43 shlokas
- 1
मैत्रेय उवाच
कथितं भवता ब्रह्मन्ममैतदखिलं त्वया
भुवर्लोकादिकांल्लोकाञ्श्रोतुमिच्छाम्यहं मुने
maitreya uvāca
kathitaṃ bhavatā brahmanmamaitadakhilaṃ tvayā
bhuvarlokādikāṃllokāñśrotumicchāmyahaṃ mune
- 2
तथैव ग्रहसंस्थानं प्रमाणानि यथातथम्
समाचक्ष्व महाभाग मह्यं त्वं परिपृच्छते
tathaiva grahasaṃsthānaṃ pramāṇāni yathātatham
samācakṣva mahābhāga mahyaṃ tvaṃ paripṛcchate
- 3
पराशर उवाच
रविचन्द्रमसोर्यावन्मयूखैरवभास्यते
ससमुद्रसरिच्छैला तावती पृथिवी स्मृता
parāśara uvāca
ravicandramasoryāvanmayūkhairavabhāsyate
sasamudrasaricchailā tāvatī pṛthivī smṛtā
- 4
यावत्प्रमाणा पृथिवी विस्तारपरिमण्डलात्
नभस्तावत्प्रमाणं वै व्यासमण्डलतो द्विज
yāvatpramāṇā pṛthivī vistāraparimaṇḍalāt
nabhastāvatpramāṇaṃ vai vyāsamaṇḍalato dvija
- 5
भूमेर्योजनलक्षे तु सौरं मैत्रेय मण्डलम्
लक्षे दिवाकरस्यापि मण्डलं शशिनः स्थितम्
bhūmeryojanalakṣe tu sauraṃ maitreya maṇḍalam
lakṣe divākarasyāpi maṇḍalaṃ śaśinaḥ sthitam
- 6
पूर्णे शतसहस्रे तु योजनानां निशाकरात्
नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नम् उपरिष्टात्प्रकाशते
pūrṇe śatasahasre tu yojanānāṃ niśākarāt
nakṣatramaṇḍalaṃ kṛtsnam upariṣṭātprakāśate
- 7
द्वे लक्षे चोत्तरे ब्रह्मन्बुधो नक्षत्रमण्डलात्
तावत्प्रमाणभागे तु बुधस्याप्युशना स्थितः
dve lakṣe cottare brahmanbudho nakṣatramaṇḍalāt
tāvatpramāṇabhāge tu budhasyāpyuśanā sthitaḥ
- 8
अङ्गारको ऽपि शुक्रस्य तत्प्रमाणे व्यवस्थितः
लक्षद्वये तु भौमस्य स्थितो देवपुरोहितः
aṅgārako 'pi śukrasya tatpramāṇe vyavasthitaḥ
lakṣadvaye tu bhaumasya sthito devapurohitaḥ
- 9
सौरिर्बृहस्पतेश्चोर्ध्वं द्विलक्षे समवस्थितः
सप्तर्षिमण्डलं तस्माल्लक्षम् एकं द्विजोत्तम
saurirbṛhaspateścordhvaṃ dvilakṣe samavasthitaḥ
saptarṣimaṇḍalaṃ tasmāllakṣam ekaṃ dvijottama
- 10
ऋषिभ्यस्तु सहस्राणां शतादूर्ध्वं व्यवस्थितः
मेढीभूतः समस्तस्य ज्योतिश्चक्रस्य वै ध्रुवः
ṛṣibhyastu sahasrāṇāṃ śatādūrdhvaṃ vyavasthitaḥ
meḍhībhūtaḥ samastasya jyotiścakrasya vai dhruvaḥ
- 11
त्रैलोक्यम् एतत्कथितम् उत्सेधेन महामुने
इज्याफलस्य भूरेषा इज्या चात्र प्रतिष्ठिता
trailokyam etatkathitam utsedhena mahāmune
ijyāphalasya bhūreṣā ijyā cātra pratiṣṭhitā
- 12
ध्रुवाद् ऊर्ध्वं महर्लोको यत्र ते कल्पवासिनः
एकयोजनकोटी तु महर्लोको ऽभिधीयते
dhruvād ūrdhvaṃ maharloko yatra te kalpavāsinaḥ
ekayojanakoṭī tu maharloko 'bhidhīyate
- 13
द्वे कोटी तु जनो लोको यत्र ते ब्रह्मणः सुताः
सनन्दनाद्याः कथिता मैत्रेयामलचेतसः
dve koṭī tu jano loko yatra te brahmaṇaḥ sutāḥ
sanandanādyāḥ kathitā maitreyāmalacetasaḥ
- 14
चतुर्गुणोत्तरे चोर्ध्वं जनलोकात्तपः स्मृतः
वैराजा यत्र ते देवाः स्थिता दाहविवर्जिताः
caturguṇottare cordhvaṃ janalokāttapaḥ smṛtaḥ
vairājā yatra te devāḥ sthitā dāhavivarjitāḥ
- 15
षड्गुणेन तपोलोकात्सत्यलोको विराजते
अपुनर्मारका यत्र ब्रह्मलोको हि स स्मृतः
ṣaḍguṇena tapolokātsatyaloko virājate
apunarmārakā yatra brahmaloko hi sa smṛtaḥ
- 16
पादगम्यं तु यत्किंचिद्वस्त्वस्ति पृथिवीमयम्
स भूर्लोकः समाख्यातो विस्तरो ऽस्य मयोदितः
pādagamyaṃ tu yatkiṃcidvastvasti pṛthivīmayam
sa bhūrlokaḥ samākhyāto vistaro 'sya mayoditaḥ
- 17
भूमिसूर्यान्तरं यत्तु सिद्धादिमुनिसेवितम्
भुवर्लोकस्तु सो ऽप्युक्तो द्वितीयो मुनिसत्तम
bhūmisūryāntaraṃ yattu siddhādimunisevitam
bhuvarlokastu so 'pyukto dvitīyo munisattama
- 18
ध्रुवसूर्यान्तरं यत्तु नियुतानि चतुर्दश
स्वर्लोकः सो ऽपि गदितो लोकसंस्थानचिन्तकैः
dhruvasūryāntaraṃ yattu niyutāni caturdaśa
svarlokaḥ so 'pi gadito lokasaṃsthānacintakaiḥ
- 19
त्रैलोक्यम् एतत्कृतकं मैत्रेय परिपठ्यते
जनस्तपस्तथा सत्यमिति चाकृतकं त्रयम्
trailokyam etatkṛtakaṃ maitreya paripaṭhyate
janastapastathā satyamiti cākṛtakaṃ trayam
- 20
कृतकाकृतयोर्मध्ये महर्लोक इति स्मृतः
शून्यो भवति कल्पान्ते यो ऽत्यन्तं न विनश्यति
kṛtakākṛtayormadhye maharloka iti smṛtaḥ
śūnyo bhavati kalpānte yo 'tyantaṃ na vinaśyati
- 21
एते सप्त मया लोका मैत्रेय कथितास्तव
पातालानि च सप्तैव ब्रह्माण्डस्यैष विस्तरः
ete sapta mayā lokā maitreya kathitāstava
pātālāni ca saptaiva brahmāṇḍasyaiṣa vistaraḥ
- 22
एतद् अण्डकटाहेन तिर्यक्चोर्ध्वमधस्तथा
कपित्थस्य यथा बीजं सर्वतो वै समावृतम्
etad aṇḍakaṭāhena tiryakcordhvamadhastathā
kapitthasya yathā bījaṃ sarvato vai samāvṛtam
- 23
दशोत्तरेण पयसा मैत्रेयाण्डं च तद्वृतम्
सर्वो ऽम्बुपरिधानो ऽसौ वह्निना वेष्टितो बहिः
daśottareṇa payasā maitreyāṇḍaṃ ca tadvṛtam
sarvo 'mbuparidhāno 'sau vahninā veṣṭito bahiḥ
- 24
वह्निश्च वायुना वायुर्मैत्रेय नभसा वृतः
भूतादिना नभः सो ऽपि महता परिवेष्टितः
दशोत्तराण्यशेषाणि मैत्रेयैतानि सप्त वै
vahniśca vāyunā vāyurmaitreya nabhasā vṛtaḥ
bhūtādinā nabhaḥ so 'pi mahatā pariveṣṭitaḥ
daśottarāṇyaśeṣāṇi maitreyaitāni sapta vai
- 25
महान्तं च समावृत्य प्रधानं समवस्थितम्
अनन्तस्य न तस्यान्तः संख्यानं वापि विद्यते
mahāntaṃ ca samāvṛtya pradhānaṃ samavasthitam
anantasya na tasyāntaḥ saṃkhyānaṃ vāpi vidyate
- 26
तदनन्तमसंख्यातप्रमाणं चापि वै यतः
हेतुभूतम् अशेषस्य प्रकृतिः सा परा मुने
tadanantamasaṃkhyātapramāṇaṃ cāpi vai yataḥ
hetubhūtam aśeṣasya prakṛtiḥ sā parā mune
- 27
अण्डानां तु सहस्राणां सहस्राण्ययुतानि च
ईदृशानां तथा तत्र कोटिकोटिशतानि च
aṇḍānāṃ tu sahasrāṇāṃ sahasrāṇyayutāni ca
īdṛśānāṃ tathā tatra koṭikoṭiśatāni ca
- 28
दारुण्यग्निर्यथा तैलं तिले तद्वत्पुमान् अपि
प्रधाने ऽवस्थितो व्यापी चेतनात्मात्मवेदनः
dāruṇyagniryathā tailaṃ tile tadvatpumān api
pradhāne 'vasthito vyāpī cetanātmātmavedanaḥ
- 29
प्रधानं च पुमांश्चैव सर्वभूतात्मभूतया
विष्णुशक्त्या महाबुद्धे वृतौ संश्रयधर्मिणौ
pradhānaṃ ca pumāṃścaiva sarvabhūtātmabhūtayā
viṣṇuśaktyā mahābuddhe vṛtau saṃśrayadharmiṇau
- 30
तयोः सैव पृथग्भावकारणं संश्रयस्य च
क्षोभकारणभूता च सर्गकाले महामते
tayoḥ saiva pṛthagbhāvakāraṇaṃ saṃśrayasya ca
kṣobhakāraṇabhūtā ca sargakāle mahāmate

