54 shlokas
- 1
अथ वासवस्य वचनेन रुचिरवदनस्त्रिलोचनम्
क्लान्तिरहितम् अभिराधयितुं विधिवत्तपांसि विदधे धनंजयः
atha vāsavasya vacanena ruciravadanastrilocanam
klāntirahitam abhirādhayituṃ vidhivattapāṃsi vidadhe dhanaṃjayaḥ
- 2
अभिरश्मिमालि विमलस्य धृतजयधृतेर् अनाशुषः
तस्य भुवि बहुतिथास्तिथयः प्रतिजग्मुर् एकचरणं निषीदतः
abhiraśmimāli vimalasya dhṛtajayadhṛter anāśuṣaḥ
tasya bhuvi bahutithāstithayaḥ pratijagmur ekacaraṇaṃ niṣīdataḥ
- 3
वपुरिन्द्रियोपतपनेषु सततम् असुखेषु पाण्डवः
व्याप नगपतिर् इव स्थिरतां महतां हि धैर्यम् अविभाव्यवैभवम्
vapurindriyopatapaneṣu satatam asukheṣu pāṇḍavaḥ
vyāpa nagapatir iva sthiratāṃ mahatāṃ hi dhairyam avibhāvyavaibhavam
- 4
न पपात संनिहितपक्तिसुरभिषु फलेषु मानसम्
तस्य शुचिनि शिशिरे च पयस्य् अमृतायते हि सुतपः सुकर्मणाम्
na papāta saṃnihitapaktisurabhiṣu phaleṣu mānasam
tasya śucini śiśire ca payasy amṛtāyate hi sutapaḥ sukarmaṇām
- 5
न विसिस्मिये न विषसाद मुहुर् अलसतां नु चाददे
सत्त्वम् उरुधृति रजस्तमसी न हतः स्म तस्य हतशक्तिपेलवे
na visismiye na viṣasāda muhur alasatāṃ nu cādade
sattvam urudhṛti rajastamasī na hataḥ sma tasya hataśaktipelave
- 6
तपसा कृशं वपुर् उवाह स विजितजगत्त्रयोदयम्
त्रासजननम् अपि तत्त्वविदां किम् इवास्ति यन्न सुकरं मनस्विभिः
tapasā kṛśaṃ vapur uvāha sa vijitajagattrayodayam
trāsajananam api tattvavidāṃ kim ivāsti yanna sukaraṃ manasvibhiḥ
- 7
ज्वलतो ऽनलाद् अनुनिशीथम् अधिकरुचिर् अम्भसां निधेः
धैर्यगुणम् अवजयन्विजयी ददृशे समुन्नततरः स शैलतः
jvalato 'nalād anuniśītham adhikarucir ambhasāṃ nidheḥ
dhairyaguṇam avajayanvijayī dadṛśe samunnatataraḥ sa śailataḥ
- 8
जपतः सदा जपम् उपांशु वदनम् अभितो विसारिभिः
तस्य दशनकिरणैः शुशुभे परिवेषभीषणम् इवार्कमण्डलम्
japataḥ sadā japam upāṃśu vadanam abhito visāribhiḥ
tasya daśanakiraṇaiḥ śuśubhe pariveṣabhīṣaṇam ivārkamaṇḍalam
- 9
कवचं स बिभ्रद् उपवीतपदनिहितसज्यकार्मुकः
शैलपतिर् इव महेन्द्रधनुःपरिवीतभीमगहनो विदिद्युते
kavacaṃ sa bibhrad upavītapadanihitasajyakārmukaḥ
śailapatir iva mahendradhanuḥparivītabhīmagahano vididyute
- 10
प्रविवेश गाम् इव कृशस्य नियमसवनाय गच्छतः
तस्य पदविनमितो हिमवान्गुरुतां नयन्ति हि गुणा न संहतिः
praviveśa gām iva kṛśasya niyamasavanāya gacchataḥ
tasya padavinamito himavāngurutāṃ nayanti hi guṇā na saṃhatiḥ
- 11
परिकीर्णम् उद्यतभुजस्य भुवनविवरे दुरासदम्
ज्योतिर् उपरि शिरसो विततं जगृहे निजान्मुनिदिवौकसां पथः
parikīrṇam udyatabhujasya bhuvanavivare durāsadam
jyotir upari śiraso vitataṃ jagṛhe nijānmunidivaukasāṃ pathaḥ
- 12
रजनीषु राजतनयस्य बहुलसमये ऽपि धामभिः
भिन्नतिमिरनिकरं न जहे शशिरश्मिसंगमयुजा नभः श्रिया
rajanīṣu rājatanayasya bahulasamaye 'pi dhāmabhiḥ
bhinnatimiranikaraṃ na jahe śaśiraśmisaṃgamayujā nabhaḥ śriyā
- 13
महता मयूखनिचयेन शमितरुचि जिष्णुजन्मना
ह्रीतम् इव नभसि वीतमले न विराजते स्म वपुर् अंशुमालिनः
mahatā mayūkhanicayena śamitaruci jiṣṇujanmanā
hrītam iva nabhasi vītamale na virājate sma vapur aṃśumālinaḥ
- 14
तम् उदीरितारुणजटांशुम् अधिगुणशरासनं जनाः
रुद्रम् अनुदितललाटदृशं ददृशुर्मिमन्थिषुम् इवासुरीः पुरीः
tam udīritāruṇajaṭāṃśum adhiguṇaśarāsanaṃ janāḥ
rudram anuditalalāṭadṛśaṃ dadṛśurmimanthiṣum ivāsurīḥ purīḥ
- 15
मरुतां पतिः स्विद् अहिमांशुर् उत पृथुशिखः शिखी तपः
तप्तुम् असुकरम् उपक्रमते न जनो ऽयम् इत्य् अवयये स तापसैः
marutāṃ patiḥ svid ahimāṃśur uta pṛthuśikhaḥ śikhī tapaḥ
taptum asukaram upakramate na jano 'yam ity avayaye sa tāpasaiḥ
- 16
न ददाह भूरुहवनानि हरितनयधाम दूरगम्
न स्म नयति परिशोषम् अपः सुसहं बभूव न च सिद्धतापसैः
na dadāha bhūruhavanāni haritanayadhāma dūragam
na sma nayati pariśoṣam apaḥ susahaṃ babhūva na ca siddhatāpasaiḥ
- 17
विनयं गुणा इव विवेकम् अपनयभिदं नया इव
न्यायम् अवधय इवाशरणाः शरणं ययुः शिवम् अथो महर्षयः
vinayaṃ guṇā iva vivekam apanayabhidaṃ nayā iva
nyāyam avadhaya ivāśaraṇāḥ śaraṇaṃ yayuḥ śivam atho maharṣayaḥ
- 18
परिवीतम् अंशुभिर् उदस्तदिनकरमयूखमण्डलैः
शम्भुम् उपहतदृशः सहसा न च ते निचायितुम् अभिप्रसेहिरे
parivītam aṃśubhir udastadinakaramayūkhamaṇḍalaiḥ
śambhum upahatadṛśaḥ sahasā na ca te nicāyitum abhiprasehire
- 19
अथ भूतभव्यभवदीशम् अभिमुखयितुं कृतस्तवाः
तत्र महसि ददृशुः पुरुषं कमनीयविग्रहम् अयुग्मलोचनम्
atha bhūtabhavyabhavadīśam abhimukhayituṃ kṛtastavāḥ
tatra mahasi dadṛśuḥ puruṣaṃ kamanīyavigraham ayugmalocanam
- 20
ककुदे वृषस्य कृतबाहुम् अकृशपरिणाहशालिनि
स्पर्शसुखम् अनुभवन्तम् उमाकुचयुग्ममण्डल इवार्द्रचन्दने
kakude vṛṣasya kṛtabāhum akṛśapariṇāhaśālini
sparśasukham anubhavantam umākucayugmamaṇḍala ivārdracandane
- 21
स्थितम् उन्नते तुहिनशैलशिरसि भुवनातिवर्तिना
साद्रिजलधिजलवाहपथं सदिगश्नुवानम् इव विश्वम् ओजसा
sthitam unnate tuhinaśailaśirasi bhuvanātivartinā
sādrijaladhijalavāhapathaṃ sadigaśnuvānam iva viśvam ojasā
- 22
अनुजानुमध्यमवसक्तविततवपुषा महाहिना
लोकम् अखिलम् इव भूमिभृता रवितेजसाम् अवधिनाधिवेष्टितम्
anujānumadhyamavasaktavitatavapuṣā mahāhinā
lokam akhilam iva bhūmibhṛtā ravitejasām avadhinādhiveṣṭitam
- 23
परिणाहिना तुहिनराशिविशदम् उपवीतसूत्रताम्
नीतम् उरगम् अनुरञ्जयता शितिना गलेन विलसन्मरीचिना
pariṇāhinā tuhinarāśiviśadam upavītasūtratām
nītam uragam anurañjayatā śitinā galena vilasanmarīcinā
- 24
प्लुतमालतीसितकपालकमुदम् उपरुद्धमूर्धजम्
शेषम् इव सुरसरित्पयसां शिरसा विसारि शशिधाम बिभ्रतम्
plutamālatīsitakapālakamudam uparuddhamūrdhajam
śeṣam iva surasaritpayasāṃ śirasā visāri śaśidhāma bibhratam
- 25
मुनयस्ततो ऽभिमुखम् एत्य नयनविनिमेषनोदिताः
पाण्डुतनयतपसा जनितं जगताम् अशर्म भृशम् आचचक्षिरे
munayastato 'bhimukham etya nayanavinimeṣanoditāḥ
pāṇḍutanayatapasā janitaṃ jagatām aśarma bhṛśam ācacakṣire
- 26
तरसैव को ऽपि भुवनैकपुरुष पुरुषस्तपस्यति
ज्योतिरमलवपुषो ऽपि रवेर् अभिभूय वृत्र इव भीमविग्रहः
tarasaiva ko 'pi bhuvanaikapuruṣa puruṣastapasyati
jyotiramalavapuṣo 'pi raver abhibhūya vṛtra iva bhīmavigrahaḥ
- 27
स धनुर्महेषुधि बिभर्ति कवचम् असितम् उत्तमं जटाः
वल्कम् अजिनम् इति चित्रम् इदं मुनिताविरोधि न च नास्य राजते
sa dhanurmaheṣudhi bibharti kavacam asitam uttamaṃ jaṭāḥ
valkam ajinam iti citram idaṃ munitāvirodhi na ca nāsya rājate
- 28
चलने ऽवनिश्चलति तस्य करणनियमे सदिङ्मुखम्
स्तम्भम् अनुभवति शान्तमरुद्ग्रहतारकागणयुतं नभस्तलम्
calane 'vaniścalati tasya karaṇaniyame sadiṅmukham
stambham anubhavati śāntamarudgrahatārakāgaṇayutaṃ nabhastalam
- 29
स तदोजसा विजितसारम् अमरदितिजोपसंहितम्
विश्वम् इदम् अपिदधाति पुरा किम् इवास्ति यन्न तपसाम् अदुष्करम्
sa tadojasā vijitasāram amaraditijopasaṃhitam
viśvam idam apidadhāti purā kim ivāsti yanna tapasām aduṣkaram
- 30
विजिगीषते यदि जगन्ति युगपद् अथ संजिहीर्षति
प्राप्तुम् अभवम् अभिवाञ्छति वा वयम् अस्य नो विषहितुं क्षमा रुचः
vijigīṣate yadi jaganti yugapad atha saṃjihīrṣati
prāptum abhavam abhivāñchati vā vayam asya no viṣahituṃ kṣamā rucaḥ

