88 shlokas
- 1
श्रीदेव्युवाच
महारसानां लोहानां रत्नानां च सुरेश्वर
रागसंख्यां तथा बीजसाधनं च वद प्रभो
śrīdevyuvāca
mahārasānāṃ lohānāṃ ratnānāṃ ca sureśvara
rāgasaṃkhyāṃ tathā bījasādhanaṃ ca vada prabho
- 2
श्रीभैरव उवाच
महारसेषु द्विगुणस्ताम्ररागः सुरेश्वरि
गिरिदोषे क्षयं नीते सूतकं रञ्जयन्ति ते
śrībhairava uvāca
mahāraseṣu dviguṇastāmrarāgaḥ sureśvari
giridoṣe kṣayaṃ nīte sūtakaṃ rañjayanti te
- 3
सस्यकश्चपलश्चैव राजावर्तश्च माक्षिकः
विमलो गैरिकं चैषामेकैकं द्विगुणं भवेत्
sasyakaścapalaścaiva rājāvartaśca mākṣikaḥ
vimalo gairikaṃ caiṣāmekaikaṃ dviguṇaṃ bhavet
- 4
भ्रामकादिषु कान्तेष्वप्य् एकद्वित्रिगुणो हि सः
एकैकमभ्रके चैव श्वेतपीतारुणः सिते
bhrāmakādiṣu kānteṣvapy ekadvitriguṇo hi saḥ
ekaikamabhrake caiva śvetapītāruṇaḥ site
- 5
अष्टादशसहस्राणि स्थिता रागाश्च गन्धके
अयुतं दरदे देवि शिलायां द्विसहस्रकम्
aṣṭādaśasahasrāṇi sthitā rāgāśca gandhake
ayutaṃ darade devi śilāyāṃ dvisahasrakam
- 6
रसके सप्तसाहस्रं कङ्कुष्ठे तु चतुष्टयम्
रसगर्भे प्रकाशन्ते जारणं तु भवेद्यदि
rasake saptasāhasraṃ kaṅkuṣṭhe tu catuṣṭayam
rasagarbhe prakāśante jāraṇaṃ tu bhavedyadi
- 7
द्वादशाग्रं शतं पञ्च नागे रागा व्यवस्थिताः
शतहीनं सहस्रं तु वङ्गे रागा व्यवस्थिताः
dvādaśāgraṃ śataṃ pañca nāge rāgā vyavasthitāḥ
śatahīnaṃ sahasraṃ tu vaṅge rāgā vyavasthitāḥ
- 8
रागाणां शतपञ्चाशत्शुल्वमध्ये व्यवस्थिताः
रक्तपीताश्च शुक्लाश्च हेम्नि रागाश्च षोडश
rāgāṇāṃ śatapañcāśatśulvamadhye vyavasthitāḥ
raktapītāśca śuklāśca hemni rāgāśca ṣoḍaśa
- 9
रागाः षष्टिसहस्राणि शक्रनीले व्यवस्थिताः
महानीले च देवेशि ते रागा द्विगुणाः स्थिताः
rāgāḥ ṣaṣṭisahasrāṇi śakranīle vyavasthitāḥ
mahānīle ca deveśi te rāgā dviguṇāḥ sthitāḥ
- 10
माणिक्ये तु सुरेशानि रागा लक्षत्रयोदश
गजवारिसमुत्पन्नं रत्नं मुक्ताफलं विदुः
māṇikye tu sureśāni rāgā lakṣatrayodaśa
gajavārisamutpannaṃ ratnaṃ muktāphalaṃ viduḥ
- 11
गजे त्रीणि सहस्राणि षट्सहस्राणि वारिजे
नवलक्षं च रागाणां पद्मरागे व्यवस्थिताः
gaje trīṇi sahasrāṇi ṣaṭsahasrāṇi vārije
navalakṣaṃ ca rāgāṇāṃ padmarāge vyavasthitāḥ
- 12
भेदयेत्सर्वलोहानि यच्च केन न भिद्यते
तद्वज्रं तस्य देवेशि रागं लक्षद्वयं विदुः
bhedayetsarvalohāni yacca kena na bhidyate
tadvajraṃ tasya deveśi rāgaṃ lakṣadvayaṃ viduḥ
- 13
षोडशैव सहस्राणि पुष्परागे व्यवस्थिताः
पादोनलक्षरागास्तु प्रोक्ता मरकते प्रिये
ṣoḍaśaiva sahasrāṇi puṣparāge vyavasthitāḥ
pādonalakṣarāgāstu proktā marakate priye
- 14
रागसंख्यां न जानाति संक्रान्तस्य रसस्य तु
अधिकं मारयेल्लोहं हीनं चैव प्रकाशयेत्
rāgasaṃkhyāṃ na jānāti saṃkrāntasya rasasya tu
adhikaṃ mārayellohaṃ hīnaṃ caiva prakāśayet
- 15
मानवेन्द्रः प्रकुर्वीत यो हि जानाति पार्वति
शतकोटिप्रमाणेन रागसंख्यां प्रकल्पयेत्
स्पर्शनं चैवमालोक्य शतकोटिस्तु विध्यते
mānavendraḥ prakurvīta yo hi jānāti pārvati
śatakoṭipramāṇena rāgasaṃkhyāṃ prakalpayet
sparśanaṃ caivamālokya śatakoṭistu vidhyate
- 16
अतः परं प्रवक्ष्यामि बीजानां साधनं प्रिये
हेमतारवशाद्बीजं द्विविधं तावदीश्वरि
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi bījānāṃ sādhanaṃ priye
hematāravaśādbījaṃ dvividhaṃ tāvadīśvari
- 17
पीतारुणैर्हेमबीजं तारबीजं सितैर्भवेत्
कल्पितं रञ्जितं पक्वमिति भूयस्त्रिधा भवेत्
pītāruṇairhemabījaṃ tārabījaṃ sitairbhavet
kalpitaṃ rañjitaṃ pakvamiti bhūyastridhā bhavet
- 18
कल्पितं द्विविधं तच्च शुद्धमिश्रविभेदतः
kalpitaṃ dvividhaṃ tacca śuddhamiśravibhedataḥ
- 19
रसोपरसलोहानां बीजानां कल्पनं पृथक्
शुद्धं मिश्रं तु संयोगात्यथालाभं सुरेश्वरि
rasoparasalohānāṃ bījānāṃ kalpanaṃ pṛthak
śuddhaṃ miśraṃ tu saṃyogātyathālābhaṃ sureśvari
- 20
सत्त्वमावर्तितं व्योम्नि शोधितं काचटङ्कणैः
चिञ्चाफलाम्लनिर्गुण्डीपत्त्रकल्कनिषेचनैः
पक्वं निविडितं देवि रसपिष्टिक्षमं भवेत्
sattvamāvartitaṃ vyomni śodhitaṃ kācaṭaṅkaṇaiḥ
ciñcāphalāmlanirguṇḍīpattrakalkaniṣecanaiḥ
pakvaṃ niviḍitaṃ devi rasapiṣṭikṣamaṃ bhavet
- 21
स्नेहक्षाराम्लवर्गैश्च शिलायाश्च पुटत्रयात्
मृताहे धूपनायन्त्रे धूपगन्धानुलेपनात्
वङ्गस्यापि विधानेन तालकस्य हतस्य वा
snehakṣārāmlavargaiśca śilāyāśca puṭatrayāt
mṛtāhe dhūpanāyantre dhūpagandhānulepanāt
vaṅgasyāpi vidhānena tālakasya hatasya vā
- 22
ताप्यहिङ्गुलयोर्वापि हते च रसकस्य वा
रसगर्भे द्रवेत्कृष्णं पत्त्रं कनकतारयोः
tāpyahiṅgulayorvāpi hate ca rasakasya vā
rasagarbhe dravetkṛṣṇaṃ pattraṃ kanakatārayoḥ
- 23
संकराख्यं तु दुर्मेल्यं प्रिये मृदुखराह्वयम्
ततः संमृदितं देवि द्वंद्वमेलापनं द्रुतम्
भवेत्समरसं गर्भे रसराजस्य च द्रवेत्
saṃkarākhyaṃ tu durmelyaṃ priye mṛdukharāhvayam
tataḥ saṃmṛditaṃ devi dvaṃdvamelāpanaṃ drutam
bhavetsamarasaṃ garbhe rasarājasya ca dravet
- 24
अतः परं प्रवक्ष्यामि द्वंद्वमेलापनं शृणु
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi dvaṃdvamelāpanaṃ śṛṇu
- 25
वर्षाभूकदलीकन्दकाकमाचीपुनर्नवाः
चूर्णं नरकपालं च गुञ्जाटङ्कणसंयुतम्
क्षीरतैलेन सुध्मातं हेमाभ्रं मिलति प्रिये
varṣābhūkadalīkandakākamācīpunarnavāḥ
cūrṇaṃ narakapālaṃ ca guñjāṭaṅkaṇasaṃyutam
kṣīratailena sudhmātaṃ hemābhraṃ milati priye
- 26
अनेनैव विधानेन ताराभ्रमपि मेलयेत्
anenaiva vidhānena tārābhramapi melayet
- 27
वङ्गमावर्त्य देवेशि पुनः सूतकयोजितम्
कदलीकन्दतोयेन मर्दयेट्टङ्कणान्वितम्
अन्धमूषागतं ध्मातं वङ्गाभ्रं मिलति क्षणात्
vaṅgamāvartya deveśi punaḥ sūtakayojitam
kadalīkandatoyena mardayeṭṭaṅkaṇānvitam
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ vaṅgābhraṃ milati kṣaṇāt
- 28
चूर्णं नरकपालस्य स्त्रीस्तन्यं वनशिग्रुकम्
गुञ्जाटङ्कणसंयुक्तं वङ्गाभ्रं मिलति क्षणात्
cūrṇaṃ narakapālasya strīstanyaṃ vanaśigrukam
guñjāṭaṅkaṇasaṃyuktaṃ vaṅgābhraṃ milati kṣaṇāt
- 29
अभ्रकं चूर्णयित्वा तु काकमाचीरसप्लुतम्
कपित्थतोयसंस्पृष्टं रसटङ्कणसंयुतम्
वङ्गपत्त्रान्तरन्यस्तं ध्मातं वङ्गाभ्रकं मिलेत्
abhrakaṃ cūrṇayitvā tu kākamācīrasaplutam
kapitthatoyasaṃspṛṣṭaṃ rasaṭaṅkaṇasaṃyutam
vaṅgapattrāntaranyastaṃ dhmātaṃ vaṅgābhrakaṃ milet
- 30
आवर्त्य कटुतैलेन भस्मापामार्गजं क्षिपेत्
वङ्गाभ्रं हरितालं च नागाभ्रे तु मनःशिलाः
āvartya kaṭutailena bhasmāpāmārgajaṃ kṣipet
vaṅgābhraṃ haritālaṃ ca nāgābhre tu manaḥśilāḥ

