71 shlokas
- 1
वपुषां परमेण भूधराणाम् अथ संभाव्यपराक्रमं विभेदे
मृगम् आशु विलोकयांचकार स्थिरदंष्ट्रोग्रमुखं महेन्द्रसूनुः
vapuṣāṃ parameṇa bhūdharāṇām atha saṃbhāvyaparākramaṃ vibhede
mṛgam āśu vilokayāṃcakāra sthiradaṃṣṭrogramukhaṃ mahendrasūnuḥ
- 2
स्फुटबद्धसटोन्नतिः स दूराद् अभिधावन्न् अवधीरितान्यकृत्यः
जयम् इच्छति तस्य जातशङ्के मनसीमं मुहुर् आददे वितर्कम्
sphuṭabaddhasaṭonnatiḥ sa dūrād abhidhāvann avadhīritānyakṛtyaḥ
jayam icchati tasya jātaśaṅke manasīmaṃ muhur ādade vitarkam
- 3
घनपोत्रविदीर्णशालमूलो निबिडस्कन्धनिकाषरुग्णवप्रः
अयम् एकचरो ऽभिवर्तते मां समरायेव समाजुहूषमाणः
ghanapotravidīrṇaśālamūlo nibiḍaskandhanikāṣarugṇavapraḥ
ayam ekacaro 'bhivartate māṃ samarāyeva samājuhūṣamāṇaḥ
- 4
इह वीतभयास्तपोऽनुभावाज्जहति व्यालमृगाः परेषु वृत्तिम्
मयि तां सुतराम् अयं विधत्ते विकृतिः किं नु भवेद् इयं नु माया
iha vītabhayāstapo'nubhāvājjahati vyālamṛgāḥ pareṣu vṛttim
mayi tāṃ sutarām ayaṃ vidhatte vikṛtiḥ kiṃ nu bhaved iyaṃ nu māyā
- 5
अथवैष कृतज्ञयेव पूर्वं भृशम् आसेवितया रुषा न मुक्तः
अवधूय विरोधिनीः किम् आरान्मृगजातीर् अभियाति मां जवेन
athavaiṣa kṛtajñayeva pūrvaṃ bhṛśam āsevitayā ruṣā na muktaḥ
avadhūya virodhinīḥ kim ārānmṛgajātīr abhiyāti māṃ javena
- 6
न मृगः खलु को ऽप्य् अयं जिघांसुः स्खलति ह्य् अत्र तथा भृशं मनो मे
विमलं कलुषीभवच्च चेतः कथयत्य् एव हितैषिणं रिपुं वा
na mṛgaḥ khalu ko 'py ayaṃ jighāṃsuḥ skhalati hy atra tathā bhṛśaṃ mano me
vimalaṃ kaluṣībhavacca cetaḥ kathayaty eva hitaiṣiṇaṃ ripuṃ vā
- 7
मुनिर् अस्मि निरागसः कुतो मे भयम् इत्य् एष न भूतये ऽभिमानः
परवृद्धिषु बद्धमत्सराणां किम् इव ह्य् अस्ति दुरात्मनाम् अलङ्घ्यम्
munir asmi nirāgasaḥ kuto me bhayam ity eṣa na bhūtaye 'bhimānaḥ
paravṛddhiṣu baddhamatsarāṇāṃ kim iva hy asti durātmanām alaṅghyam
- 8
दनुजः स्विद् अयं क्षपाचरो वा वनजे नेति बलं बद् अस्ति सत्त्वे
अभिभूय तथा हि मेघनीलः सकलं कम्पयतीव शैलराजम्
danujaḥ svid ayaṃ kṣapācaro vā vanaje neti balaṃ bad asti sattve
abhibhūya tathā hi meghanīlaḥ sakalaṃ kampayatīva śailarājam
- 9
अयम् एव मृगव्यसत्त्रकामः प्रहरिष्यन्मयि मायया शमस्थे
पृथुभिर्ध्वजिनीस्रवैर् अकार्षीच्चकितोद्भ्रान्तमृगाणि काननानि
ayam eva mṛgavyasattrakāmaḥ prahariṣyanmayi māyayā śamasthe
pṛthubhirdhvajinīsravair akārṣīccakitodbhrāntamṛgāṇi kānanāni
- 10
बहुशः कृतसत्कृतेर्विधातुं प्रियम् इच्छन्न् अथवा सुयोधनस्य
क्षुभितं वनगोचराभियोगाद्गणम् आशिश्रियद् आकुलं तिरश्चाम्
bahuśaḥ kṛtasatkṛtervidhātuṃ priyam icchann athavā suyodhanasya
kṣubhitaṃ vanagocarābhiyogādgaṇam āśiśriyad ākulaṃ tiraścām
- 11
अवलीढसनाभिर् अश्वसेनः प्रसभं खाण्डवजातवेदसा वा
प्रतिकर्तुम् उपागतः समन्युः कृतमन्युर्यदि वा वृकोदरेण
avalīḍhasanābhir aśvasenaḥ prasabhaṃ khāṇḍavajātavedasā vā
pratikartum upāgataḥ samanyuḥ kṛtamanyuryadi vā vṛkodareṇa
- 12
बलशालितया यथा तथा वा धियम् उच्छेदपरामयं दधानः
नियमेन मया निबर्हणीयः परमं लाभम् अरातिभङ्गम् आहुः
balaśālitayā yathā tathā vā dhiyam ucchedaparāmayaṃ dadhānaḥ
niyamena mayā nibarhaṇīyaḥ paramaṃ lābham arātibhaṅgam āhuḥ
- 13
कुरु तात तपांस्य् अमार्गदायी विजयायेत्यलम् अन्वशान्मुनिर्माम्
बलिनश्च वधाद् ऋते ऽस्य शक्यं व्रसंरक्षणम् अन्यथा न कर्तुम्
kuru tāta tapāṃsy amārgadāyī vijayāyetyalam anvaśānmunirmām
balinaśca vadhād ṛte 'sya śakyaṃ vrasaṃrakṣaṇam anyathā na kartum
- 14
इति तेन विचिन्त्य चापनाम प्रथमं पौरुषचिह्नम् आललम्बे
उपलब्धगुणः परस्य भेदे सचिवः शुद्ध इवाददे च बाणः
iti tena vicintya cāpanāma prathamaṃ pauruṣacihnam ālalambe
upalabdhaguṇaḥ parasya bhede sacivaḥ śuddha ivādade ca bāṇaḥ
- 15
अनुभाववता गुरु स्थिरत्वाद् अविसंवादि धनुर्धनंजयेन
स्वबलव्यसने ऽपि पीड्यमानं गुणवन्मित्रम् इवानतिं प्रपेदे
anubhāvavatā guru sthiratvād avisaṃvādi dhanurdhanaṃjayena
svabalavyasane 'pi pīḍyamānaṃ guṇavanmitram ivānatiṃ prapede
- 16
प्रविकर्षनिनादभिन्नरन्ध्रः पदविष्टम्भनिपीडितस्तदानीम्
अधिरोहति गाण्डिवं महेषौ सकलः संशयम् आरुरोह शैलः
pravikarṣaninādabhinnarandhraḥ padaviṣṭambhanipīḍitastadānīm
adhirohati gāṇḍivaṃ maheṣau sakalaḥ saṃśayam āruroha śailaḥ
- 17
ददृशे ऽथ सविस्मयं शिवेन स्थिरपूर्णायतचापमण्डलस्थः
रचितस्तिसृणां पुरां विधातुं वधम् आत्मेव भयानकः परेषाम्
dadṛśe 'tha savismayaṃ śivena sthirapūrṇāyatacāpamaṇḍalasthaḥ
racitastisṛṇāṃ purāṃ vidhātuṃ vadham ātmeva bhayānakaḥ pareṣām
- 18
विचकर्ष च संहितेषुर् उच्चैश्चरणास्कन्दननामिताचलेन्द्रः
धनुरायतभोगवासुकिज्यावदनग्रन्थिविमुक्तवह्नि शम्भुः
vicakarṣa ca saṃhiteṣur uccaiścaraṇāskandananāmitācalendraḥ
dhanurāyatabhogavāsukijyāvadanagranthivimuktavahni śambhuḥ
- 19
स भवस्य भवक्षयैकहेतोः सितसप्तेश्च विधास्यतोः सहार्थम्
रिपुर् आप पराभवाय मध्यं प्रकृतिप्रत्यययोर् इवानुबन्धः
sa bhavasya bhavakṣayaikahetoḥ sitasapteśca vidhāsyatoḥ sahārtham
ripur āpa parābhavāya madhyaṃ prakṛtipratyayayor ivānubandhaḥ
- 20
अथ दीपितवारिवाहवर्त्मा रववित्रासितवारणाद् अवार्यः
निपपात जवादिषु पिनाकान्महतो ऽभ्राद् इव वैद्युतः कृशानुः
atha dīpitavārivāhavartmā ravavitrāsitavāraṇād avāryaḥ
nipapāta javādiṣu pinākānmahato 'bhrād iva vaidyutaḥ kṛśānuḥ
- 21
व्रजतो ऽस्य बृहत्पतत्रजन्मा कृततार्क्ष्योपनिपातवेगशङ्कः
प्रतिनादमहान्महोरगाणां हृदयश्रोत्रभिद् उत्पपात नादः
vrajato 'sya bṛhatpatatrajanmā kṛtatārkṣyopanipātavegaśaṅkaḥ
pratinādamahānmahoragāṇāṃ hṛdayaśrotrabhid utpapāta nādaḥ
- 22
नयनाद् इव शूलिनः प्रवृत्तैर्मनसो ऽप्य् आशुतरं यतः पिशङ्गैः
विदधे विलसत्तडिल्लताभैः किरणैर्व्योमनि मार्गणस्य मार्गः
nayanād iva śūlinaḥ pravṛttairmanaso 'py āśutaraṃ yataḥ piśaṅgaiḥ
vidadhe vilasattaḍillatābhaiḥ kiraṇairvyomani mārgaṇasya mārgaḥ
- 23
अपयन्धनुषः शिवान्तिकस्थैर्विवरेसद्भिर् अभिख्यया जिहानः
युगपद्ददृशे विशन्वराहं तदुपोढैश्च नभश्चरैः पृषत्कः
apayandhanuṣaḥ śivāntikasthairvivaresadbhir abhikhyayā jihānaḥ
yugapaddadṛśe viśanvarāhaṃ tadupoḍhaiśca nabhaścaraiḥ pṛṣatkaḥ
- 24
स तमालनिभे रिपौ सुराणां घननीहार इवाविषक्तवेगः
भयविप्लुतम् ईक्षितो नभःस्थैर्जगतीं ग्राह इवापगां जगाहे
sa tamālanibhe ripau surāṇāṃ ghananīhāra ivāviṣaktavegaḥ
bhayaviplutam īkṣito nabhaḥsthairjagatīṃ grāha ivāpagāṃ jagāhe
- 25
सपदि प्रियरूपपर्वरेखः सितलोहाग्रनखः खम् आससाद
कुपितान्तकतर्जनाङ्गुलिश्रीर्व्यथयन्प्राणभृतः कपिध्वजेषु
sapadi priyarūpaparvarekhaḥ sitalohāgranakhaḥ kham āsasāda
kupitāntakatarjanāṅguliśrīrvyathayanprāṇabhṛtaḥ kapidhvajeṣu
- 26
परमास्त्रपरिग्रहोरुतेजः स्फुरदुल्काकृति विक्षिपन्वनेषु
स जवेन पतन्परःशतानां पततां व्रात इवारवं वितेने
paramāstraparigrahorutejaḥ sphuradulkākṛti vikṣipanvaneṣu
sa javena patanparaḥśatānāṃ patatāṃ vrāta ivāravaṃ vitene
- 27
अविभावितनिष्क्रमप्रयाणः शमितायाम इवातिरंहसा सः
सह पूर्वतरं नु चित्तवृत्तेर् अपतित्वा नु चकार लक्ष्यभेदम्
avibhāvitaniṣkramaprayāṇaḥ śamitāyāma ivātiraṃhasā saḥ
saha pūrvataraṃ nu cittavṛtter apatitvā nu cakāra lakṣyabhedam
- 28
स वृषध्वजसायकावभिन्नं जयहेतुः प्रतिकायम् एषणीयम्
लघु साधयितुं शरः प्रसेहे विधिनेवार्थम् उदीरितं प्रयत्नः
sa vṛṣadhvajasāyakāvabhinnaṃ jayahetuḥ pratikāyam eṣaṇīyam
laghu sādhayituṃ śaraḥ prasehe vidhinevārtham udīritaṃ prayatnaḥ
- 29
अविवेकवृथाश्रमाविवार्थं क्षयलोभाव् इव संश्रितानुरागम्
विजिगीषुम् इवानयप्रमादाव् अवसादं विशिखौ विनिन्यतुस्तम्
avivekavṛthāśramāvivārthaṃ kṣayalobhāv iva saṃśritānurāgam
vijigīṣum ivānayapramādāv avasādaṃ viśikhau vininyatustam
- 30
अथ दीर्घतमं तमः प्रवेक्ष्यन्सहसा रुग्णरयः स सम्भ्रमेण
निपतन्तम् इवोष्णरश्मिम् उर्व्यां वलयीभूततरुं धरां च मेने
atha dīrghatamaṃ tamaḥ pravekṣyansahasā rugṇarayaḥ sa sambhrameṇa
nipatantam ivoṣṇaraśmim urvyāṃ valayībhūtataruṃ dharāṃ ca mene

