55 shlokas
- 1
और्व उवाच
ब्राह्मणान्भोजयेच्छ्राद्धे यद्गुणांस्तान्निबोध मे
aurva uvāca
brāhmaṇānbhojayecchrāddhe yadguṇāṃstānnibodha me
- 2
त्रिणाचिकेतस्त्रिमधुस्त्रिसुपर्णः षडङ्गवित्
वेदविच्छ्रोत्रियो योगी तथा वै ज्येष्ठसामगः
triṇāciketastrimadhustrisuparṇaḥ ṣaḍaṅgavit
vedavicchrotriyo yogī tathā vai jyeṣṭhasāmagaḥ
- 3
ऋत्विक्स्वस्रीयदौहित्रजामातृश्वशुरास्तथा
मातुलो ऽथ तपोनिष्ठः पञ्चाग्न्यभिरतस्तथा
शिष्याः संबन्धिनश्चैव मातापितृरतश्च यः
ṛtviksvasrīyadauhitrajāmātṛśvaśurāstathā
mātulo 'tha taponiṣṭhaḥ pañcāgnyabhiratastathā
śiṣyāḥ saṃbandhinaścaiva mātāpitṛrataśca yaḥ
- 4
एतान्नियोजयेच्छ्राद्धे पूर्वोक्तान्प्रथमं नृप
ब्राह्मणान्पितृपुष्ट्यर्थमनुकल्पेष्वनन्तरान्
etānniyojayecchrāddhe pūrvoktānprathamaṃ nṛpa
brāhmaṇānpitṛpuṣṭyarthamanukalpeṣvanantarān
- 5
मित्रध्रुक्कुनखी क्लीबः श्यावदन्तस्तथा द्विजः
कन्यादूषयिता वह्निवेदोज्झः सोमविक्रयी
mitradhrukkunakhī klībaḥ śyāvadantastathā dvijaḥ
kanyādūṣayitā vahnivedojjhaḥ somavikrayī
- 6
अभिशस्तस्तथा स्तेनः पिशुनो ग्रामयाजकः
भृतकाध्यापकस्तद्वद्भृतकाध्यापितश्च यः
abhiśastastathā stenaḥ piśuno grāmayājakaḥ
bhṛtakādhyāpakastadvadbhṛtakādhyāpitaśca yaḥ
- 7
परपूर्वापतिश्चैव मातापित्रोस्तथोज्झकः
वृषलीसूतिपोष्टा च वृषलीपतिरेव च
parapūrvāpatiścaiva mātāpitrostathojjhakaḥ
vṛṣalīsūtipoṣṭā ca vṛṣalīpatireva ca
- 8
तथा देवलकश्चैव श्राद्धे नार्हति केतनम्
tathā devalakaścaiva śrāddhe nārhati ketanam
- 9
प्रथमे ऽह्नि बुधः शस्ताञ्श्रोत्रियादीन्निमन्त्रयेत्
कथयेच्च तदैवैषां नियोगान्पितृदैविकान्
prathame 'hni budhaḥ śastāñśrotriyādīnnimantrayet
kathayecca tadaivaiṣāṃ niyogānpitṛdaivikān
- 10
ततः क्रोधव्यवायादीनायासं च द्विजैः सह
यजमानो न कुर्वीत दोषस्तत्र महानयम्
tataḥ krodhavyavāyādīnāyāsaṃ ca dvijaiḥ saha
yajamāno na kurvīta doṣastatra mahānayam
- 11
श्राद्धे नियुक्तो भुक्त्वा वा भोजयित्वा नियुज्य च
व्यवायी रेतसो गर्ते मज्जयत्यात्मनः पितॄन्
śrāddhe niyukto bhuktvā vā bhojayitvā niyujya ca
vyavāyī retaso garte majjayatyātmanaḥ pitṝn
- 12
तस्मात्प्रथमम् अत्रोक्तं द्विजाग्र्याणां निमन्त्रणम्
अनिमन्त्र्य द्विजान्गेहमागतान्भोजयेद्यतीन्
tasmātprathamam atroktaṃ dvijāgryāṇāṃ nimantraṇam
animantrya dvijāngehamāgatānbhojayedyatīn
- 13
पादशौचादिना गेहमागतान्पूजयेद्द्विजान्
pādaśaucādinā gehamāgatānpūjayeddvijān
- 14
पवित्रपाणिराचान्तान् आसनेषूपवेशयेत्
पितॄणामयुजो युग्मान्देवानामिच्छया द्विजान्
pavitrapāṇirācāntān āsaneṣūpaveśayet
pitṝṇāmayujo yugmāndevānāmicchayā dvijān
- 15
देवानामेकमेकं वा पितॄणां च नियोजयेत्
devānāmekamekaṃ vā pitṝṇāṃ ca niyojayet
- 16
तथा मातामहश्राद्धं वैश्वदेवसमन्वितम्
कुर्वीत भक्तिसम्पन्नस्तन्त्रं वा वैश्वदेविकम्
tathā mātāmahaśrāddhaṃ vaiśvadevasamanvitam
kurvīta bhaktisampannastantraṃ vā vaiśvadevikam
- 17
प्राङ्मुखान्भोजयेद्विप्रान्देवानामुभयात्मकान्
पितृपैतामहानां पृथक्तयोः केचिदाहुः श्राद्धस्य करणं नृप
एकत्रैकेन पाकेन वदन्त्यन्ये महर्षयः
prāṅmukhānbhojayedviprāndevānāmubhayātmakān
pitṛpaitāmahānāṃ pṛthaktayoḥ kecidāhuḥ śrāddhasya karaṇaṃ nṛpa
ekatraikena pākena vadantyanye maharṣayaḥ
- 18
विष्टरार्थं कुशान्दत्त्वा सम्पूज्यार्घ्यं विधानतः
कुर्यादावाहनं प्राज्ञो देवानां तदनुज्ञया
viṣṭarārthaṃ kuśāndattvā sampūjyārghyaṃ vidhānataḥ
kuryādāvāhanaṃ prājño devānāṃ tadanujñayā
- 19
यवाम्बुना च देवानां दद्यादर्घ्यं विधानतः
स्रग्गन्धधूपदीपांश्च दत्त्वा तेभ्यो यथाविधि
yavāmbunā ca devānāṃ dadyādarghyaṃ vidhānataḥ
sraggandhadhūpadīpāṃśca dattvā tebhyo yathāvidhi
- 20
पितॄणाम् अपसव्यं तत्सर्वमेवोपकल्पयेत्
अनुज्ञां च ततः प्राप्य दत्त्वा दर्भान्द्विधाकृतान्
pitṝṇām apasavyaṃ tatsarvamevopakalpayet
anujñāṃ ca tataḥ prāpya dattvā darbhāndvidhākṛtān
- 21
मन्त्रपूर्वं पितॄणां तु कुर्यादावाहनं बुधः
तिलाम्बुना चापसव्यं दद्यादर्घ्यादिकं नृप
mantrapūrvaṃ pitṝṇāṃ tu kuryādāvāhanaṃ budhaḥ
tilāmbunā cāpasavyaṃ dadyādarghyādikaṃ nṛpa
- 22
काले तत्रातिथिं प्राप्तमन्नकामं नृपाध्वगम्
ब्राह्मणैरभ्यनुज्ञातः कामं तमपि भोजयेत्
kāle tatrātithiṃ prāptamannakāmaṃ nṛpādhvagam
brāhmaṇairabhyanujñātaḥ kāmaṃ tamapi bhojayet
- 23
योगिनो विविधै रूपैर्नराणाम् उपकारिणः
भ्रमन्ति पृथिवीम् एताम् अविज्ञातस्वरूपिणः
yogino vividhai rūpairnarāṇām upakāriṇaḥ
bhramanti pṛthivīm etām avijñātasvarūpiṇaḥ
- 24
तस्मादभ्यर्चयेत्प्राप्तं श्राद्धकाले ऽतिथिं बुधः
श्राद्धक्रियाफलं हन्ति नरेन्द्रापूजितो ऽतिथिः
tasmādabhyarcayetprāptaṃ śrāddhakāle 'tithiṃ budhaḥ
śrāddhakriyāphalaṃ hanti narendrāpūjito 'tithiḥ
- 25
जुहुयाद्व्यञ्जनक्षारवर्जमन्नं ततो ऽनले
अनुज्ञातो द्विजैस्तैस्तु त्रिकृत्वः पुरुषर्षभ
juhuyādvyañjanakṣāravarjamannaṃ tato 'nale
anujñāto dvijaistaistu trikṛtvaḥ puruṣarṣabha
- 26
अग्नये कव्यवाहाय स्वाहेत्यादौ नृपाहुतिः
सोमाय वै पितृमते दातव्या तदनन्तरम्
agnaye kavyavāhāya svāhetyādau nṛpāhutiḥ
somāya vai pitṛmate dātavyā tadanantaram
- 27
वैवस्वताय चैवान्या तृतीया दीयते ततः
हुतावशिष्टमल्पाल्पं विप्रपात्रेषु निर्वपेत्
vaivasvatāya caivānyā tṛtīyā dīyate tataḥ
hutāvaśiṣṭamalpālpaṃ viprapātreṣu nirvapet
- 28
ततो ऽन्नं मृष्टम् अत्यर्थमभीष्टम् अतिसंस्कृतम्
दत्त्वा जुषध्वमिच्छातो वाच्यम् एतद् अनिष्ठुरम्
tato 'nnaṃ mṛṣṭam atyarthamabhīṣṭam atisaṃskṛtam
dattvā juṣadhvamicchāto vācyam etad aniṣṭhuram
- 29
भोक्तव्यं तैश्च तच्चित्तैर्मौनिभिः सुमुखैः सुखम्
अक्रुध्यता चात्वरता देयं तेनापि भक्तितः
bhoktavyaṃ taiśca taccittairmaunibhiḥ sumukhaiḥ sukham
akrudhyatā cātvaratā deyaṃ tenāpi bhaktitaḥ
- 31
रक्षोघ्नमन्त्रपठनं भूमेरास्तरणं तिलैः
कृत्वा ध्येयाः स्वपितरस्त एव द्विजसत्तमाः
rakṣoghnamantrapaṭhanaṃ bhūmerāstaraṇaṃ tilaiḥ
kṛtvā dhyeyāḥ svapitarasta eva dvijasattamāḥ

