28 shlokas
- 1
पराशर उवाच
उत्तरं यत्समुद्रस्य हिमाद्रेश्चैव दक्षिणम्
वर्षं तद्भारतं नाम भारती यत्र संततिः
parāśara uvāca
uttaraṃ yatsamudrasya himādreścaiva dakṣiṇam
varṣaṃ tadbhārataṃ nāma bhāratī yatra saṃtatiḥ
- 2
नवयोजनसाहस्रो विस्तारो ऽस्य महामुने
कर्मभूमिरियं स्वर्गम् अपवर्गं च गच्छताम्
navayojanasāhasro vistāro 'sya mahāmune
karmabhūmiriyaṃ svargam apavargaṃ ca gacchatām
- 3
महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमान् ऋक्षपर्वतः
विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तात्र कुलपर्वताः
mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimān ṛkṣaparvataḥ
vindhyaśca pāriyātraśca saptātra kulaparvatāḥ
- 4
अतः सम्प्राप्यते स्वर्गो मुक्तिम् अस्मात्प्रयान्ति च
तिर्यक्त्वं नरकं चापि यान्त्यतः पुरुषा मुने
ataḥ samprāpyate svargo muktim asmātprayānti ca
tiryaktvaṃ narakaṃ cāpi yāntyataḥ puruṣā mune
- 5
इतः स्वर्गश्च मोक्षश्च मध्यं चान्तश्च गम्यते
न खल्वन्यत्र मर्त्यानां कर्म भूमौ विधीयते
itaḥ svargaśca mokṣaśca madhyaṃ cāntaśca gamyate
na khalvanyatra martyānāṃ karma bhūmau vidhīyate
- 6
भारतस्यास्य वर्षस्य नव भेदान्निशामय
इन्द्रद्वीपः कसेरुश्च ताम्रपर्णो गभस्तिमान्
bhāratasyāsya varṣasya nava bhedānniśāmaya
indradvīpaḥ kaseruśca tāmraparṇo gabhastimān
- 7
नागद्वीपस्तथा सौम्यो गान्धर्वस्त्वथ वारुणः
अयं तु नवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः
nāgadvīpastathā saumyo gāndharvastvatha vāruṇaḥ
ayaṃ tu navamasteṣāṃ dvīpaḥ sāgarasaṃvṛtaḥ
- 8
योजनानां सहस्रं तु द्वीपो ऽयं दक्षिणोत्तरात्
पूर्वे किराता यस्यान्ते पश्चिमे यवनाः स्थिताः
yojanānāṃ sahasraṃ tu dvīpo 'yaṃ dakṣiṇottarāt
pūrve kirātā yasyānte paścime yavanāḥ sthitāḥ
- 9
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मध्ये शूद्राश्च भागशः
इज्यायुधवणिज्याद्यैर्वर्तयन्तो व्यवस्थिताः
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā madhye śūdrāśca bhāgaśaḥ
ijyāyudhavaṇijyādyairvartayanto vyavasthitāḥ
- 10
शतद्रूचन्द्रभागाद्या हिमवत्पादनिःसृताः
वेदस्मृतिमुखाश्चान्याः पारियात्रोद्भवा मुने
śatadrūcandrabhāgādyā himavatpādaniḥsṛtāḥ
vedasmṛtimukhāścānyāḥ pāriyātrodbhavā mune
- 11
नर्मदासुरसाद्याश्च नद्यो विन्ध्याद्रिनिर्गताः
तापीपयोष्णीनिर्विन्ध्याप्रमुखा ऋक्षसंभवाः
narmadāsurasādyāśca nadyo vindhyādrinirgatāḥ
tāpīpayoṣṇīnirvindhyāpramukhā ṛkṣasaṃbhavāḥ
- 12
गोदावरी भीमरथी कृष्णवेण्यादिकास्तथा
सह्यपादोद्भवा नद्यः स्मृताः पापभयापहाः
godāvarī bhīmarathī kṛṣṇaveṇyādikāstathā
sahyapādodbhavā nadyaḥ smṛtāḥ pāpabhayāpahāḥ
- 13
कृतमालाताम्रपर्णीप्रमुखा मलयोद्भवाः
त्रिसामा ऋषिकुल्याद्या महेन्द्रप्रभवाः स्मृताः
kṛtamālātāmraparṇīpramukhā malayodbhavāḥ
trisāmā ṛṣikulyādyā mahendraprabhavāḥ smṛtāḥ
- 14
ऋषिकुल्याकुमाराद्याः शुक्तिमत्पादसंभवाः
आसां नद्युपनद्यश्च सन्त्यन्याश्च सहस्रशः
ṛṣikulyākumārādyāḥ śuktimatpādasaṃbhavāḥ
āsāṃ nadyupanadyaśca santyanyāśca sahasraśaḥ
- 15
तास्विमे कुरुपाञ्चाला मध्यदेशादयो जनाः
पूर्वदेशादिकाश्चैव कामरूपनिवासिनः
tāsvime kurupāñcālā madhyadeśādayo janāḥ
pūrvadeśādikāścaiva kāmarūpanivāsinaḥ
- 16
पुण्ड्राः कलिङ्गा मगधा दाक्षिणाद्याश्च कृत्स्नशः
तथापरान्ताः सौराष्ट्राः शूराभीरास्तथार्बुदाः
puṇḍrāḥ kaliṅgā magadhā dākṣiṇādyāśca kṛtsnaśaḥ
tathāparāntāḥ saurāṣṭrāḥ śūrābhīrāstathārbudāḥ
- 17
कारूषा मालवाश्चैव पारियात्रनिवासिनः
सौवीराः सैन्धवा हूणाः साल्वाः शाकलवासिनः
kārūṣā mālavāścaiva pāriyātranivāsinaḥ
sauvīrāḥ saindhavā hūṇāḥ sālvāḥ śākalavāsinaḥ
- 18
मद्रा रामास्तथाम्बष्ठाः पारसीकादयस्तथा
आसां पिबन्ति सलिलं वसन्ति सरितां सदा
समीपतो महाभागा हृष्टपुष्टजनाकुलाः
madrā rāmāstathāmbaṣṭhāḥ pārasīkādayastathā
āsāṃ pibanti salilaṃ vasanti saritāṃ sadā
samīpato mahābhāgā hṛṣṭapuṣṭajanākulāḥ
- 19
चत्वारि भारते वर्षे युगान्यत्र महामुने
कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चान्यत्र न क्वचित्
catvāri bhārate varṣe yugānyatra mahāmune
kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliścānyatra na kvacit
- 20
तपस्तप्यन्ति यतयो जुह्वते चात्र यज्विनः
दानानि चात्र दीयन्ते परलोकार्थम् आदरात्
tapastapyanti yatayo juhvate cātra yajvinaḥ
dānāni cātra dīyante paralokārtham ādarāt
- 21
पुरुषैर्यज्ञपुरुषो जम्बूद्वीपे सदेज्यते
यज्ञैर्यज्ञमयो विष्णुरन्यद्वीपेषु चान्यथा
puruṣairyajñapuruṣo jambūdvīpe sadejyate
yajñairyajñamayo viṣṇuranyadvīpeṣu cānyathā
- 22
अत्रापि भारतं श्रेष्ठं जम्बूद्वीपे महामुने
यतो हि कर्मभूरेषा ह्यतो ऽन्या भोगभूमयः
atrāpi bhārataṃ śreṣṭhaṃ jambūdvīpe mahāmune
yato hi karmabhūreṣā hyato 'nyā bhogabhūmayaḥ
- 23
अत्र जन्मसहस्राणां सहस्रैरपि सत्तम
कदाचिल्लभते जन्तुर्मानुष्यं पुण्यसंचयात्
atra janmasahasrāṇāṃ sahasrairapi sattama
kadācillabhate janturmānuṣyaṃ puṇyasaṃcayāt
- 24
गायन्ति देवाः किल गीतकानि धन्यास्तु ये भारतभूमिभागे
स्वर्गापवर्गास्पदहेतुभूते भवन्ति भूयः पुरुषाः सुरत्वात्
gāyanti devāḥ kila gītakāni dhanyāstu ye bhāratabhūmibhāge
svargāpavargāspadahetubhūte bhavanti bhūyaḥ puruṣāḥ suratvāt
- 25
कर्माण्यसंकल्पिततत्फलानि संन्यस्य विष्णौ परमात्मरूपे
अवाप्य तां कर्ममहीम् अनन्ते तस्मिंल्लयं ये त्वमलाः प्रयान्ति
karmāṇyasaṃkalpitatatphalāni saṃnyasya viṣṇau paramātmarūpe
avāpya tāṃ karmamahīm anante tasmiṃllayaṃ ye tvamalāḥ prayānti
- 26
जानीम नैतत्क्व वयं विलीने स्वर्गप्रदे कर्मणि देहबन्धम्
प्राप्स्याम धन्याः खलु ते मनुष्या ये भारते नेन्द्रियविप्रहीनाः
jānīma naitatkva vayaṃ vilīne svargaprade karmaṇi dehabandham
prāpsyāma dhanyāḥ khalu te manuṣyā ye bhārate nendriyaviprahīnāḥ
- 27
नववर्षं तु मैत्रेय जम्बूद्वीपम् इदं मया
लक्षयोजनविस्तारं संक्षेपात्कथितं तव
navavarṣaṃ tu maitreya jambūdvīpam idaṃ mayā
lakṣayojanavistāraṃ saṃkṣepātkathitaṃ tava
- 28
जम्बूद्वीपं समावृत्य लक्षयोजनविस्तरः
मैत्रेय वलयाकारः स्थितः क्षारोदधिर्बहिः
jambūdvīpaṃ samāvṛtya lakṣayojanavistaraḥ
maitreya valayākāraḥ sthitaḥ kṣārodadhirbahiḥ

