65 shlokas
- 1
श्रीदेव्युवाच
यन्त्रमूषाग्निमानानि न ज्ञात्वा मन्त्रवेद्यपि
किं करोति महादेव तानि मे वक्तुमर्हसि
śrīdevyuvāca
yantramūṣāgnimānāni na jñātvā mantravedyapi
kiṃ karoti mahādeva tāni me vaktumarhasi
- 2
श्रीभैरव उवाच
रसोपरसलोहानि वसनं काञ्जिकम्विडम्
धमनीलोहयन्त्राणि खल्लपाषाणमर्दकम्
śrībhairava uvāca
rasoparasalohāni vasanaṃ kāñjikamviḍam
dhamanīlohayantrāṇi khallapāṣāṇamardakam
- 3
कोष्ठिका वक्रनालं च गोमयं सारमिन्धनम्
मृन्मयानि च यन्त्राणि मुसलोलूखलानि च
koṣṭhikā vakranālaṃ ca gomayaṃ sāramindhanam
mṛnmayāni ca yantrāṇi musalolūkhalāni ca
- 4
सण्डसीपट्टसंदंशं मृत्पात्रायःकटोरकम्
प्रतिमानानि च तुलाछेदनानि कषोपलम्
saṇḍasīpaṭṭasaṃdaṃśaṃ mṛtpātrāyaḥkaṭorakam
pratimānāni ca tulāchedanāni kaṣopalam
- 5
वंशनाडीलोहनाडीमूषाङ्गारांस्तथौषधीः
स्नेहाम्ललवणक्षारविषाण्युपविषाणि च
vaṃśanāḍīlohanāḍīmūṣāṅgārāṃstathauṣadhīḥ
snehāmlalavaṇakṣāraviṣāṇyupaviṣāṇi ca
- 6
एवं संगृह्य सम्भारं कर्मयोगं समाचरेत्
evaṃ saṃgṛhya sambhāraṃ karmayogaṃ samācaret
- 7
द्रवद्रव्येण भाण्डस्य पूरितार्धोदरस्य च
मुखे तिर्यक्कृते भाण्डे रसं सूत्रेण लम्बितम्
तं स्वेदयेत्तलगतं दोलायन्त्रमिति स्मृतम्
dravadravyeṇa bhāṇḍasya pūritārdhodarasya ca
mukhe tiryakkṛte bhāṇḍe rasaṃ sūtreṇa lambitam
taṃ svedayettalagataṃ dolāyantramiti smṛtam
- 8
लोहमूषाद्वयं कृत्वा द्वादशाङ्गुलमानतः
ईषच्छिद्रान्विताम् एकां तत्र गन्धकसंयुताम्
lohamūṣādvayaṃ kṛtvā dvādaśāṅgulamānataḥ
īṣacchidrānvitām ekāṃ tatra gandhakasaṃyutām
- 9
मूषायां रसयुक्तायाम् अन्यस्यां तां प्रवेशयेत्
तोयं स्यात्सूतकस्याधः ऊर्ध्वाधो वह्निदीपनम्
mūṣāyāṃ rasayuktāyām anyasyāṃ tāṃ praveśayet
toyaṃ syātsūtakasyādhaḥ ūrdhvādho vahnidīpanam
- 10
रसोनकरसं भद्रे यत्नतो वस्त्रगालितम्
दापयेत्प्रचुरं यत्नात् आप्लाव्य रसगन्धकौ
rasonakarasaṃ bhadre yatnato vastragālitam
dāpayetpracuraṃ yatnāt āplāvya rasagandhakau
- 11
स्थालिकायां निधायोर्ध्वं स्थालीम् अन्यां दृढां कुरु
संधिं विलेपयेद्यत्नात्मृदा वस्त्रेण चैव हि
sthālikāyāṃ nidhāyordhvaṃ sthālīm anyāṃ dṛḍhāṃ kuru
saṃdhiṃ vilepayedyatnātmṛdā vastreṇa caiva hi
- 12
स्थाल्यन्तरे कपोताख्यं पुटं कर्षाग्निना सदा
यन्त्रस्याधः करीषाग्निं दद्यात्तीव्राग्निमेव वा
sthālyantare kapotākhyaṃ puṭaṃ karṣāgninā sadā
yantrasyādhaḥ karīṣāgniṃ dadyāttīvrāgnimeva vā
- 13
एवं तु त्रिदिनं कुर्यात्ततो यन्त्रं विमोचयेत्
तप्तोदके तप्तचुल्ल्यां न कुर्याच्छीतले क्रियाम्
evaṃ tu tridinaṃ kuryāttato yantraṃ vimocayet
taptodake taptacullyāṃ na kuryācchītale kriyām
- 14
न तत्र क्षीयते सूतो न च गच्छति कुत्रचित्
अनेन क्रमयोगेन कुर्याद्गन्धकजारणम्
na tatra kṣīyate sūto na ca gacchati kutracit
anena kramayogena kuryādgandhakajāraṇam
- 15
ऊर्ध्वं वह्निरधश्चापो मध्ये तु रससंग्रहः
मूषायन्त्रमिदं देवि जारयेद्गगनादिकम्
ūrdhvaṃ vahniradhaścāpo madhye tu rasasaṃgrahaḥ
mūṣāyantramidaṃ devi jārayedgaganādikam
- 16
गर्भयन्त्रं प्रवक्ष्यामि पिष्टिकाभस्मकारणम्
चतुरङ्गुलदीर्घां तु मूषिकां मृन्मयीं दृढाम्
garbhayantraṃ pravakṣyāmi piṣṭikābhasmakāraṇam
caturaṅguladīrghāṃ tu mūṣikāṃ mṛnmayīṃ dṛḍhām
- 17
त्र्यङ्गुलां मध्यविस्तारे वर्तुलं कारयेन्मुखम्
लोहस्य विंशतिर्भागा एको भागस्तु गुग्गुलोः
tryaṅgulāṃ madhyavistāre vartulaṃ kārayenmukham
lohasya viṃśatirbhāgā eko bhāgastu gugguloḥ
- 18
सुश्लक्ष्णं पेषयित्वा तु तोयं दद्यात्पुनः पुनः
मूषालेपं ततः कुर्यात्तले पिष्टीं च निक्षिपेत्
suślakṣṇaṃ peṣayitvā tu toyaṃ dadyātpunaḥ punaḥ
mūṣālepaṃ tataḥ kuryāttale piṣṭīṃ ca nikṣipet
- 19
तुषकर्षाग्निना भूमौ मृदुस्वेदं तु कारयेत्
अहोरात्रं त्रिरात्रं वा रसेन्द्रो भस्मतां व्रजेत्
tuṣakarṣāgninā bhūmau mṛdusvedaṃ tu kārayet
ahorātraṃ trirātraṃ vā rasendro bhasmatāṃ vrajet
- 20
जारणे मारणे चैव रसराजस्य रञ्जने
यन्त्रमेकं परं मर्म यत्रौषध्यो महाबलम्
jāraṇe māraṇe caiva rasarājasya rañjane
yantramekaṃ paraṃ marma yatrauṣadhyo mahābalam
- 21
औषधीरहितश्चायं हठाद्यन्त्रेण बध्यते
सर्वत्र सूतको याति मुक्त्वा भूधरलक्षणम्
auṣadhīrahitaścāyaṃ haṭhādyantreṇa badhyate
sarvatra sūtako yāti muktvā bhūdharalakṣaṇam
- 22
देवताभिः समाकृष्टो लोष्टस्थोऽपि हि गच्छति
तस्माद्यन्त्रबलं चैकं न विलङ्घ्यं विजानता
devatābhiḥ samākṛṣṭo loṣṭastho'pi hi gacchati
tasmādyantrabalaṃ caikaṃ na vilaṅghyaṃ vijānatā
- 23
मन्त्रौषधिसमायोगात्सुसिद्धं कुरुते ह्य् अयम्
मन्त्रोऽघोरोऽत्र जप्तव्यो जपान्ते पूजयेद्रसम्
mantrauṣadhisamāyogātsusiddhaṃ kurute hy ayam
mantro'ghoro'tra japtavyo japānte pūjayedrasam
- 24
एकान्ते तु क्रिया कार्या दृष्टान्यैर्विफला भवेत्
ekānte tu kriyā kāryā dṛṣṭānyairviphalā bhavet
- 25
गन्धकस्य क्षयो नास्ति न रसस्य क्षयो भवेत्
क्षयो यन्त्रस्य विज्ञेयः यन्त्रे विक्रियते क्रिया
अलाभे कान्तलोहस्य यन्त्रं लोहेन कारयेत्
gandhakasya kṣayo nāsti na rasasya kṣayo bhavet
kṣayo yantrasya vijñeyaḥ yantre vikriyate kriyā
alābhe kāntalohasya yantraṃ lohena kārayet
- 26
वह्निलक्ष्यम् अविज्ञाय रसस्यार्धक्षयो भवेत्
यन्त्रक्षयविधिज्ञस्य चतुर्थांशक्षयो भवेत्
vahnilakṣyam avijñāya rasasyārdhakṣayo bhavet
yantrakṣayavidhijñasya caturthāṃśakṣayo bhavet
- 27
द्विमासेन द्वितीयांशं तृतीयांशं त्रिभिर्भवेत्
महाग्निं सहते ह्य् एष सारितो यत्र तिष्ठति
dvimāsena dvitīyāṃśaṃ tṛtīyāṃśaṃ tribhirbhavet
mahāgniṃ sahate hy eṣa sārito yatra tiṣṭhati
- 28
खर्परं सिकतापूर्णं कृत्वा तस्योपरि न्यसेत्
अपरं खर्परं तत्र शनैर्मृद्वग्निना पचेत्
kharparaṃ sikatāpūrṇaṃ kṛtvā tasyopari nyaset
aparaṃ kharparaṃ tatra śanairmṛdvagninā pacet
- 29
पञ्चक्षारैस्तथा मूत्रैर्लवणैश्च विडं ततः
हंसपाकः स विज्ञातो यन्त्रतन्त्रार्थकोविदैः
pañcakṣāraistathā mūtrairlavaṇaiśca viḍaṃ tataḥ
haṃsapākaḥ sa vijñāto yantratantrārthakovidaiḥ
- 30
कृष्णा रक्ता च पीता च शुक्लवर्णा च मृत्तिका
आद्या श्रेष्ठा कनिष्ठान्त्या मध्यमा मध्यमा मता
kṛṣṇā raktā ca pītā ca śuklavarṇā ca mṛttikā
ādyā śreṣṭhā kaniṣṭhāntyā madhyamā madhyamā matā

