30 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
स दृष्ट्वा निहतान्संख्ये पुत्रान्भ्रातॄन्सखींस्तथा
महादुःखपरीतात्मा बभूव जनमेजय
vaiśaṃpāyana uvāca
sa dṛṣṭvā nihatānsaṃkhye putrānbhrātṝnsakhīṃstathā
mahāduḥkhaparītātmā babhūva janamejaya
- 2
ततस्तस्य महाञ्शोकः प्रादुरासीन्महात्मनः
स्मरतः पुत्रपौत्राणां भ्रातॄणां स्वजनस्य ह
tatastasya mahāñśokaḥ prādurāsīnmahātmanaḥ
smarataḥ putrapautrāṇāṃ bhrātṝṇāṃ svajanasya ha
- 3
तम् अश्रुपरिपूर्णाक्षं वेपमानम् अचेतसम्
सुहृदो भृशसंविग्नाः सान्त्वयांचक्रिरे तदा
tam aśruparipūrṇākṣaṃ vepamānam acetasam
suhṛdo bhṛśasaṃvignāḥ sāntvayāṃcakrire tadā
- 4
ततस्तस्मिन्क्षणे काल्ये रथेनादित्यवर्चसा
नकुलः कृष्णया सार्धम् उपायात्परमार्तया
tatastasminkṣaṇe kālye rathenādityavarcasā
nakulaḥ kṛṣṇayā sārdham upāyātparamārtayā
- 5
उपप्लव्यगता सा तु श्रुत्वा सुमहद् अप्रियम्
तदा विनाशं पुत्राणां सर्वेषां व्यथिताभवत्
upaplavyagatā sā tu śrutvā sumahad apriyam
tadā vināśaṃ putrāṇāṃ sarveṣāṃ vyathitābhavat
- 6
कम्पमानेव कदली वातेनाभिसमीरिता
कृष्णा राजानम् आसाद्य शोकार्ता न्यपतद्भुवि
kampamāneva kadalī vātenābhisamīritā
kṛṣṇā rājānam āsādya śokārtā nyapatadbhuvi
- 7
बभूव वदनं तस्याः सहसा शोककर्शितम्
फुल्लपद्मपलाशाक्ष्यास्तमोध्वस्त इवांशुमान्
babhūva vadanaṃ tasyāḥ sahasā śokakarśitam
phullapadmapalāśākṣyāstamodhvasta ivāṃśumān
- 8
ततस्तां पतितां दृष्ट्वा संरम्भी सत्यविक्रमः
बाहुभ्यां परिजग्राह समुपेत्य वृकोदरः
tatastāṃ patitāṃ dṛṣṭvā saṃrambhī satyavikramaḥ
bāhubhyāṃ parijagrāha samupetya vṛkodaraḥ
- 9
सा समाश्वासिता तेन भीमसेनेन भामिनी
रुदती पाण्डवं कृष्णा सहभ्रातरम् अब्रवीत्
sā samāśvāsitā tena bhīmasenena bhāminī
rudatī pāṇḍavaṃ kṛṣṇā sahabhrātaram abravīt
- 10
दिष्ट्या राजंस्त्वम् अद्येमाम् अखिलां भोक्ष्यसे महीम्
आत्मजान्क्षत्रधर्मेण सम्प्रदाय यमाय वै
diṣṭyā rājaṃstvam adyemām akhilāṃ bhokṣyase mahīm
ātmajānkṣatradharmeṇa sampradāya yamāya vai
- 11
दिष्ट्या त्वं पार्थ कुशली मत्तमातङ्गगामिनम्
अवाप्य पृथिवीं कृत्स्नां सौभद्रं न स्मरिष्यसि
diṣṭyā tvaṃ pārtha kuśalī mattamātaṅgagāminam
avāpya pṛthivīṃ kṛtsnāṃ saubhadraṃ na smariṣyasi
- 12
आत्मजांस्तेन धर्मेण श्रुत्वा शूरान्निपातितान्
उपप्लव्ये मया सार्धं दिष्ट्या त्वं न स्मरिष्यसि
ātmajāṃstena dharmeṇa śrutvā śūrānnipātitān
upaplavye mayā sārdhaṃ diṣṭyā tvaṃ na smariṣyasi
- 13
प्रसुप्तानां वधं श्रुत्वा द्रौणिना पापकर्मणा
शोकस्तपति मां पार्थ हुताशन इवाशयम्
prasuptānāṃ vadhaṃ śrutvā drauṇinā pāpakarmaṇā
śokastapati māṃ pārtha hutāśana ivāśayam
- 14
तस्य पापकृतो द्रौणेर्न चेद् अद्य त्वया मृधे
ह्रियते सानुबन्धस्य युधि विक्रम्य जीवितम्
tasya pāpakṛto drauṇerna ced adya tvayā mṛdhe
hriyate sānubandhasya yudhi vikramya jīvitam
- 15
इहैव प्रायम् आसिष्ये तन्निबोधत पाण्डवाः
न चेत्फलम् अवाप्नोति द्रौणिः पापस्य कर्मणः
ihaiva prāyam āsiṣye tannibodhata pāṇḍavāḥ
na cetphalam avāpnoti drauṇiḥ pāpasya karmaṇaḥ
- 16
एवम् उक्त्वा ततः कृष्णा पाण्डवं प्रत्युपाविशत्
युधिष्ठिरं याज्ञसेनी धर्मराजं यशस्विनी
evam uktvā tataḥ kṛṣṇā pāṇḍavaṃ pratyupāviśat
yudhiṣṭhiraṃ yājñasenī dharmarājaṃ yaśasvinī
- 17
दृष्ट्वोपविष्टां राजर्षिः पाण्डवो महिषीं प्रियाम्
प्रत्युवाच स धर्मात्मा द्रौपदीं चारुदर्शनाम्
dṛṣṭvopaviṣṭāṃ rājarṣiḥ pāṇḍavo mahiṣīṃ priyām
pratyuvāca sa dharmātmā draupadīṃ cārudarśanām
- 18
धर्म्यं धर्मेण धर्मज्ञे प्राप्तास्ते निधनं शुभे
पुत्रास्ते भ्रातरश्चैव तान्न शोचितुम् अर्हसि
dharmyaṃ dharmeṇa dharmajñe prāptāste nidhanaṃ śubhe
putrāste bhrātaraścaiva tānna śocitum arhasi
- 19
द्रोणपुत्रः स कल्याणि वनं दूरम् इतो गतः
तस्य त्वं पातनं संख्ये कथं ज्ञास्यसि शोभने
droṇaputraḥ sa kalyāṇi vanaṃ dūram ito gataḥ
tasya tvaṃ pātanaṃ saṃkhye kathaṃ jñāsyasi śobhane
- 20
द्रौपद्युवाच
द्रोणपुत्रस्य सहजो मणिः शिरसि मे श्रुतः
निहत्य संख्ये तं पापं पश्येयं मणिम् आहृतम्
राजञ्शिरसि तं कृत्वा जीवेयम् इति मे मतिः
draupadyuvāca
droṇaputrasya sahajo maṇiḥ śirasi me śrutaḥ
nihatya saṃkhye taṃ pāpaṃ paśyeyaṃ maṇim āhṛtam
rājañśirasi taṃ kṛtvā jīveyam iti me matiḥ
- 21
वैशंपायन उवाच
इत्युक्त्वा पाण्डवं कृष्णा राजानं चारुदर्शना
भीमसेनम् अथाभ्येत्य कुपिता वाक्यम् अब्रवीत्
vaiśaṃpāyana uvāca
ityuktvā pāṇḍavaṃ kṛṣṇā rājānaṃ cārudarśanā
bhīmasenam athābhyetya kupitā vākyam abravīt
- 22
त्रातुम् अर्हसि मां भीम क्षत्रधर्मम् अनुस्मरन्
जहि तं पापकर्माणं शम्बरं मघवान् इव
न हि ते विक्रमे तुल्यः पुमान् अस्तीह कश्चन
trātum arhasi māṃ bhīma kṣatradharmam anusmaran
jahi taṃ pāpakarmāṇaṃ śambaraṃ maghavān iva
na hi te vikrame tulyaḥ pumān astīha kaścana
- 23
श्रुतं तत्सर्वलोकेषु परमव्यसने यथा
द्वीपो ऽभूस्त्वं हि पार्थानां नगरे वारणावते
हिडिम्बदर्शने चैव तथा त्वम् अभवो गतिः
śrutaṃ tatsarvalokeṣu paramavyasane yathā
dvīpo 'bhūstvaṃ hi pārthānāṃ nagare vāraṇāvate
hiḍimbadarśane caiva tathā tvam abhavo gatiḥ
- 24
तथा विराटनगरे कीचकेन भृशार्दिताम्
माम् अप्युद्धृतवान्कृच्छ्रात्पौलोमीं मघवान् इव
tathā virāṭanagare kīcakena bhṛśārditām
mām apyuddhṛtavānkṛcchrātpaulomīṃ maghavān iva
- 25
यथैतान्यकृथाः पार्थ महाकर्माणि वै पुरा
तथा द्रौणिम् अमित्रघ्न विनिहत्य सुखी भव
yathaitānyakṛthāḥ pārtha mahākarmāṇi vai purā
tathā drauṇim amitraghna vinihatya sukhī bhava
- 26
तस्या बहुविधं दुःखान्निशम्य परिदेवितम्
नामर्षयत कौन्तेयो भीमसेनो महाबलः
tasyā bahuvidhaṃ duḥkhānniśamya paridevitam
nāmarṣayata kaunteyo bhīmaseno mahābalaḥ
- 27
स काञ्चनविचित्राङ्गम् आरुरोह महारथम्
आदाय रुचिरं चित्रं समार्गणगुणं धनुः
sa kāñcanavicitrāṅgam āruroha mahāratham
ādāya ruciraṃ citraṃ samārgaṇaguṇaṃ dhanuḥ
- 28
नकुलं सारथिं कृत्वा द्रोणपुत्रवधे वृतः
विस्फार्य सशरं चापं तूर्णम् अश्वान् अचोदयत्
nakulaṃ sārathiṃ kṛtvā droṇaputravadhe vṛtaḥ
visphārya saśaraṃ cāpaṃ tūrṇam aśvān acodayat
- 29
ते हयाः पुरुषव्याघ्र चोदिता वातरंहसः
वेगेन त्वरिता जग्मुर्हरयः शीघ्रगामिनः
te hayāḥ puruṣavyāghra coditā vātaraṃhasaḥ
vegena tvaritā jagmurharayaḥ śīghragāminaḥ
- 30
शिबिरात्स्वाद्गृहीत्वा स रथस्य पदम् अच्युतः
द्रोणपुत्ररथस्याशु ययौ मार्गेण वीर्यवान्
śibirātsvādgṛhītvā sa rathasya padam acyutaḥ
droṇaputrarathasyāśu yayau mārgeṇa vīryavān

