26 shlokas
- 1
पराशर उवाच
आद्यो वेदश्चतुष्पादः शतसाहस्रसंमितः
ततो दशगुणः कृत्स्नो यज्ञो ऽयं सर्वकामधुक्
parāśara uvāca
ādyo vedaścatuṣpādaḥ śatasāhasrasaṃmitaḥ
tato daśaguṇaḥ kṛtsno yajño 'yaṃ sarvakāmadhuk
- 2
ततो ऽत्र मत्सुतो व्यासो ऽष्टाविंशतितमे ऽन्तरे
वेदमेकं चतुष्पादं चतुर्धा व्यभजत्प्रभुः
tato 'tra matsuto vyāso 'ṣṭāviṃśatitame 'ntare
vedamekaṃ catuṣpādaṃ caturdhā vyabhajatprabhuḥ
- 3
यथा तु तेन वै व्यस्ता वेदव्यासेन धीमता
वेदास्तथा समस्तैस्तैर्व्यस्ता व्यस्तैस्तथा मया
yathā tu tena vai vyastā vedavyāsena dhīmatā
vedāstathā samastaistairvyastā vyastaistathā mayā
- 4
तदनेनैव वेदानां शाखाभेदान्द्विजोत्तम
चतुर्युगेषु रचितान्समस्तेष्ववधारय
tadanenaiva vedānāṃ śākhābhedāndvijottama
caturyugeṣu racitānsamasteṣvavadhāraya
- 5
कृष्णद्वैपायनं व्यासं विद्धि नारायणं प्रभुम्
को ऽन्यो हि भुवि मैत्रेय महाभारतकृद्भवेत्
kṛṣṇadvaipāyanaṃ vyāsaṃ viddhi nārāyaṇaṃ prabhum
ko 'nyo hi bhuvi maitreya mahābhāratakṛdbhavet
- 6
तेन व्यस्ता यथा वेदा मत्पुत्रेण महात्मना
द्वापरे ह्यत्र मैत्रेय तन्मे शृणु यथार्थतः
tena vyastā yathā vedā matputreṇa mahātmanā
dvāpare hyatra maitreya tanme śṛṇu yathārthataḥ
- 7
ब्रह्मणा चोदितो व्यासो वेदान्व्यस्तुं प्रचक्रमे
अथ शिष्यान्स जग्राह चतुरो वेदपारगान्
brahmaṇā codito vyāso vedānvyastuṃ pracakrame
atha śiṣyānsa jagrāha caturo vedapāragān
- 8
ऋग्वेदश्रावकं पैलं जग्राह स महामुनिः
वैशम्पायननामानं यजुर्वेदस्य चाग्रहीत्
ṛgvedaśrāvakaṃ pailaṃ jagrāha sa mahāmuniḥ
vaiśampāyananāmānaṃ yajurvedasya cāgrahīt
- 9
जैमिनिं सामवेदस्य तथैवाथर्ववेदवित्
सुमन्तुस्तस्य शिष्यो ऽभूद्वेदव्यासस्य धीमतः
jaiminiṃ sāmavedasya tathaivātharvavedavit
sumantustasya śiṣyo 'bhūdvedavyāsasya dhīmataḥ
- 10
रोमहर्षणनामानं महाबुद्धिं महामुनिः
सूतं जग्राह शिष्यं स इतिहासपुराणयोः
romaharṣaṇanāmānaṃ mahābuddhiṃ mahāmuniḥ
sūtaṃ jagrāha śiṣyaṃ sa itihāsapurāṇayoḥ
- 11
एक आसीद्यजुर्वेदस्तं चतुर्धा व्यकल्पयत्
चातुर्होत्रम् अभूद्यस्मिंस्तेन यज्ञमथाकरोत्
eka āsīdyajurvedastaṃ caturdhā vyakalpayat
cāturhotram abhūdyasmiṃstena yajñamathākarot
- 12
आध्वर्यवं यजुर्भिस्तु ऋग्भिर्होत्रं तथा मुनिः
औद्गात्रं सामभिश्चक्रे ब्रह्मत्वं चाप्यथर्वभिः
ādhvaryavaṃ yajurbhistu ṛgbhirhotraṃ tathā muniḥ
audgātraṃ sāmabhiścakre brahmatvaṃ cāpyatharvabhiḥ
- 13
ततः स ऋच उद्धृत्य ऋग्वेदं कृतवान्मुनिः
यजूंषि च यजुर्वेदं सामवेदं च सामभिः
tataḥ sa ṛca uddhṛtya ṛgvedaṃ kṛtavānmuniḥ
yajūṃṣi ca yajurvedaṃ sāmavedaṃ ca sāmabhiḥ
- 14
राज्ञस्त्वथर्ववेदेन सर्वकर्माणि स प्रभुः
कारयामास मैत्रेय ब्रह्मत्वं च यथास्थितिः
rājñastvatharvavedena sarvakarmāṇi sa prabhuḥ
kārayāmāsa maitreya brahmatvaṃ ca yathāsthitiḥ
- 15
सो ऽयमेको महावेदतरुस्तेन पृथक्कृतः
चतुर्धा तु ततो जातं वेदपादपकाननम्
so 'yameko mahāvedatarustena pṛthakkṛtaḥ
caturdhā tu tato jātaṃ vedapādapakānanam
- 16
बिभेद प्रथमं विप्र पैल ऋग्वेदपादपम्
इन्द्रप्रमतये प्रादाद्बाष्कलाय च संहिते
bibheda prathamaṃ vipra paila ṛgvedapādapam
indrapramataye prādādbāṣkalāya ca saṃhite
- 17
चतुर्धा स बिभेदाथ बाष्कलो निजसंहिताम्
बौध्यादिभ्यो ददौ तास्तु शिष्येभ्यः स महामतिः
caturdhā sa bibhedātha bāṣkalo nijasaṃhitām
baudhyādibhyo dadau tāstu śiṣyebhyaḥ sa mahāmatiḥ
- 18
बौध्याग्निमाठरौ तद्वद्याज्ञवल्क्यपराशरौ
प्रतिशाखास्तु शाखायास्तस्यास्ते जगृहुर्मुने
baudhyāgnimāṭharau tadvadyājñavalkyaparāśarau
pratiśākhāstu śākhāyāstasyāste jagṛhurmune
- 19
इन्द्रप्रमतिरेकां तु संहितां स्वसुतं ततः
माण्डुकेयं महात्मानं मैत्रेयाध्यापयत्तदा
indrapramatirekāṃ tu saṃhitāṃ svasutaṃ tataḥ
māṇḍukeyaṃ mahātmānaṃ maitreyādhyāpayattadā
- 20
तस्य शिष्यप्रशिष्येभ्यः पुत्रशिष्यान्क्रमाद्ययौ
tasya śiṣyapraśiṣyebhyaḥ putraśiṣyānkramādyayau
- 21
वेदमित्रस्तु शाकल्यः संहितां तामधीतवान्
चकार संहिताः पञ्च शिष्येभ्यः प्रददौ च ताः
vedamitrastu śākalyaḥ saṃhitāṃ tāmadhītavān
cakāra saṃhitāḥ pañca śiṣyebhyaḥ pradadau ca tāḥ
- 22
तस्य शिष्यास्तु ये पञ्च तेषां नामानि मे शृणु
मुद्गलो गालवश्चैव वात्स्यः शालीय एव च
शिशिरः पञ्चमश्चासीत्मैत्रेय सुमहामुनिः
tasya śiṣyāstu ye pañca teṣāṃ nāmāni me śṛṇu
mudgalo gālavaścaiva vātsyaḥ śālīya eva ca
śiśiraḥ pañcamaścāsītmaitreya sumahāmuniḥ
- 23
संहितात्रितयं चक्रे शाकपूणिरथेतरः
निरुक्तमकरोत्तद्वच्चतुर्थं मुनिसत्तम
saṃhitātritayaṃ cakre śākapūṇirathetaraḥ
niruktamakarottadvaccaturthaṃ munisattama
- 24
क्रौञ्चो वैतालकिस्तद्वद्बलाकश्च महामुनिः
निरुक्तश्च चतुर्थो ऽभूद्वेदवेदाङ्गपारगः
krauñco vaitālakistadvadbalākaśca mahāmuniḥ
niruktaśca caturtho 'bhūdvedavedāṅgapāragaḥ
- 25
इत्येताः प्रतिशाखाभ्यो ऽप्यनुशाखा द्विजोत्तम
बाष्कलश्चापरास्तिस्रः संहिताः कृतवान्द्विज
शिष्यः कालायनिर्गार्ग्यस्तृतीयश्च तथा जवः
ityetāḥ pratiśākhābhyo 'pyanuśākhā dvijottama
bāṣkalaścāparāstisraḥ saṃhitāḥ kṛtavāndvija
śiṣyaḥ kālāyanirgārgyastṛtīyaśca tathā javaḥ
- 26
इत्येते बह्वृचाः प्रोक्ताः संहिता यैः प्रवर्तिताः
ityete bahvṛcāḥ proktāḥ saṃhitā yaiḥ pravartitāḥ

