30 shlokas
- 1
और्व उवाच
ब्रह्मेन्द्ररुद्रनासत्यसूर्याग्निवसुमारुतान्
विश्वेदेवानृषिगणान्वयांसि मनुजान्पशून्
aurva uvāca
brahmendrarudranāsatyasūryāgnivasumārutān
viśvedevānṛṣigaṇānvayāṃsi manujānpaśūn
- 2
सरीसृपान्पितृगणान्यच्चान्यद्भूतसंज्ञितम्
श्राद्धं श्रद्धान्वितः कुर्वन्तर्पयत्यखिलं जगत्
sarīsṛpānpitṛgaṇānyaccānyadbhūtasaṃjñitam
śrāddhaṃ śraddhānvitaḥ kurvantarpayatyakhilaṃ jagat
- 3
मासि मास्यसिते पक्षे पञ्चदश्यां नरेश्वर
तथाष्टकासु कुर्वीत काम्यान्कालाञ्छृणुष्व मे
māsi māsyasite pakṣe pañcadaśyāṃ nareśvara
tathāṣṭakāsu kurvīta kāmyānkālāñchṛṇuṣva me
- 4
श्राद्धार्हमागतं द्रव्यं विशिष्टमथवा द्विजम्
श्राद्धं कुर्वीत विज्ञाय व्यतीपाते ऽयने तथा
śrāddhārhamāgataṃ dravyaṃ viśiṣṭamathavā dvijam
śrāddhaṃ kurvīta vijñāya vyatīpāte 'yane tathā
- 5
विषुवे चापि सम्प्राप्ते ग्रहणे शशिसूर्ययोः
समस्तेष्वेव भूपाल राशिष्वर्के च गच्छति
viṣuve cāpi samprāpte grahaṇe śaśisūryayoḥ
samasteṣveva bhūpāla rāśiṣvarke ca gacchati
- 6
नक्षत्रग्रहपीडासु दुष्टस्वप्नावलोकने
इच्छाश्राद्धानि कुर्वीत नवसस्यागमे तथा
nakṣatragrahapīḍāsu duṣṭasvapnāvalokane
icchāśrāddhāni kurvīta navasasyāgame tathā
- 7
अमावास्या यदा मैत्रविशाखास्वातियोगिनी
श्राद्धैः पितृगणस्तृप्तिं तथाप्नोत्यष्टवार्षिकीम्
amāvāsyā yadā maitraviśākhāsvātiyoginī
śrāddhaiḥ pitṛgaṇastṛptiṃ tathāpnotyaṣṭavārṣikīm
- 8
अमावास्या यदा पुष्ये रौद्रे चर्क्षे पुनर्वसौ
द्वादशाब्दं तदा तृप्तिं प्रयान्ति पितरो ऽर्चिताः
amāvāsyā yadā puṣye raudre carkṣe punarvasau
dvādaśābdaṃ tadā tṛptiṃ prayānti pitaro 'rcitāḥ
- 9
वासवाजैकपादर्क्षे पितॄणां तृप्तिमिच्छताम्
वारुणे चाप्यमावास्या देवानामपि दुर्लभा
vāsavājaikapādarkṣe pitṝṇāṃ tṛptimicchatām
vāruṇe cāpyamāvāsyā devānāmapi durlabhā
- 10
नवस्वृक्षेष्वमावास्या यदैतेष्ववनीपते
तदा तृप्तिप्रदं श्राद्धं पितॄणां शृणु चापरम्
navasvṛkṣeṣvamāvāsyā yadaiteṣvavanīpate
tadā tṛptipradaṃ śrāddhaṃ pitṝṇāṃ śṛṇu cāparam
- 11
गीतं सनत्कुमारेण यदैलाय महात्मने
पृच्छते पितृभक्ताय श्रद्धयावनताय च
gītaṃ sanatkumāreṇa yadailāya mahātmane
pṛcchate pitṛbhaktāya śraddhayāvanatāya ca
- 12
सनत्कुमार उवाच
वैशाखमासस्य च या तृतीया नवम्यसौ कार्त्तिकशुक्लपक्षे
नभस्यमासस्य तु कृष्णपक्षे त्रयोदशी पञ्चदशी च माघे
sanatkumāra uvāca
vaiśākhamāsasya ca yā tṛtīyā navamyasau kārttikaśuklapakṣe
nabhasyamāsasya tu kṛṣṇapakṣe trayodaśī pañcadaśī ca māghe
- 13
एता युगाद्यास्तिथयश्चतस्रो ऽप्यनन्तपुण्या नृप सम्प्रदिष्टाः
उपप्लवे चन्द्रमसो रवेश्च त्रिष्वष्टकास्वप्ययनद्वये च
etā yugādyāstithayaścatasro 'pyanantapuṇyā nṛpa sampradiṣṭāḥ
upaplave candramaso raveśca triṣvaṣṭakāsvapyayanadvaye ca
- 14
पानीयम् अप्यत्र तिलैर्विमिश्रं दद्यात्पितृभ्यः प्रयतो मनुष्यः
श्राद्धं कृतं तेन समाः सहस्रं रहस्यमेतत्पितरो वदन्ति
pānīyam apyatra tilairvimiśraṃ dadyātpitṛbhyaḥ prayato manuṣyaḥ
śrāddhaṃ kṛtaṃ tena samāḥ sahasraṃ rahasyametatpitaro vadanti
- 15
माघासिते पञ्चदशी कदाचिदुपैति योगं यदि वारुणेन
ऋक्षेण कालः स परः पितॄणां न ह्यल्पपुण्यैर्नृप लभ्यते ऽसौ
māghāsite pañcadaśī kadācidupaiti yogaṃ yadi vāruṇena
ṛkṣeṇa kālaḥ sa paraḥ pitṝṇāṃ na hyalpapuṇyairnṛpa labhyate 'sau
- 16
काले धनिष्ठा यदि नाम तस्मिन्भवन्ति भूपाल तदा पितृभ्यः
दत्तं जलान्नं प्रददाति तृप्तिं वर्षायुतं तत्कुलजैर्मनुष्यैः
kāle dhaniṣṭhā yadi nāma tasminbhavanti bhūpāla tadā pitṛbhyaḥ
dattaṃ jalānnaṃ pradadāti tṛptiṃ varṣāyutaṃ tatkulajairmanuṣyaiḥ
- 17
तत्रैव चेद्भाद्रपदास्तु पूर्वाः काले तदा यत्क्रियते पितृभ्यः
श्राद्धं परां तृप्तिमुपेत्य तेन युगं समग्रं पितरः स्वपन्ति
tatraiva cedbhādrapadāstu pūrvāḥ kāle tadā yatkriyate pitṛbhyaḥ
śrāddhaṃ parāṃ tṛptimupetya tena yugaṃ samagraṃ pitaraḥ svapanti
- 19
गायन्ति चैतत्पितरः सदैव वर्षा मघा तृप्तिमवाप्य भूयः
माघासितान्ते शुभतीर्थतोयैर्यास्याम तृप्तिं तनयादिदत्तैः
gāyanti caitatpitaraḥ sadaiva varṣā maghā tṛptimavāpya bhūyaḥ
māghāsitānte śubhatīrthatoyairyāsyāma tṛptiṃ tanayādidattaiḥ
- 20
चित्तं च वित्तं च नृणां विशुद्धं शस्तश्च कालः कथितो विधिश्च
पात्रं यथोक्तं परमा च भक्तिर्नॄणां प्रयच्छत्यभिवाञ्छितानि
cittaṃ ca vittaṃ ca nṛṇāṃ viśuddhaṃ śastaśca kālaḥ kathito vidhiśca
pātraṃ yathoktaṃ paramā ca bhaktirnṝṇāṃ prayacchatyabhivāñchitāni
- 21
पितृगीतांस्तथैवात्रश्लोकांस्तांश्च शृणुष्व मे
श्रुत्वा तथैव भवता भाव्यं तत्रादृतात्मना
pitṛgītāṃstathaivātraślokāṃstāṃśca śṛṇuṣva me
śrutvā tathaiva bhavatā bhāvyaṃ tatrādṛtātmanā
- 22
अपि धन्यः कुले जायादस्माकं मतिमान्नरः
अकुर्वन्वित्तशाठ्यं यः पिण्डान्नो निर्वपिष्यति
api dhanyaḥ kule jāyādasmākaṃ matimānnaraḥ
akurvanvittaśāṭhyaṃ yaḥ piṇḍānno nirvapiṣyati
- 23
रत्नवस्त्रमहीयानमहाभोगादिकं वसु
विभवे सति विप्रेभ्यो यो ऽस्मानुद्दिश्य दास्यति
ratnavastramahīyānamahābhogādikaṃ vasu
vibhave sati viprebhyo yo 'smānuddiśya dāsyati
- 24
अन्नेन वा यथाशक्त्या काले ऽस्मिन्भक्तिनम्रधीः
भोजयिष्यति विप्राग्र्यांस्तन्मात्रविभवो नरः
annena vā yathāśaktyā kāle 'sminbhaktinamradhīḥ
bhojayiṣyati viprāgryāṃstanmātravibhavo naraḥ
- 25
असमर्थो ऽन्नदानस्य धान्यमामं स्वशक्तितः
प्रदास्यति द्विजाग्रेभ्यः स्वल्पाल्पां वापि दक्षिणाम्
asamartho 'nnadānasya dhānyamāmaṃ svaśaktitaḥ
pradāsyati dvijāgrebhyaḥ svalpālpāṃ vāpi dakṣiṇām
- 26
तत्राप्यसामर्थ्ययुतः कराग्राग्रस्थितांस्तिलान्
प्रणम्य द्विजमुख्याय कस्मैचिद्भूप दास्यति
tatrāpyasāmarthyayutaḥ karāgrāgrasthitāṃstilān
praṇamya dvijamukhyāya kasmaicidbhūpa dāsyati
- 27
तिलैः सप्ताष्टभिर्वापि समवेताञ्जलाञ्जलीन्
भक्तिनम्रः समुद्दिश्य भुव्यस्माकं प्रदास्यति
tilaiḥ saptāṣṭabhirvāpi samavetāñjalāñjalīn
bhaktinamraḥ samuddiśya bhuvyasmākaṃ pradāsyati
- 28
यतः कुतश्चित्सम्प्राप्य गोभ्यो वापि गवाह्निकम्
अभावे प्रीणयन्नस्माञ्श्रद्धायुक्तः प्रदास्यति
yataḥ kutaścitsamprāpya gobhyo vāpi gavāhnikam
abhāve prīṇayannasmāñśraddhāyuktaḥ pradāsyati
- 29
सर्वाभावे वनं गत्वा कक्षमूलप्रदर्शकः
सूर्यादिलोकपालानामिदमुच्चैः पठिष्यति
sarvābhāve vanaṃ gatvā kakṣamūlapradarśakaḥ
sūryādilokapālānāmidamuccaiḥ paṭhiṣyati
- 30
न मे ऽस्ति वित्तं न धनं च नान्यच्छ्राद्धोपयोग्यं स्वपितॄन्नतो ऽस्मि
तृप्यन्तु भक्त्या पितरो मयैतौ कृतौ भुजौ वर्त्मनि मारुतस्य
na me 'sti vittaṃ na dhanaṃ ca nānyacchrāddhopayogyaṃ svapitṝnnato 'smi
tṛpyantu bhaktyā pitaro mayaitau kṛtau bhujau vartmani mārutasya
- 31
और्व उवाच
इत्येतत्पितृभिर्गीतं भावाभावप्रयोजनम्
यः करोति कृतं तेन श्राद्धं भवति पार्थिव
aurva uvāca
ityetatpitṛbhirgītaṃ bhāvābhāvaprayojanam
yaḥ karoti kṛtaṃ tena śrāddhaṃ bhavati pārthiva

