151 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
तथा प्रयाते शिबिरं द्रोणपुत्रे महारथे
कच्चित्कृपश्च भोजश्च भयार्तौ न न्यवर्तताम्
dhṛtarāṣṭra uvāca
tathā prayāte śibiraṃ droṇaputre mahārathe
kaccitkṛpaśca bhojaśca bhayārtau na nyavartatām
- 2
कच्चिन्न वारितौ क्षुद्रै रक्षिभिर्नोपलक्षितौ
असह्यम् इति वा मत्वा न निवृत्तौ महारथौ
kaccinna vāritau kṣudrai rakṣibhirnopalakṣitau
asahyam iti vā matvā na nivṛttau mahārathau
- 3
कच्चित्प्रमथ्य शिबिरं हत्वा सोमकपाण्डवान्
दुर्योधनस्य पदवीं गतौ परमिकां रणे
kaccitpramathya śibiraṃ hatvā somakapāṇḍavān
duryodhanasya padavīṃ gatau paramikāṃ raṇe
- 4
पाञ्चालैर्वा विनिहतौ कच्चिन्नास्वपतां क्षितौ
कच्चित्ताभ्यां कृतं कर्म तन्ममाचक्ष्व संजय
pāñcālairvā vinihatau kaccinnāsvapatāṃ kṣitau
kaccittābhyāṃ kṛtaṃ karma tanmamācakṣva saṃjaya
- 5
संजय उवाच
तस्मिन्प्रयाते शिबिरं द्रोणपुत्रे महात्मनि
कृपश्च कृतवर्मा च शिबिरद्वार्यतिष्ठताम्
saṃjaya uvāca
tasminprayāte śibiraṃ droṇaputre mahātmani
kṛpaśca kṛtavarmā ca śibiradvāryatiṣṭhatām
- 6
अश्वत्थामा तु तौ दृष्ट्वा यत्नवन्तौ महारथौ
प्रहृष्टः शनकै राजन्न् इदं वचनम् अब्रवीत्
aśvatthāmā tu tau dṛṣṭvā yatnavantau mahārathau
prahṛṣṭaḥ śanakai rājann idaṃ vacanam abravīt
- 7
यत्तौ भवन्तौ पर्याप्तौ सर्वक्षत्रस्य नाशने
किं पुनर्योधशेषस्य प्रसुप्तस्य विशेषतः
yattau bhavantau paryāptau sarvakṣatrasya nāśane
kiṃ punaryodhaśeṣasya prasuptasya viśeṣataḥ
- 8
अहं प्रवेक्ष्ये शिबिरं चरिष्यामि च कालवत्
यथा न कश्चिद् अपि मे जीवन्मुच्येत मानवः
ahaṃ pravekṣye śibiraṃ cariṣyāmi ca kālavat
yathā na kaścid api me jīvanmucyeta mānavaḥ
- 9
इत्युक्त्वा प्राविशद्द्रौणिः पार्थानां शिबिरं महत्
अद्वारेणाभ्यवस्कन्द्य विहाय भयम् आत्मनः
ityuktvā prāviśaddrauṇiḥ pārthānāṃ śibiraṃ mahat
advāreṇābhyavaskandya vihāya bhayam ātmanaḥ
- 10
स प्रविश्य महाबाहुर् उद्देशज्ञश्च तस्य ह
धृष्टद्युम्नस्य निलयं शनकैर् अभ्युपागमत्
sa praviśya mahābāhur uddeśajñaśca tasya ha
dhṛṣṭadyumnasya nilayaṃ śanakair abhyupāgamat
- 11
ते तु कृत्वा महत्कर्म श्रान्ताश्च बलवद्रणे
प्रसुप्ता वै सुविश्वस्ताः स्वसैन्यपरिवारिताः
te tu kṛtvā mahatkarma śrāntāśca balavadraṇe
prasuptā vai suviśvastāḥ svasainyaparivāritāḥ
- 12
अथ प्रविश्य तद्वेश्म धृष्टद्युम्नस्य भारत
पाञ्चाल्यं शयने द्रौणिर् अपश्यत्सुप्तम् अन्तिकात्
atha praviśya tadveśma dhṛṣṭadyumnasya bhārata
pāñcālyaṃ śayane drauṇir apaśyatsuptam antikāt
- 13
क्षौमावदाते महति स्पर्ध्यास्तरणसंवृते
माल्यप्रवरसंयुक्ते धूपैश्चूर्णैश्च वासिते
kṣaumāvadāte mahati spardhyāstaraṇasaṃvṛte
mālyapravarasaṃyukte dhūpaiścūrṇaiśca vāsite
- 14
तं शयानं महात्मानं विस्रब्धम् अकुतोभयम्
प्राबोधयत पादेन शयनस्थं महीपते
taṃ śayānaṃ mahātmānaṃ visrabdham akutobhayam
prābodhayata pādena śayanasthaṃ mahīpate
- 15
स बुद्ध्वा चरणस्पर्शम् उत्थाय रणदुर्मदः
अभ्यजानद् अमेयात्मा द्रोणपुत्रं महारथम्
sa buddhvā caraṇasparśam utthāya raṇadurmadaḥ
abhyajānad ameyātmā droṇaputraṃ mahāratham
- 16
तम् उत्पतन्तं शयनाद् अश्वत्थामा महाबलः
केशेष्वालम्ब्य पाणिभ्यां निष्पिपेष महीतले
tam utpatantaṃ śayanād aśvatthāmā mahābalaḥ
keśeṣvālambya pāṇibhyāṃ niṣpipeṣa mahītale
- 17
स बलात्तेन निष्पिष्टः साध्वसेन च भारत
निद्रया चैव पाञ्चाल्यो नाशकच्चेष्टितुं तदा
sa balāttena niṣpiṣṭaḥ sādhvasena ca bhārata
nidrayā caiva pāñcālyo nāśakacceṣṭituṃ tadā
- 18
तम् आक्रम्य तदा राजन्कण्ठे चोरसि चोभयोः
नदन्तं विस्फुरन्तं च पशुमारम् अमारयत्
tam ākramya tadā rājankaṇṭhe corasi cobhayoḥ
nadantaṃ visphurantaṃ ca paśumāram amārayat
- 19
तुदन्नखैस्तु स द्रौणिं नातिव्यक्तम् उदाहरत्
आचार्यपुत्र शस्त्रेण जहि मा माचिरं कृथाः
त्वत्कृते सुकृतांल्लोकान्गच्छेयं द्विपदां वर
tudannakhaistu sa drauṇiṃ nātivyaktam udāharat
ācāryaputra śastreṇa jahi mā māciraṃ kṛthāḥ
tvatkṛte sukṛtāṃllokāngaccheyaṃ dvipadāṃ vara
- 20
तस्याव्यक्तां तु तां वाचं संश्रुत्य द्रौणिर् अब्रवीत्
आचार्यघातिनां लोका न सन्ति कुलपांसन
तस्माच्छस्त्रेण निधनं न त्वम् अर्हसि दुर्मते
tasyāvyaktāṃ tu tāṃ vācaṃ saṃśrutya drauṇir abravīt
ācāryaghātināṃ lokā na santi kulapāṃsana
tasmācchastreṇa nidhanaṃ na tvam arhasi durmate
- 21
एवं ब्रुवाणस्तं वीरं सिंहो मत्तम् इव द्विपम्
मर्मस्वभ्यवधीत्क्रुद्धः पादाष्ठीलैः सुदारुणैः
evaṃ bruvāṇastaṃ vīraṃ siṃho mattam iva dvipam
marmasvabhyavadhītkruddhaḥ pādāṣṭhīlaiḥ sudāruṇaiḥ
- 22
तस्य वीरस्य शब्देन मार्यमाणस्य वेश्मनि
अबुध्यन्त महाराज स्त्रियो ये चास्य रक्षिणः
tasya vīrasya śabdena māryamāṇasya veśmani
abudhyanta mahārāja striyo ye cāsya rakṣiṇaḥ
- 23
ते दृष्ट्वा वर्ष्मवन्तं तम् अतिमानुषविक्रमम्
भूतम् एव व्यवस्यन्तो न स्म प्रव्याहरन्भयात्
te dṛṣṭvā varṣmavantaṃ tam atimānuṣavikramam
bhūtam eva vyavasyanto na sma pravyāharanbhayāt
- 24
तं तु तेनाभ्युपायेन गमयित्वा यमक्षयम्
अध्यतिष्ठत्स तेजस्वी रथं प्राप्य सुदर्शनम्
taṃ tu tenābhyupāyena gamayitvā yamakṣayam
adhyatiṣṭhatsa tejasvī rathaṃ prāpya sudarśanam
- 25
स तस्य भवनाद्राजन्निष्क्रम्यानादयन्दिशः
रथेन शिबिरं प्रायाज्जिघांसुर्द्विषतो बली
sa tasya bhavanādrājanniṣkramyānādayandiśaḥ
rathena śibiraṃ prāyājjighāṃsurdviṣato balī
- 26
अपक्रान्ते ततस्तस्मिन्द्रोणपुत्रे महारथे
सह तै रक्षिभिः सर्वैः प्रणेदुर्योषितस्तदा
apakrānte tatastasmindroṇaputre mahārathe
saha tai rakṣibhiḥ sarvaiḥ praṇeduryoṣitastadā
- 27
राजानं निहतं दृष्ट्वा भृशं शोकपरायणाः
व्याक्रोशन्क्षत्रियाः सर्वे धृष्टद्युम्नस्य भारत
rājānaṃ nihataṃ dṛṣṭvā bhṛśaṃ śokaparāyaṇāḥ
vyākrośankṣatriyāḥ sarve dhṛṣṭadyumnasya bhārata
- 28
तासां तु तेन शब्देन समीपे क्षत्रियर्षभाः
क्षिप्रं च समनह्यन्त किम् एतद् इति चाब्रुवन्
tāsāṃ tu tena śabdena samīpe kṣatriyarṣabhāḥ
kṣipraṃ ca samanahyanta kim etad iti cābruvan
- 29
स्त्रियस्तु राजन्वित्रस्ता भारद्वाजं निरीक्ष्य तम्
अब्रुवन्दीनकण्ठेन क्षिप्रम् आद्रवतेति वै
striyastu rājanvitrastā bhāradvājaṃ nirīkṣya tam
abruvandīnakaṇṭhena kṣipram ādravateti vai
- 30
राक्षसो वा मनुष्यो वा नैनं जानीमहे वयम्
हत्वा पाञ्चालराजं यो रथम् आरुह्य तिष्ठति
rākṣaso vā manuṣyo vā nainaṃ jānīmahe vayam
hatvā pāñcālarājaṃ yo ratham āruhya tiṣṭhati

