126 shlokas
- 1
सगर उवाच
गृहस्थस्य सदाचारं श्रोतुमिच्छाम्यहं मुने
लोकादस्मात्परस्माच्च यमातिष्ठन्न हीयते
sagara uvāca
gṛhasthasya sadācāraṃ śrotumicchāmyahaṃ mune
lokādasmātparasmācca yamātiṣṭhanna hīyate
- 2
और्व उवाच
श्रूयतां पृथिवीपाल सदाचारस्य लक्षणम्
सदाचारवता पुंसा जितौ लोकावुभावपि
aurva uvāca
śrūyatāṃ pṛthivīpāla sadācārasya lakṣaṇam
sadācāravatā puṃsā jitau lokāvubhāvapi
- 3
साधवः क्षीणदोषास्तु सच्छब्दः साधुवाचकः
तेषामाचरणं यत्तु सदाचारः स उच्यते
sādhavaḥ kṣīṇadoṣāstu sacchabdaḥ sādhuvācakaḥ
teṣāmācaraṇaṃ yattu sadācāraḥ sa ucyate
- 4
सप्तर्षयो ऽथ मनवः प्रजानां पतयस्तथा
सदाचारस्य वक्तारः कर्तारश्च महीपते
saptarṣayo 'tha manavaḥ prajānāṃ patayastathā
sadācārasya vaktāraḥ kartāraśca mahīpate
- 5
ब्राह्मे मुहूर्ते स्वस्थे च मानसे मतिमान्नृप
विबुद्धश्चिन्तयेद्धर्ममर्थं चास्याविरोधिनम्
brāhme muhūrte svasthe ca mānase matimānnṛpa
vibuddhaścintayeddharmamarthaṃ cāsyāvirodhinam
- 6
अपीडया तयोः काममुभयोरपि चिन्तयेत्
दृष्टादृष्टविनाशाय त्रिवर्गे समदर्शिता
apīḍayā tayoḥ kāmamubhayorapi cintayet
dṛṣṭādṛṣṭavināśāya trivarge samadarśitā
- 7
परित्यजेदर्थकामौ धर्मपीडाकरौ नृप
धर्ममप्यसुखोदर्कं लोकविक्रुष्टम् एव च
parityajedarthakāmau dharmapīḍākarau nṛpa
dharmamapyasukhodarkaṃ lokavikruṣṭam eva ca
- 8
ततः कल्यं समुत्थाय कुर्यान्मैत्रं नरेश्वर
tataḥ kalyaṃ samutthāya kuryānmaitraṃ nareśvara
- 9
नैरृत्याम् इषुविक्षेपमतीत्याभ्यधिकं भुवः
दूरादावसथान्मूत्रं पुरीषं च समुत्सृजेत्
nairṛtyām iṣuvikṣepamatītyābhyadhikaṃ bhuvaḥ
dūrādāvasathānmūtraṃ purīṣaṃ ca samutsṛjet
- 10
पादावसेचनोच्छिष्टे प्रक्षिपेन्न गृहाङ्गणे
pādāvasecanocchiṣṭe prakṣipenna gṛhāṅgaṇe
- 11
आत्मच्छायां तरुच्छायां गोसूर्याग्न्यनिलांस्तथा
गुरुं द्विजातींश्च बुधो न मेहेत कदाचन
ātmacchāyāṃ tarucchāyāṃ gosūryāgnyanilāṃstathā
guruṃ dvijātīṃśca budho na meheta kadācana
- 12
न कृष्टे सस्यमध्ये वा गोव्रजे जनसंसदि
न वर्त्मनि न नद्यादितीर्थेषु पुरुषर्षभ
na kṛṣṭe sasyamadhye vā govraje janasaṃsadi
na vartmani na nadyāditīrtheṣu puruṣarṣabha
- 13
नाप्सु नैवाम्भसस्तीरे श्मशाने न समाचरेत्
उत्सर्गं वै पुरीषस्य मूत्रस्य च विसर्जनम्
nāpsu naivāmbhasastīre śmaśāne na samācaret
utsargaṃ vai purīṣasya mūtrasya ca visarjanam
- 14
उदङ्मुखो दिवा मूत्रं विपरीतमुखो निशि
कुर्वीतानापदि प्राज्ञो मूत्रोत्सर्गं च पार्थिव
udaṅmukho divā mūtraṃ viparītamukho niśi
kurvītānāpadi prājño mūtrotsargaṃ ca pārthiva
- 15
तृणैरास्तीर्य वसुधां वस्त्रप्रावृतमस्तकः
तिष्ठेन्नातिचिरं तत्र नैव किंचिदुदीरयेत्
tṛṇairāstīrya vasudhāṃ vastraprāvṛtamastakaḥ
tiṣṭhennāticiraṃ tatra naiva kiṃcidudīrayet
- 16
वल्मीकमूषिकोत्खातां मृदं नान्तर्जलां तथा
शौचावशिष्टां गेहाच्च नादद्याल्लेपसंभवाम्
valmīkamūṣikotkhātāṃ mṛdaṃ nāntarjalāṃ tathā
śaucāvaśiṣṭāṃ gehācca nādadyāllepasaṃbhavām
- 17
अन्तःप्राण्यवपन्नां च हलोत्खातां च पार्थिव
परित्यजेन्मृदश्चैताः सकलाः शौचसाधने
antaḥprāṇyavapannāṃ ca halotkhātāṃ ca pārthiva
parityajenmṛdaścaitāḥ sakalāḥ śaucasādhane
- 18
एका लिङ्गे गुदे तिस्रो दश वामकरे नृप
हस्तद्वये च सप्तान्या मृदः शौचोपपादिकाः
ekā liṅge gude tisro daśa vāmakare nṛpa
hastadvaye ca saptānyā mṛdaḥ śaucopapādikāḥ
- 19
अच्छेनागन्धफेनेन जलेनाबुद्बुदेन च
आचामेत मृदं भूयस्तथा दद्यात्समाहितः
acchenāgandhaphenena jalenābudbudena ca
ācāmeta mṛdaṃ bhūyastathā dadyātsamāhitaḥ
- 20
निष्पादिताङ्घ्रिशौचस्तु पादावभ्युक्ष्य वै पुनः
त्रिः पिबेत्सलिलं तेन तथा द्विः परिमार्जयेत्
niṣpāditāṅghriśaucastu pādāvabhyukṣya vai punaḥ
triḥ pibetsalilaṃ tena tathā dviḥ parimārjayet
- 21
शीर्षण्यानि ततः खानि मूर्धानं च नृपालभेत्
बाहू नाभिं च तोयेन हृदयं चापि संस्पृशेत्
śīrṣaṇyāni tataḥ khāni mūrdhānaṃ ca nṛpālabhet
bāhū nābhiṃ ca toyena hṛdayaṃ cāpi saṃspṛśet
- 22
स्वाचान्तश्च ततः कुर्यात्पुमान्केशप्रसाधनम्
आदर्शाञ्जनमाङ्गल्यं दुर्वाद्यालम्भनानि च
svācāntaśca tataḥ kuryātpumānkeśaprasādhanam
ādarśāñjanamāṅgalyaṃ durvādyālambhanāni ca
- 23
ततः स्ववर्णधर्मेण वृत्त्यर्थं च धनार्जनम्
कुर्वीत श्रद्धासम्पन्नो यजेच्च पृथिवीपते
tataḥ svavarṇadharmeṇa vṛttyarthaṃ ca dhanārjanam
kurvīta śraddhāsampanno yajecca pṛthivīpate
- 24
सोमसंस्था हविःसंस्थाः पाकसंस्थाश्च संस्थिताः
धने यतो मनुष्याणां यतेतातो धनार्जने
somasaṃsthā haviḥsaṃsthāḥ pākasaṃsthāśca saṃsthitāḥ
dhane yato manuṣyāṇāṃ yatetāto dhanārjane
- 25
नदीनदतडागेषु देवखातजलेषु च
नित्यक्रियार्थं स्नायीत गिरिप्रस्रवणेषु च
nadīnadataḍāgeṣu devakhātajaleṣu ca
nityakriyārthaṃ snāyīta giriprasravaṇeṣu ca
- 26
कूपेषूद्धृततोयेन स्नानं कुर्वीत वा भुवि
स्नायीतोद्धृततोयेन अथवा भुव्यसंभवे
kūpeṣūddhṛtatoyena snānaṃ kurvīta vā bhuvi
snāyītoddhṛtatoyena athavā bhuvyasaṃbhave
- 27
शुचिवस्त्रधरः स्नातो देवर्षिपितृतर्पणम्
तेषामेव हि तीर्थेन कुर्वीत सुसमाहितः
śucivastradharaḥ snāto devarṣipitṛtarpaṇam
teṣāmeva hi tīrthena kurvīta susamāhitaḥ
- 28
त्रिरपः प्रीणनार्थाय देवानामपवर्जयेत्
तथर्षीणां यथान्यायं सकृच्चापि प्रजापतेः
trirapaḥ prīṇanārthāya devānāmapavarjayet
tatharṣīṇāṃ yathānyāyaṃ sakṛccāpi prajāpateḥ
- 29
पितॄणां प्रीणनार्थाय त्रिरपः पृथिवीपते
पितामहेभ्यश्च तथा प्रीणयेत्प्रपितामहान्
pitṝṇāṃ prīṇanārthāya trirapaḥ pṛthivīpate
pitāmahebhyaśca tathā prīṇayetprapitāmahān
- 30
मातामहाय तत्पित्रे तत्पित्रे च समाहितः
दद्यात्पैत्रेण तीर्थेन काम्यं चान्यच्छृणुष्व मे
mātāmahāya tatpitre tatpitre ca samāhitaḥ
dadyātpaitreṇa tīrthena kāmyaṃ cānyacchṛṇuṣva me

