33 shlokas
- 1
पराशर उवाच
सामवेदतरोः शाखा व्यासशिष्यः स जैमिनिः
क्रमेण येन मैत्रेय बिभेद शृणु तन्मम
parāśara uvāca
sāmavedataroḥ śākhā vyāsaśiṣyaḥ sa jaiminiḥ
krameṇa yena maitreya bibheda śṛṇu tanmama
- 2
सुमन्तुस्तस्य पुत्रो ऽभूत्सुकर्मास्याप्यभूत्सुतः
अधीतवन्तावेकैकां संहितां तौ महामुनी
sumantustasya putro 'bhūtsukarmāsyāpyabhūtsutaḥ
adhītavantāvekaikāṃ saṃhitāṃ tau mahāmunī
- 3
साहस्रं संहिताभेदं सुकर्मा तत्सुतस्ततः
चकार तं च तच्छिष्यौ जगृहाते महाव्रतौ
sāhasraṃ saṃhitābhedaṃ sukarmā tatsutastataḥ
cakāra taṃ ca tacchiṣyau jagṛhāte mahāvratau
- 4
हिरण्यनाभः कौसल्यः पौष्पिञ्जिश्च द्विजोत्तम
उदीच्याः सामगाः शिष्यास्तस्य पञ्चदश स्मृताः
hiraṇyanābhaḥ kausalyaḥ pauṣpiñjiśca dvijottama
udīcyāḥ sāmagāḥ śiṣyāstasya pañcadaśa smṛtāḥ
- 5
हिरण्यनाभात्तावत्यः संहिता यैर्द्विजोत्तमैः
गृहीतास्ते ऽपि चोच्यन्ते पण्डितैः प्राच्यसामगाः
hiraṇyanābhāttāvatyaḥ saṃhitā yairdvijottamaiḥ
gṛhītāste 'pi cocyante paṇḍitaiḥ prācyasāmagāḥ
- 6
लोकाक्षिः कुथुमिश्चैव कुषीदी लाङ्गलिस्तथा
पौष्पिञ्जिशिष्यास्तद्भेदैः संहिता बहुलीकृताः
lokākṣiḥ kuthumiścaiva kuṣīdī lāṅgalistathā
pauṣpiñjiśiṣyāstadbhedaiḥ saṃhitā bahulīkṛtāḥ
- 7
हिरण्यनाभशिष्यश्च चतुर्विंशतिसंहिताः
प्रोवाच कृतिनामासौ शिष्येभ्यः सुमहामतिः
hiraṇyanābhaśiṣyaśca caturviṃśatisaṃhitāḥ
provāca kṛtināmāsau śiṣyebhyaḥ sumahāmatiḥ
- 8
तैश्चापि सामवेदो ऽसौ शाखाभिर्बहुलीकृतः
अथर्वणाम् अथो वक्ष्ये संहितानां समुच्चयम्
अथर्ववेदं स मुनिः सुमन्तुरमितद्युतिः
taiścāpi sāmavedo 'sau śākhābhirbahulīkṛtaḥ
atharvaṇām atho vakṣye saṃhitānāṃ samuccayam
atharvavedaṃ sa muniḥ sumanturamitadyutiḥ
- 9
शिष्यमध्यापयामास कबन्धं सो ऽपि तं द्विधा
कृत्वा तु देवदर्शाय तथा पथ्याय दत्तवान्
śiṣyamadhyāpayāmāsa kabandhaṃ so 'pi taṃ dvidhā
kṛtvā tu devadarśāya tathā pathyāya dattavān
- 10
देवदर्शस्य शिष्यास्तु मौद्गो ब्रह्मबलिस्तथा
शौल्कायनिः पिप्पलादस्तथान्यो मुनिसत्तम
devadarśasya śiṣyāstu maudgo brahmabalistathā
śaulkāyaniḥ pippalādastathānyo munisattama
- 11
पथ्यस्यापि त्रयः शिष्याः कृता यैर्द्विज संहिताः
जाजलिः कुमुदादिश्च तृतीयः शौनको द्विज
pathyasyāpi trayaḥ śiṣyāḥ kṛtā yairdvija saṃhitāḥ
jājaliḥ kumudādiśca tṛtīyaḥ śaunako dvija
- 12
शौनकस्तु द्विधा कृत्वा ददावेकां तु बभ्रवे
द्वितीयां संहितां प्रादात्सैन्धवाय च संज्ञिने
śaunakastu dvidhā kṛtvā dadāvekāṃ tu babhrave
dvitīyāṃ saṃhitāṃ prādātsaindhavāya ca saṃjñine
- 13
सैन्धवान्मुञ्जकेशश्च ऽभिनद्वेदं द्विधा पुनः
नक्षत्रकल्पो वेदानां संहितानां तथैव च
saindhavānmuñjakeśaśca 'bhinadvedaṃ dvidhā punaḥ
nakṣatrakalpo vedānāṃ saṃhitānāṃ tathaiva ca
- 14
चतुर्थः स्यादाङ्गिरसः शान्तिकल्पश्च पञ्चमः
श्रेष्ठास्त्वथर्वणाम् एते संहितानां विकल्पकाः
caturthaḥ syādāṅgirasaḥ śāntikalpaśca pañcamaḥ
śreṣṭhāstvatharvaṇām ete saṃhitānāṃ vikalpakāḥ
- 15
आख्यानैश्चाप्युपाख्यानैर्गाथाभिः कल्पशुद्धिभिः
पुराणसंहितां चक्रे पुराणार्थविशारदः
ākhyānaiścāpyupākhyānairgāthābhiḥ kalpaśuddhibhiḥ
purāṇasaṃhitāṃ cakre purāṇārthaviśāradaḥ
- 16
प्रख्यातो व्यासशिष्यो ऽभूत्सूतो वै रोमहर्षणः
पुराणसंहितां तस्मै ददौ व्यासो महामुनिः
prakhyāto vyāsaśiṣyo 'bhūtsūto vai romaharṣaṇaḥ
purāṇasaṃhitāṃ tasmai dadau vyāso mahāmuniḥ
- 17
सुमतिश्चाग्निवर्चाश्च मित्रायुः शांसपायनः
अकृतव्रणो ऽथ सावर्णिः षट्शिष्यास्तस्य चाभवन्
sumatiścāgnivarcāśca mitrāyuḥ śāṃsapāyanaḥ
akṛtavraṇo 'tha sāvarṇiḥ ṣaṭśiṣyāstasya cābhavan
- 18
काश्यपः संहिताकर्ता सावर्णिः शांशपायनः
रोमहर्षणिका चान्या तिसॄणां मूलसंहिता
kāśyapaḥ saṃhitākartā sāvarṇiḥ śāṃśapāyanaḥ
romaharṣaṇikā cānyā tisṝṇāṃ mūlasaṃhitā
- 19
चतुष्टयेनाप्येतेन संहितानाम् इदं मुने
catuṣṭayenāpyetena saṃhitānām idaṃ mune
- 20
आद्यं सर्वपुराणानां पुराणं ब्राह्ममुच्यते
अष्टादश पुराणानि पुराणज्ञाः प्रचक्षते
ādyaṃ sarvapurāṇānāṃ purāṇaṃ brāhmamucyate
aṣṭādaśa purāṇāni purāṇajñāḥ pracakṣate
- 21
ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च शैवं भागवतं तथा
तथान्यं नारदीयं च मार्कण्डेयं च सप्तमम्
brāhmaṃ pādmaṃ vaiṣṇavaṃ ca śaivaṃ bhāgavataṃ tathā
tathānyaṃ nāradīyaṃ ca mārkaṇḍeyaṃ ca saptamam
- 22
आग्नेयमष्टमं चैव भविष्यं नवमं तथा
दशमं ब्रह्मवैवर्तं लैङ्गमेकादशं स्मृतम्
āgneyamaṣṭamaṃ caiva bhaviṣyaṃ navamaṃ tathā
daśamaṃ brahmavaivartaṃ laiṅgamekādaśaṃ smṛtam
- 23
वाराहं द्वादशं चैव स्कान्दं चात्र त्रयोदशम्
चतुर्दशं वामनं च कौर्मं पञ्चदशं स्मृतम्
मात्स्यं च गारुडं चैव ब्रह्माण्डं च ततः परम्
vārāhaṃ dvādaśaṃ caiva skāndaṃ cātra trayodaśam
caturdaśaṃ vāmanaṃ ca kaurmaṃ pañcadaśaṃ smṛtam
mātsyaṃ ca gāruḍaṃ caiva brahmāṇḍaṃ ca tataḥ param
- 24
सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च
सर्वेष्वेतेषु कथ्यन्ते वंशानुचरितं च यत्
sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvantarāṇi ca
sarveṣveteṣu kathyante vaṃśānucaritaṃ ca yat
- 25
यदेतत्तव मैत्रेय पुराणं कथ्यते मया
एतद्वैष्णवसंज्ञं वै पाद्मस्य समनन्तरम्
yadetattava maitreya purāṇaṃ kathyate mayā
etadvaiṣṇavasaṃjñaṃ vai pādmasya samanantaram
- 26
सर्गे च प्रतिसर्गे च वंशमन्वन्तरादिषु
कथ्यते भगवान्विष्णुरशेषेष्वेव सत्तम
sarge ca pratisarge ca vaṃśamanvantarādiṣu
kathyate bhagavānviṣṇuraśeṣeṣveva sattama
- 27
अङ्गानि चतुरो वेदा मीमांसा न्यायविस्तरः
पुराणं धर्मशास्त्रं च विद्या ह्येताश्चतुर्दश
aṅgāni caturo vedā mīmāṃsā nyāyavistaraḥ
purāṇaṃ dharmaśāstraṃ ca vidyā hyetāścaturdaśa
- 28
आयुर्वेदो धनुर्वेदो गान्धर्वश्चैव ते त्रयः
अर्थशास्त्रं चतुर्थं तु विद्या ह्यष्टादशैव ताः
āyurvedo dhanurvedo gāndharvaścaiva te trayaḥ
arthaśāstraṃ caturthaṃ tu vidyā hyaṣṭādaśaiva tāḥ
- 29
ज्ञेया ब्रह्मर्षयः पूर्वं तेभ्यो देवर्षयः पुनः
राजर्षयः पुनस्तेभ्य ऋषिप्रकृतयस्त्रयः
jñeyā brahmarṣayaḥ pūrvaṃ tebhyo devarṣayaḥ punaḥ
rājarṣayaḥ punastebhya ṛṣiprakṛtayastrayaḥ
- 30
इति शाखाः समाख्याताः शाखाभेदास्तथैव च
कर्तारश्चैव शाखानां भेदहेतुस्तथोदितः
iti śākhāḥ samākhyātāḥ śākhābhedāstathaiva ca
kartāraścaiva śākhānāṃ bhedahetustathoditaḥ

