33 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
दृष्ट्वैव नरशार्दूलस्तावग्निसमतेजसौ
संजहार शरं दिव्यं त्वरमाणो धनंजयः
vaiśaṃpāyana uvāca
dṛṣṭvaiva naraśārdūlastāvagnisamatejasau
saṃjahāra śaraṃ divyaṃ tvaramāṇo dhanaṃjayaḥ
- 2
उवाच वदतां श्रेष्ठस्ताव् ऋषी प्राञ्जलिस्तदा
प्रयुक्तम् अस्त्रम् अस्त्रेण शाम्यताम् इति वै मया
uvāca vadatāṃ śreṣṭhastāv ṛṣī prāñjalistadā
prayuktam astram astreṇa śāmyatām iti vai mayā
- 3
संहृते परमास्त्रे ऽस्मिन्सर्वान् अस्मान् अशेषतः
पापकर्मा ध्रुवं द्रौणिः प्रधक्ष्यत्यस्त्रतेजसा
saṃhṛte paramāstre 'sminsarvān asmān aśeṣataḥ
pāpakarmā dhruvaṃ drauṇiḥ pradhakṣyatyastratejasā
- 4
अत्र यद्धितम् अस्माकं लोकानां चैव सर्वथा
भवन्तौ देवसंकाशौ तथा संहर्तुम् अर्हतः
atra yaddhitam asmākaṃ lokānāṃ caiva sarvathā
bhavantau devasaṃkāśau tathā saṃhartum arhataḥ
- 5
इत्युक्त्वा संजहारास्त्रं पुनर् एव धनंजयः
संहारो दुष्करस्तस्य देवैर् अपि हि संयुगे
ityuktvā saṃjahārāstraṃ punar eva dhanaṃjayaḥ
saṃhāro duṣkarastasya devair api hi saṃyuge
- 6
विसृष्टस्य रणे तस्य परमास्त्रस्य संग्रहे
न शक्तः पाण्डवाद् अन्यः साक्षाद् अपि शतक्रतुः
visṛṣṭasya raṇe tasya paramāstrasya saṃgrahe
na śaktaḥ pāṇḍavād anyaḥ sākṣād api śatakratuḥ
- 7
ब्रह्मतेजोभवं तद्धि विसृष्टम् अकृतात्मना
न शक्यम् आवर्तयितुं ब्रह्मचारिव्रताद् ऋते
brahmatejobhavaṃ taddhi visṛṣṭam akṛtātmanā
na śakyam āvartayituṃ brahmacārivratād ṛte
- 8
अचीर्णब्रह्मचर्यो यः सृष्ट्वावर्तयते पुनः
तद् अस्त्रं सानुबन्धस्य मूर्धानं तस्य कृन्तति
acīrṇabrahmacaryo yaḥ sṛṣṭvāvartayate punaḥ
tad astraṃ sānubandhasya mūrdhānaṃ tasya kṛntati
- 9
ब्रह्मचारी व्रती चापि दुरवापम् अवाप्य तत्
परमव्यसनार्तो ऽपि नार्जुनो ऽस्त्रं व्यमुञ्चत
brahmacārī vratī cāpi duravāpam avāpya tat
paramavyasanārto 'pi nārjuno 'straṃ vyamuñcata
- 10
सत्यव्रतधरः शूरो ब्रह्मचारी च पाण्डवः
गुरुवर्ती च तेनास्त्रं संजहारार्जुनः पुनः
satyavratadharaḥ śūro brahmacārī ca pāṇḍavaḥ
guruvartī ca tenāstraṃ saṃjahārārjunaḥ punaḥ
- 11
द्रौणिर् अप्यथ सम्प्रेक्ष्य ताव् ऋषी पुरतः स्थितौ
न शशाक पुनर्घोरम् अस्त्रं संहर्तुम् आहवे
drauṇir apyatha samprekṣya tāv ṛṣī purataḥ sthitau
na śaśāka punarghoram astraṃ saṃhartum āhave
- 12
अशक्तः प्रतिसंहारे परमास्त्रस्य संयुगे
द्रौणिर्दीनमना राजन्द्वैपायनम् अभाषत
aśaktaḥ pratisaṃhāre paramāstrasya saṃyuge
drauṇirdīnamanā rājandvaipāyanam abhāṣata
- 13
उत्तमव्यसनार्तेन प्राणत्राणम् अभीप्सुना
मयैतद् अस्त्रम् उत्सृष्टं भीमसेनभयान्मुने
uttamavyasanārtena prāṇatrāṇam abhīpsunā
mayaitad astram utsṛṣṭaṃ bhīmasenabhayānmune
- 14
अधर्मश्च कृतो ऽनेन धार्तराष्ट्रं जिघांसता
मिथ्याचारेण भगवन्भीमसेनेन संयुगे
adharmaśca kṛto 'nena dhārtarāṣṭraṃ jighāṃsatā
mithyācāreṇa bhagavanbhīmasenena saṃyuge
- 15
अतः सृष्टम् इदं ब्रह्मन्मयास्त्रम् अकृतात्मना
तस्य भूयो ऽद्य संहारं कर्तुं नाहम् इहोत्सहे
ataḥ sṛṣṭam idaṃ brahmanmayāstram akṛtātmanā
tasya bhūyo 'dya saṃhāraṃ kartuṃ nāham ihotsahe
- 16
विसृष्टं हि मया दिव्यम् एतद् अस्त्रं दुरासदम्
अपाण्डवायेति मुने वह्नितेजो ऽनुमन्त्र्य वै
visṛṣṭaṃ hi mayā divyam etad astraṃ durāsadam
apāṇḍavāyeti mune vahnitejo 'numantrya vai
- 17
तद् इदं पाण्डवेयानाम् अन्तकायाभिसंहितम्
अद्य पाण्डुसुतान्सर्वाञ्जीविताद्भ्रंशयिष्यति
tad idaṃ pāṇḍaveyānām antakāyābhisaṃhitam
adya pāṇḍusutānsarvāñjīvitādbhraṃśayiṣyati
- 18
कृतं पापम् इदं ब्रह्मन्रोषाविष्टेन चेतसा
वधम् आशास्य पार्थानां मयास्त्रं सृजता रणे
kṛtaṃ pāpam idaṃ brahmanroṣāviṣṭena cetasā
vadham āśāsya pārthānāṃ mayāstraṃ sṛjatā raṇe
- 19
व्यास उवाच
अस्त्रं ब्रह्मशिरस्तात विद्वान्पार्थो धनंजयः
उत्सृष्टवान्न रोषेण न वधाय तवाहवे
vyāsa uvāca
astraṃ brahmaśirastāta vidvānpārtho dhanaṃjayaḥ
utsṛṣṭavānna roṣeṇa na vadhāya tavāhave
- 20
अस्त्रम् अस्त्रेण तु रणे तव संशमयिष्यता
विसृष्टम् अर्जुनेनेदं पुनश्च प्रतिसंहृतम्
astram astreṇa tu raṇe tava saṃśamayiṣyatā
visṛṣṭam arjunenedaṃ punaśca pratisaṃhṛtam
- 21
ब्रह्मास्त्रम् अप्यवाप्यैतद् उपदेशात्पितुस्तव
क्षत्रधर्मान्महाबाहुर्नाकम्पत धनंजयः
brahmāstram apyavāpyaitad upadeśātpitustava
kṣatradharmānmahābāhurnākampata dhanaṃjayaḥ
- 22
एवं धृतिमतः साधोः सर्वास्त्रविदुषः सतः
सभ्रातृबन्धोः कस्मात्त्वं वधम् अस्य चिकीर्षसि
evaṃ dhṛtimataḥ sādhoḥ sarvāstraviduṣaḥ sataḥ
sabhrātṛbandhoḥ kasmāttvaṃ vadham asya cikīrṣasi
- 23
अस्त्रं ब्रह्मशिरो यत्र परमास्त्रेण वध्यते
समा द्वादश पर्जन्यस्तद्राष्ट्रं नाभिवर्षति
astraṃ brahmaśiro yatra paramāstreṇa vadhyate
samā dvādaśa parjanyastadrāṣṭraṃ nābhivarṣati
- 24
एतदर्थं महाबाहुः शक्तिमान् अपि पाण्डवः
न विहन्त्येतद् अस्त्रं ते प्रजाहितचिकीर्षया
etadarthaṃ mahābāhuḥ śaktimān api pāṇḍavaḥ
na vihantyetad astraṃ te prajāhitacikīrṣayā
- 25
पाण्डवास्त्वं च राष्ट्रं च सदा संरक्ष्यम् एव नः
तस्मात्संहर दिव्यं त्वम् अस्त्रम् एतन्महाभुज
pāṇḍavāstvaṃ ca rāṣṭraṃ ca sadā saṃrakṣyam eva naḥ
tasmātsaṃhara divyaṃ tvam astram etanmahābhuja
- 26
अरोषस्तव चैवास्तु पार्थाः सन्तु निरामयाः
न ह्यधर्मेण राजर्षिः पाण्डवो जेतुम् इच्छति
aroṣastava caivāstu pārthāḥ santu nirāmayāḥ
na hyadharmeṇa rājarṣiḥ pāṇḍavo jetum icchati
- 27
मणिं चैतं प्रयच्छैभ्यो यस्ते शिरसि तिष्ठति
एतद् आदाय ते प्राणान्प्रतिदास्यन्ति पाण्डवाः
maṇiṃ caitaṃ prayacchaibhyo yaste śirasi tiṣṭhati
etad ādāya te prāṇānpratidāsyanti pāṇḍavāḥ
- 28
द्रौणिर् उवाच
पाण्डवैर्यानि रत्नानि यच्चान्यत्कौरवैर्धनम्
अवाप्तानीह तेभ्यो ऽयं मणिर्मम विशिष्यते
drauṇir uvāca
pāṇḍavairyāni ratnāni yaccānyatkauravairdhanam
avāptānīha tebhyo 'yaṃ maṇirmama viśiṣyate
- 29
यम् आबध्य भयं नास्ति शस्त्रव्याधिक्षुधाश्रयम्
देवेभ्यो दानवेभ्यो वा नागेभ्यो वा कथंचन
yam ābadhya bhayaṃ nāsti śastravyādhikṣudhāśrayam
devebhyo dānavebhyo vā nāgebhyo vā kathaṃcana
- 30
न च रक्षोगणभयं न तस्करभयं तथा
एवंवीर्यो मणिर् अयं न मे त्याज्यः कथंचन
na ca rakṣogaṇabhayaṃ na taskarabhayaṃ tathā
evaṃvīryo maṇir ayaṃ na me tyājyaḥ kathaṃcana

