161 shlokas
- 1
पराशर उवाच
भजनभजमानदिव्यान्धकदेवावृधमहाभोजवृष्णिसंज्ञाः सत्वतस्य पुत्रा बभूवुः
parāśara uvāca
bhajanabhajamānadivyāndhakadevāvṛdhamahābhojavṛṣṇisaṃjñāḥ satvatasya putrā babhūvuḥ
- 2
भजमानस्य निमिकृकणवृष्णयस्तथान्ये द्वैमात्राः शतजित्सहस्रजिदयुतजित्संज्ञास्त्रयः
bhajamānasya nimikṛkaṇavṛṣṇayastathānye dvaimātrāḥ śatajitsahasrajidayutajitsaṃjñāstrayaḥ
- 3
देवावृधस्यापि बभ्रुः पुत्रो ऽभवत्
devāvṛdhasyāpi babhruḥ putro 'bhavat
- 4
तयोश्चायं श्लोको गीयते
tayoścāyaṃ śloko gīyate
- 5
यथैव शृणुमो दूरात्संपश्यामस्तथान्तिकात्
बभ्रुः श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृधः समः
yathaiva śṛṇumo dūrātsaṃpaśyāmastathāntikāt
babhruḥ śreṣṭho manuṣyāṇāṃ devairdevāvṛdhaḥ samaḥ
- 6
पुरुषाः षट्च षष्टिश्च षट्सहस्राणि चाष्ट च
ये ऽमृतत्वम् अनुप्राप्ता बभ्रोर्देवावृधाद् अपि
puruṣāḥ ṣaṭca ṣaṣṭiśca ṣaṭsahasrāṇi cāṣṭa ca
ye 'mṛtatvam anuprāptā babhrordevāvṛdhād api
- 7
महाभोजस्त्वतिधर्मात्मा तस्यान्वये भोजाः मृत्तिकावरपुरनिवासिनो मार्तिकावरा बभूवुः
mahābhojastvatidharmātmā tasyānvaye bhojāḥ mṛttikāvarapuranivāsino mārtikāvarā babhūvuḥ
- 8
वृष्णेः सुमित्रो युधाजिच्च पुत्रावभूताम्
vṛṣṇeḥ sumitro yudhājicca putrāvabhūtām
- 9
ततश्चानमित्रः तथानमित्रान्निघ्नः
tataścānamitraḥ tathānamitrānnighnaḥ
- 10
निघ्नस्य प्रसेनसत्राजितौ
nighnasya prasenasatrājitau
- 11
तस्य च सत्राजितो भगवान् आदित्यः सखाभवत्
tasya ca satrājito bhagavān ādityaḥ sakhābhavat
- 12
एकदा त्व् अम्भोनिधितीरसंश्रयः सूर्यं सत्राजित्तुष्टाव तन्मनस्कतया च भास्वान् अभिष्टूयमानो ऽग्रतस्तस्थौ
ekadā tv ambhonidhitīrasaṃśrayaḥ sūryaṃ satrājittuṣṭāva tanmanaskatayā ca bhāsvān abhiṣṭūyamāno 'gratastasthau
- 13
ततस्त्व् अस्पष्टमूर्तिधरं चैनम् आलोक्य सत्राजित्सूर्यम् आह
tatastv aspaṣṭamūrtidharaṃ cainam ālokya satrājitsūryam āha
- 14
यथैव व्योम्नि वह्निपिण्डोपमं त्वाम् अहम् अपश्यं तथैवाद्याग्रतो गतम् अप्य् अत्र भगवता किंचिन्न प्रसादीकृतं विशेषम् उपलक्षयामीत्य् एवम् उक्ते भगवता सूर्येण निजकण्ठाद् उन्मुच्य स्यमन्तकं नाम महामणिवरम् अवतार्यैकान्ते न्यस्तम्
yathaiva vyomni vahnipiṇḍopamaṃ tvām aham apaśyaṃ tathaivādyāgrato gatam apy atra bhagavatā kiṃcinna prasādīkṛtaṃ viśeṣam upalakṣayāmīty evam ukte bhagavatā sūryeṇa nijakaṇṭhād unmucya syamantakaṃ nāma mahāmaṇivaram avatāryaikānte nyastam
- 15
ततस्तम् आताम्रोज्ज्वलं ह्रस्ववपुषम् ईषदापिङ्गलनयनम् आदित्यम् अद्राक्षीत्
tatastam ātāmrojjvalaṃ hrasvavapuṣam īṣadāpiṅgalanayanam ādityam adrākṣīt
- 16
कृतप्रणिपातस्तवादिकं च सत्राजितम् आह भगवान् आदित्यः सहस्रदीधितिः वरम् अस्मत्तो ऽभिमतं वृणीष्वेति
kṛtapraṇipātastavādikaṃ ca satrājitam āha bhagavān ādityaḥ sahasradīdhitiḥ varam asmatto 'bhimataṃ vṛṇīṣveti
- 17
स च तद् एव मणिरत्नम् अयाचत
sa ca tad eva maṇiratnam ayācata
- 18
स चापि तस्मै तद्दत्त्वा दीधितिपतिर्वियति स्वधिष्ण्यम् आरुरोह
sa cāpi tasmai taddattvā dīdhitipatirviyati svadhiṣṇyam āruroha
- 19
सत्राजितो ऽप्य् अमलमणिरत्नसनाथकण्ठतया सूर्य इव तेजोभिर् अशेषदिगन्तराण्य् उद्भासयन्द्वारकां विवेश
satrājito 'py amalamaṇiratnasanāthakaṇṭhatayā sūrya iva tejobhir aśeṣadigantarāṇy udbhāsayandvārakāṃ viveśa
- 20
द्वारकावासी जनस्तु तम् आयान्तम् अवेक्ष्य भगवन्तम् आदिपुरुषं पुरुषोत्तमम् अवनिभारावतरणायांशेन मानुषरूपधारिणं प्रणिपत्याह
dvārakāvāsī janastu tam āyāntam avekṣya bhagavantam ādipuruṣaṃ puruṣottamam avanibhārāvataraṇāyāṃśena mānuṣarūpadhāriṇaṃ praṇipatyāha
- 21
भगवन्भवन्तं द्रष्टुं नूनम् अयम् आदित्य आयातीत्य् उक्तो भगवान् उवाच
bhagavanbhavantaṃ draṣṭuṃ nūnam ayam āditya āyātīty ukto bhagavān uvāca
- 22
भगवान्नायम् आदित्यः सत्राजितो यम् आदित्यदत्तस्यमन्तकाख्यं महामणिरत्नं बिभ्रद् अत्रोपयाति
bhagavānnāyam ādityaḥ satrājito yam ādityadattasyamantakākhyaṃ mahāmaṇiratnaṃ bibhrad atropayāti
- 23
तद् एनं विस्रब्धाः पश्यतेत्य् उक्तास्ते तथा एव ददृशुः
tad enaṃ visrabdhāḥ paśyatety uktāste tathā eva dadṛśuḥ
- 24
स च तं स्यमन्तकमणिम् आत्मनिवेशने चक्रे
sa ca taṃ syamantakamaṇim ātmaniveśane cakre
- 25
प्रतिदिनं तन्मणिरत्नम् अष्टौ कनकभारान्स्रवति
pratidinaṃ tanmaṇiratnam aṣṭau kanakabhārānsravati
- 26
तत्प्रभावाच्च सकलस्यैव राष्ट्रस्योपसर्गानावृष्टिव्यालाग्नितो यद्दुर्भिक्षादिभयं न भवति
tatprabhāvācca sakalasyaiva rāṣṭrasyopasargānāvṛṣṭivyālāgnito yaddurbhikṣādibhayaṃ na bhavati
- 27
अच्युतो ऽपि तद्दिव्यं रत्नम् उग्रसेनस्य भूपतेर्योग्यम् एतद् इति लिप्सां चक्रे
acyuto 'pi taddivyaṃ ratnam ugrasenasya bhūpateryogyam etad iti lipsāṃ cakre
- 28
गोत्रभेदभयाच्छक्तो ऽपि न जहार
gotrabhedabhayācchakto 'pi na jahāra
- 29
सत्राजिद् अप्य् अच्युतो माम् एतद्याचयिष्यतीत्य् अवगम्य रत्नलोभाद्भ्रात्रे प्रसेनाय तद्रत्नम् अदात्
satrājid apy acyuto mām etadyācayiṣyatīty avagamya ratnalobhādbhrātre prasenāya tadratnam adāt
- 30
तच्च शुचिना ध्रियमाणम् अशेषम् एव सुवर्णस्रवादिकं गुणजातम् उत्पादयति अन्यथा धारयन्तम् एव हन्तीत्य् अजानन्न् असावपि प्रसेनस्तेन कण्ठसक्तेन स्यमन्तकेनाश्वम् आरुह्याटव्यां मृगयाम् अगच्छत्
tacca śucinā dhriyamāṇam aśeṣam eva suvarṇasravādikaṃ guṇajātam utpādayati anyathā dhārayantam eva hantīty ajānann asāvapi prasenastena kaṇṭhasaktena syamantakenāśvam āruhyāṭavyāṃ mṛgayām agacchat

