42 shlokas
- 1
मैत्रेय उवाच
भगवन्सर्वम् आख्यातं ममैतद् अखिलं त्वया
जगतः सर्गसंबन्धि यत्पृष्टो ऽसि गुरो मया
maitreya uvāca
bhagavansarvam ākhyātaṃ mamaitad akhilaṃ tvayā
jagataḥ sargasaṃbandhi yatpṛṣṭo 'si guro mayā
- 2
यो ऽयम् अंशो जगत्सृष्टिसंबन्धो गदितस्त्वया
तत्राहं श्रोतुम् इच्छामि भूयो ऽपि मुनिसत्तम
yo 'yam aṃśo jagatsṛṣṭisaṃbandho gaditastvayā
tatrāhaṃ śrotum icchāmi bhūyo 'pi munisattama
- 3
प्रियव्रतोत्तानपादौ सुतौ स्वायम्भुवस्य यौ
तयोर् उत्तानपादस्य ध्रुवः पुत्रस्त्वयोदितः
priyavratottānapādau sutau svāyambhuvasya yau
tayor uttānapādasya dhruvaḥ putrastvayoditaḥ
- 4
प्रियव्रतस्य नैवोक्ता भवता द्विज संततिः
ताम् अहं श्रोतुम् इच्छामि प्रसन्नो वक्तुम् अर्हसि
priyavratasya naivoktā bhavatā dvija saṃtatiḥ
tām ahaṃ śrotum icchāmi prasanno vaktum arhasi
- 5
पराशर उवाच
कर्दमस्यात्मजां कन्याम् उपयेमे प्रियव्रतः
सम्राट्कुक्षिश्च तत्कन्ये दशपुत्रास्तथापरे
parāśara uvāca
kardamasyātmajāṃ kanyām upayeme priyavrataḥ
samrāṭkukṣiśca tatkanye daśaputrāstathāpare
- 6
महाप्रज्ञा महावीर्या विनीता दयिताः पितुः
प्रियव्रतसुताः ख्यातास्तेषां नामानि मे शृणु
mahāprajñā mahāvīryā vinītā dayitāḥ pituḥ
priyavratasutāḥ khyātāsteṣāṃ nāmāni me śṛṇu
- 7
आग्नीध्रश्चाग्निबाहुश्च वपुष्मान्द्युतिमांस्तथा
मेधा मेधातिथिर्भव्यः सवनः पुत्र एव च
āgnīdhraścāgnibāhuśca vapuṣmāndyutimāṃstathā
medhā medhātithirbhavyaḥ savanaḥ putra eva ca
- 8
ज्योतिष्मान्दशमस्तेषां सत्यनामा सुतो ऽभवत्
प्रियव्रतस्य पुत्राणां प्रख्याता बलवीर्यतः
jyotiṣmāndaśamasteṣāṃ satyanāmā suto 'bhavat
priyavratasya putrāṇāṃ prakhyātā balavīryataḥ
- 9
मेधाग्निबाहुपुत्रास्तु त्रयो योगपरायणाः
जातिस्मरा महाभागा न राज्याय मनो दधुः
medhāgnibāhuputrāstu trayo yogaparāyaṇāḥ
jātismarā mahābhāgā na rājyāya mano dadhuḥ
- 10
निर्ममाः सर्वकालं तु समस्तार्थेषु वै मुने
चक्रुः क्रिया यथान्यायम् अफलाकाङ्क्षिणो हि ते
nirmamāḥ sarvakālaṃ tu samastārtheṣu vai mune
cakruḥ kriyā yathānyāyam aphalākāṅkṣiṇo hi te
- 11
प्रियव्रतो ददौ तेषां सप्तानां मुनिसत्तम
विभज्य सप्त द्वीपानि मैत्रेय सुमहात्मनाम्
priyavrato dadau teṣāṃ saptānāṃ munisattama
vibhajya sapta dvīpāni maitreya sumahātmanām
- 12
जम्बूद्वीपं महाभाग सो ऽग्नीध्राय ददौ पिता
मेधातिथेस्तथा प्रादात्प्लक्षद्वीपम् अथापरम्
jambūdvīpaṃ mahābhāga so 'gnīdhrāya dadau pitā
medhātithestathā prādātplakṣadvīpam athāparam
- 13
शाल्मले च वपुष्मन्तं नरेन्द्रम् अभिषिक्तवान्
ज्योतिष्मन्तं कुशद्वीपे राजानं कृतवान्प्रभुः
śālmale ca vapuṣmantaṃ narendram abhiṣiktavān
jyotiṣmantaṃ kuśadvīpe rājānaṃ kṛtavānprabhuḥ
- 14
द्युतिमन्तं च राजानं क्रौञ्चद्वीपे समादिशत्
शाकद्वीपेश्वरं चापि भव्यं चक्रे प्रियव्रतः
dyutimantaṃ ca rājānaṃ krauñcadvīpe samādiśat
śākadvīpeśvaraṃ cāpi bhavyaṃ cakre priyavrataḥ
- 15
पुष्कराधिपतिं चक्रे सवनं चापि स प्रभुः
जम्बूद्वीपेश्वरो यस्तु आग्नीध्रो मुनिसत्तम
तस्य पुत्रा बभूवुस्ते प्रजापतिसमा नव
puṣkarādhipatiṃ cakre savanaṃ cāpi sa prabhuḥ
jambūdvīpeśvaro yastu āgnīdhro munisattama
tasya putrā babhūvuste prajāpatisamā nava
- 16
नाभिः किंपुरुषश्चैव हरिवर्ष इलावृतः
रम्यो हिरण्वान्षष्ठस्तु कुरुभद्राश्व एव च
केतुमालस्तथैवान्यः साधुचेष्टो नृपो ऽभवत्
nābhiḥ kiṃpuruṣaścaiva harivarṣa ilāvṛtaḥ
ramyo hiraṇvānṣaṣṭhastu kurubhadrāśva eva ca
ketumālastathaivānyaḥ sādhuceṣṭo nṛpo 'bhavat
- 17
जम्बूद्वीपविभागांस्तु तेषां विप्र निशामय
पित्रा दत्तं हिमाह्वं तु वर्षं नाभेस्तु दक्षिणम्
jambūdvīpavibhāgāṃstu teṣāṃ vipra niśāmaya
pitrā dattaṃ himāhvaṃ tu varṣaṃ nābhestu dakṣiṇam
- 18
हेमकूटं तथा वर्षं ददौ किंपुरुषाय सः
तृतीयं नैषधं वर्षं हरिवर्षाय दत्तवान्
hemakūṭaṃ tathā varṣaṃ dadau kiṃpuruṣāya saḥ
tṛtīyaṃ naiṣadhaṃ varṣaṃ harivarṣāya dattavān
- 19
इलावृताय प्रददौ मेरुर्यत्र तु मध्यमे
नीलाचलाश्रितं वर्षं रम्याय प्रददौ पिता
ilāvṛtāya pradadau meruryatra tu madhyame
nīlācalāśritaṃ varṣaṃ ramyāya pradadau pitā
- 20
श्वेतं यद् उत्तरं तस्मात्पित्रा दत्तं हिरण्वते
śvetaṃ yad uttaraṃ tasmātpitrā dattaṃ hiraṇvate
- 21
यद् उत्तरं शृङ्गवतो वर्षं तत्कुरवे ददौ
मेरोः पूर्वेण यद्वर्षं भद्राश्वाय प्रदत्तवान्
yad uttaraṃ śṛṅgavato varṣaṃ tatkurave dadau
meroḥ pūrveṇa yadvarṣaṃ bhadrāśvāya pradattavān
- 22
गन्धमादनवर्षं तु केतुमालाय दत्तवान्
इत्येतानि ददौ तेभ्यः पुत्रेभ्यः स नरेश्वरः
gandhamādanavarṣaṃ tu ketumālāya dattavān
ityetāni dadau tebhyaḥ putrebhyaḥ sa nareśvaraḥ
- 23
वर्षेष्वेतेषु तान्पुत्रान् अभिषिच्य स भूपतिः
सालग्रामं महापुण्यं मैत्रेय तपसे ययौ
varṣeṣveteṣu tānputrān abhiṣicya sa bhūpatiḥ
sālagrāmaṃ mahāpuṇyaṃ maitreya tapase yayau
- 24
यानि किंपुरुषादीनि वर्षाण्यष्टौ महामुने
तेषां स्वाभाविकी सिद्धिः सुखप्राया ह्ययत्नतः
yāni kiṃpuruṣādīni varṣāṇyaṣṭau mahāmune
teṣāṃ svābhāvikī siddhiḥ sukhaprāyā hyayatnataḥ
- 25
विपर्ययो न तेष्वस्ति जरामृत्युभयं न च
धर्माधर्मौ न तेष्वास्तां नोत्तमाधममध्यमाः
viparyayo na teṣvasti jarāmṛtyubhayaṃ na ca
dharmādharmau na teṣvāstāṃ nottamādhamamadhyamāḥ
- 26
न तेष्वस्ति युगावस्था क्षेत्रेष्वष्टसु सर्वदा
हिमाह्वयं तु वै वर्षं नाभेर् आसीन्महात्मनः
तस्यर्षभो ऽभवत्पुत्रो मेरुदेव्यां महाद्युतिः
na teṣvasti yugāvasthā kṣetreṣvaṣṭasu sarvadā
himāhvayaṃ tu vai varṣaṃ nābher āsīnmahātmanaḥ
tasyarṣabho 'bhavatputro merudevyāṃ mahādyutiḥ
- 27
ऋषभाद्भरतो जज्ञे ज्येष्ठः पुत्रशतस्य सः
कृत्वा राज्यं स्वधर्मेण तथेष्ट्वा विविधान्मखान्
ṛṣabhādbharato jajñe jyeṣṭhaḥ putraśatasya saḥ
kṛtvā rājyaṃ svadharmeṇa tatheṣṭvā vividhānmakhān
- 28
अभिषिच्य सुतं वीरं भरतं पृथिवीपतिः
तपसे स महाभागः पुलहस्याश्रमं ययौ
abhiṣicya sutaṃ vīraṃ bharataṃ pṛthivīpatiḥ
tapase sa mahābhāgaḥ pulahasyāśramaṃ yayau
- 29
वानप्रस्थविधानेन तत्रापि कृतनिश्चयः
तपस्तेपे यथान्यायम् इयाज स महीपतिः
vānaprasthavidhānena tatrāpi kṛtaniścayaḥ
tapastepe yathānyāyam iyāja sa mahīpatiḥ
- 30
तपसा कर्षितो ऽत्यर्थं कृशो धमनिसंततः
नग्नो वीटां मुखे दत्त्वा वीराध्वानं ततो गतः
tapasā karṣito 'tyarthaṃ kṛśo dhamanisaṃtataḥ
nagno vīṭāṃ mukhe dattvā vīrādhvānaṃ tato gataḥ

