛtasyeva dhīrasya na māno nāvamānatā
- 25
कृतं देहेन कर्मेदं न मया शुद्धरूपिणा
इति चिन्तानुरोधी यः कुर्वन्न् अपि करोति न
kṛtaṃ dehena karmedaṃ na mayā śuddharūpiṇā
iti cintānurodhī yaḥ kurvann api karoti na
- 26
अतद्वादीव कुरुते न भवेद् अपि बालिशः
जीवन्मुक्तः सुखी श्रीमान्संसरन्न् अपि शोभते
atadvādīva kurute na bhaved api bāliśaḥ
jīvanmuktaḥ sukhī śrīmānsaṃsarann api śobhate
- 27
नानाविचारसुश्रान्तो धीरो विश्रान्तिम् आगतः
न कल्पते न जानाति न शृणोति न पश्यति
nānāvicārasuśrānto dhīro viśrāntim āgataḥ
na kalpate na jānāti na śṛṇoti na paśyati
- 28
असमाधेर् अविक्षेपान्न मुमुक्षुर्न चेतरः
निश्चित्य कल्पितं पश्यन्ब्रह्मैवास्ते महाशयः
asamādher avikṣepānna mumukṣurna cetaraḥ
niścitya kalpitaṃ paśyanbrahmaivāste mahāśayaḥ
- 29
यस्यान्तः स्याद् अहङ्कारो न करोति करोति सः
निरहङ्कारधीरेण न किंचिद् अकृतं कृतम्
yasyāntaḥ syād ahaṅkāro na karoti karoti saḥ
nirahaṅkāradhīreṇa na kiṃcid akṛtaṃ kṛtam
- 30
नोद्विग्नं न च संतुष्टम् अकर्तृ स्पन्दवर्जितम्
निराशं गतसन्देहं चित्तं मुक्तस्य राजते
nodvignaṃ na ca saṃtuṣṭam akartṛ spandavarjitam
nirāśaṃ gatasandehaṃ cittaṃ muktasya rājate

