95 shlokas
- 1
पराशर उवाच
यावच्च ब्रह्मलोकात्ककुद्मी रैवतो नाभ्येति तावत्पुण्यजनसंज्ञा राक्षसास्ताम् अस्य पुरीं कुशस्थलीं जघ्नुः
parāśara uvāca
yāvacca brahmalokātkakudmī raivato nābhyeti tāvatpuṇyajanasaṃjñā rākṣasāstām asya purīṃ kuśasthalīṃ jaghnuḥ
- 2
तच्चास्य भ्रातृशतं पुण्यजनत्रासाद्दिशो भेजे
taccāsya bhrātṛśataṃ puṇyajanatrāsāddiśo bheje
- 3
तदन्वयाश्च क्षत्रियाः सर्वदिक्ष्वभवन्
tadanvayāśca kṣatriyāḥ sarvadikṣvabhavan
- 4
धृष्टस्यापि धार्ष्टकं क्षत्रम् अभवत्
dhṛṣṭasyāpi dhārṣṭakaṃ kṣatram abhavat
- 5
नभगस्यात्मजो नाभागसंज्ञो ऽभवत्
तस्याप्य् अम्बरीषः अम्बरीषस्यापि विरूपो ऽभवत्
nabhagasyātmajo nābhāgasaṃjño 'bhavat
tasyāpy ambarīṣaḥ ambarīṣasyāpi virūpo 'bhavat
- 6
विरूपात्पृषदश्वो जज्ञे ततश्च रथीतरः
virūpātpṛṣadaśvo jajñe tataśca rathītaraḥ
- 7
अत्रायं श्लोकः
एते क्षत्रप्रसूता वै पुनश्चाङ्गिरसाः स्मृताः
रथीतराणां प्रवराः क्षत्रोपेता द्विजातयः
atrāyaṃ ślokaḥ
ete kṣatraprasūtā vai punaścāṅgirasāḥ smṛtāḥ
rathītarāṇāṃ pravarāḥ kṣatropetā dvijātayaḥ
- 8
क्षुवतश्च मनोर् इक्ष्वाकुर्घ्राणतः पुत्रो जज्ञे
kṣuvataśca manor ikṣvākurghrāṇataḥ putro jajñe
- 9
तस्य पुत्रशतप्रवरा विकुक्षिनिमिदण्डाख्यास्त्रयः पुत्रा बभूवुः
शकुनिप्रमुखाः पञ्चाशत्पुत्राः उत्तरापथरक्षितारो बभूवुः
चत्वारिंशद् अष्टौ च दक्षिणापथभूपालाः
tasya putraśatapravarā vikukṣinimidaṇḍākhyāstrayaḥ putrā babhūvuḥ
śakunipramukhāḥ pañcāśatputrāḥ uttarāpatharakṣitāro babhūvuḥ
catvāriṃśad aṣṭau ca dakṣiṇāpathabhūpālāḥ
- 10
स चेक्ष्वाकुर् अष्टकायाम् उत्पाद्य श्राद्धार्हं मांसम् आनयेति विकुक्षिम् आज्ञापयामास
स तथेति गृहीताज्ञो वनम् अभ्येत्यानेकान्मृगान्हत्वातिश्रान्तो ऽतिक्षुत्परीतो विकुक्षिर् एकं शशम् अभक्षयत्
शेषं च मांसम् आनीय पित्रे निवेदयामास
sa cekṣvākur aṣṭakāyām utpādya śrāddhārhaṃ māṃsam ānayeti vikukṣim ājñāpayāmāsa
sa tatheti gṛhītājño vanam abhyetyānekānmṛgānhatvātiśrānto 'tikṣutparīto vikukṣir ekaṃ śaśam abhakṣayat
śeṣaṃ ca māṃsam ānīya pitre nivedayāmāsa
- 11
इक्ष्वाकुकुलाचार्यस्वसिष्ठश्चोदितः प्राह
अलम् अनेनामेध्येनामिषेण दुरात्मनानेन ते पुत्रेणैतन्मांसम् उपहतं यतो ऽनेन शशो भक्षितः
ikṣvākukulācāryasvasiṣṭhaścoditaḥ prāha
alam anenāmedhyenāmiṣeṇa durātmanānena te putreṇaitanmāṃsam upahataṃ yato 'nena śaśo bhakṣitaḥ
- 12
ततश्चासौ विकुक्षिर्गुरुणैवम् उक्तः शशादसंज्ञाम् अवाप पित्रा च परित्यक्तः
tataścāsau vikukṣirguruṇaivam uktaḥ śaśādasaṃjñām avāpa pitrā ca parityaktaḥ
- 13
पितर्य् उपरते चाखिलाम् एतां पृथ्वीं धर्मतः शशास
pitary uparate cākhilām etāṃ pṛthvīṃ dharmataḥ śaśāsa
- 14
शशादस्य पुरंजयो नाम पुत्रो ऽभवत्
śaśādasya puraṃjayo nāma putro 'bhavat
- 15
इदं चान्यत्
पुरा हि त्रेतायां देवासुरम् अतीव भीषणं युद्धम् आसीत्
तत्र चातिबलिभिर् असुरैर् अमराः पराजिता भगवन्तं विष्णुम् आराधयांचक्रुः
idaṃ cānyat
purā hi tretāyāṃ devāsuram atīva bhīṣaṇaṃ yuddham āsīt
tatra cātibalibhir asurair amarāḥ parājitā bhagavantaṃ viṣṇum ārādhayāṃcakruḥ
- 16
प्रसन्नश्च देवानाम् अनादिनिधनः सकलजगत्परायणो नारायणः प्राह
ज्ञातम् एव मया युष्माभिर्यद् अभिलषितं तदर्थम् इदं श्रूयताम्
पुरंजयो नाम शशादस्य च राजर्षेस्तनयः क्षत्रियवर्यस्तच्छरीरे ऽहम् अंशेन स्वयम् एवावतीर्य तान् अशेषान् असुरान्निहनिष्यामि तद्भवद्भिः पुरंजयो ऽसुरवधार्थाय कार्योद्योगः कार्य इति
एतच्च श्रुत्वा प्रणम्य भगवन्तं विष्णुम् अमराः पुरंजयसकाशम् आजग्मुः
prasannaśca devānām anādinidhanaḥ sakalajagatparāyaṇo nārāyaṇaḥ prāha
jñātam eva mayā yuṣmābhiryad abhilaṣitaṃ tadartham idaṃ śrūyatām
puraṃjayo nāma śaśādasya ca rājarṣestanayaḥ kṣatriyavaryastaccharīre 'ham aṃśena svayam evāvatīrya tān aśeṣān asurānnihaniṣyāmi tadbhavadbhiḥ puraṃjayo 'suravadhārthāya kāryodyogaḥ kārya iti
etacca śrutvā praṇamya bhagavantaṃ viṣṇum amarāḥ puraṃjayasakāśam ājagmuḥ
- 17
ऊचुश्चैनं भो भोः क्षत्रियवर्यास्माभिर् अभ्यर्थितेन भवतास्माकम् अरातिवधोद्यतानां साहाय्यं कृतम् इच्छामः
तद्भवतास्माकम् अभ्यागतानां प्रणयभङ्गो न कार्य इत्य् उक्तः पुरंजयः प्राह
सकलत्रैलोक्यनाथो यो ऽयं युष्माकम् इन्द्रः शतक्रतुर् अस्य यद्य् अहं स्कन्धारूढो युष्मदरातिभिः सह योत्स्ये तदाहं भवतां सहायः
इत्याकर्ण्य समस्तदेवैर् इन्द्रेण च बाढम् इत्य् एवं समन्विच्छितम्
ūcuścainaṃ bho bhoḥ kṣatriyavaryāsmābhir abhyarthitena bhavatāsmākam arātivadhodyatānāṃ sāhāyyaṃ kṛtam icchāmaḥ
tadbhavatāsmākam abhyāgatānāṃ praṇayabhaṅgo na kārya ity uktaḥ puraṃjayaḥ prāha
sakalatrailokyanātho yo 'yaṃ yuṣmākam indraḥ śatakratur asya yady ahaṃ skandhārūḍho yuṣmadarātibhiḥ saha yotsye tadāhaṃ bhavatāṃ sahāyaḥ
ityākarṇya samastadevair indreṇa ca bāḍham ity evaṃ samanvicchitam
- 18
ततश्च शतक्रतोर्वृषभरूपधारिणः ककुत्स्थो ऽतिहर्षसमन्वितो भगवतश्चराचरगुरोर् अच्युतस्य तेजसाप्यायितो देवासुरसंग्रामे समस्तान् एवासुरान्निजघान
tataśca śatakratorvṛṣabharūpadhāriṇaḥ kakutstho 'tiharṣasamanvito bhagavataścarācaraguror acyutasya tejasāpyāyito devāsurasaṃgrāme samastān evāsurānnijaghāna
- 19
यतश्च वृषभककुत्स्थेन राज्ञा निषूदितम् असुरबलम् अतश्चासौ ककुत्स्थसंज्ञाम् अवाप
yataśca vṛṣabhakakutsthena rājñā niṣūditam asurabalam ataścāsau kakutsthasaṃjñām avāpa
- 20
ककुत्स्थस्याप्य् अनेनाः पुत्रो ऽभूत्पृथुर् अनेनसः पृथोर्विश्वगश्च तस्यापि चान्द्रो युवनाश्वश्चान्द्रस्य तस्य युवनाश्वस्य श्रावस्तो यः पुरीं श्रावस्तीं निवेशयामास
kakutsthasyāpy anenāḥ putro 'bhūtpṛthur anenasaḥ pṛthorviśvagaśca tasyāpi cāndro yuvanāśvaścāndrasya tasya yuvanāśvasya śrāvasto yaḥ purīṃ śrāvastīṃ niveśayāmāsa
- 21
श्रावस्तस्य बृहदश्वस्तस्यापि कुवलयाश्वो यो ऽसावुत्तङ्कस्य महर्षेर् अपकारिणं धुन्धुनामानम् असुरं वैष्णवेन तेजसाप्यायितः पुत्रसहस्रैर् एकविंशतिभिः परिवृतो जघान धुन्धुमारसंज्ञां चावाप
śrāvastasya bṛhadaśvastasyāpi kuvalayāśvo yo 'sāvuttaṅkasya maharṣer apakāriṇaṃ dhundhunāmānam asuraṃ vaiṣṇavena tejasāpyāyitaḥ putrasahasrair ekaviṃśatibhiḥ parivṛto jaghāna dhundhumārasaṃjñāṃ cāvāpa
- 22
तस्य च समस्ता एव पुत्रा दुन्दुमुखनिश्वासाग्निना विप्लुष्टा विनेशुः
tasya ca samastā eva putrā dundumukhaniśvāsāgninā vipluṣṭā vineśuḥ
- 23
दृढाश्वचन्द्राश्वकपिलाश्वास्त्रयः केवलं अवशेषिताः
dṛḍhāśvacandrāśvakapilāśvāstrayaḥ kevalaṃ avaśeṣitāḥ
- 24
दृढाश्वाद्धर्यश्वः तस्मान्निकुम्भो निकुम्भात्संहिताश्वः ततश्च कृशाश्वः तस्माच्च प्रसेनजित्ततो युवनाश्वो ऽभवत्
dṛḍhāśvāddharyaśvaḥ tasmānnikumbho nikumbhātsaṃhitāśvaḥ tataśca kṛśāśvaḥ tasmācca prasenajittato yuvanāśvo 'bhavat
- 25
तस्य चापुत्रस्यातिनिर्वेदान्मुनीनाम् आश्रममण्डले निवसतः कृपालुभिस्तैर्मुनिभिर् अपत्योत्पादनाय इष्टिः कृता
तस्यां च मध्यमध्यरात्रिनिवृत्तायां मन्त्रपूतजलपूर्णं कलशं वेदिमध्ये निवेश्य ते मुनयः सुषुपुः
tasya cāputrasyātinirvedānmunīnām āśramamaṇḍale nivasataḥ kṛpālubhistairmunibhir apatyotpādanāya iṣṭiḥ kṛtā
tasyāṃ ca madhyamadhyarātrinivṛttāyāṃ mantrapūtajalapūrṇaṃ kalaśaṃ vedimadhye niveśya te munayaḥ suṣupuḥ
- 26
तेषु च सुप्तेष्वतितृट्परीतः स भूपालस्तम् आश्रमं विवेश
teṣu ca supteṣvatitṛṭparītaḥ sa bhūpālastam āśramaṃ viveśa
- 27
सुप्तांश्च तानृषीन्नैवोत्थापयामास
तच्च कलशजलम् अपरिमेयमाहात्म्यं मन्त्रपूतं पपौ
suptāṃśca tānṛṣīnnaivotthāpayāmāsa
tacca kalaśajalam aparimeyamāhātmyaṃ mantrapūtaṃ papau
- 28
प्रबुद्धाश्च ऋषयः पप्रच्छुः केनैतन्मन्त्रपूतं वारि पीतम्
prabuddhāśca ṛṣayaḥ papracchuḥ kenaitanmantrapūtaṃ vāri pītam
- 29
अत्र हि पीते राज्ञो युवनाश्वस्य पत्नी महाबलपराक्रमं पुत्रं जनयिष्यतीत्य् इत्याकर्ण्य स राजा अजानता मया पीतम् इत्याह
atra hi pīte rājño yuvanāśvasya patnī mahābalaparākramaṃ putraṃ janayiṣyatīty ityākarṇya sa rājā ajānatā mayā pītam ityāha
- 30
गर्भश्च युवनाश्वस्योदरे अभवत्क्रमेण च ववृधे
garbhaśca yuvanāśvasyodare abhavatkrameṇa ca vavṛdhe

